Plus

Dit lag er op tafel bij de Catshuis-sessies: einde aan 1,5-meter en opstarten grote evenementen

Het vertrouwen in de bestrijding van de corona-epidemie was afgelopen zomer zo groot, dat zelfs het loslaten van de 1,5 meter-maatregel en het weer toestaan van grote evenementen in het Catshuis op tafel lag. Enkele maanden later was de situatie echter zodanig verslechterd, dat over een harde lockdown werd gesproken.

Premier Mark Rutte verlaat het Catshuis. Beeld ANP
Premier Mark Rutte verlaat het Catshuis.Beeld ANP

Het kabinet heeft alle presentaties die tijdens de inmiddels befaamde zondagse Catshuissessies zijn ingebracht, openbaar gemaakt. Het geeft een inkijkje in de rollercoaster van de epidemie en de ideeën die er op tafel lagen: van een totale, verplichte lockdown tot stimulerende, blauwe polsbandjes.

Het is een van de vast terugkerende beelden van de coronacrisis geworden: Mark Rutte die op zondagmiddag op de fiets naar wéér een Catshuisoverleg gaat. Ook zorgminister De Jonge, RIVM-baas Van Dissel en een roulerend gezelschap aan andere ministers en externe deskundigen komen naar de ambtswoning van de premier om te brainstormen over de besluiten die de komende week genomen worden.

De Catshuisoverleggen zijn ook omstreden: wat wordt er precies besproken? Worden er besluiten genomen terwijl het geen officiële vergaderingen zijn? Notulen worden er in ieder geval niet gemaakt, want het gaat om ‘informele bijeenkomsten’.

Tientallen documenten

Wat er nu wel is: tientallen documenten die op tafel zijn gekomen als discussiestuk, van onder meer het RIVM, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NVTC) en het ministerie van Sociale Zaken. Het kabinet gaf ze eerder deze week vrij, in een antwoord op de roep om meer openheid. Het gaat om nieuwe documenten tot half oktober. Van de periode daarna waren ze al openbaar.

Al die documenten geven een doorkijkje in de worsteling van het kabinet met de epidemie in Nederland: in maart gaat het over een totale lockdown (‘ Iedereen verplicht binnen’), in juni ligt juist weer het helemaal loslaten van de 1,5 meter afstand op tafel en in oktober volgt er een voorstel om blauwe polsbandjes in omloop te brengen ‘waarmee iemand kan laten zien dat hij of zij de maatregelen steunt’. En de avondklok die in oktober nog ‘buitenproportioneel’ wordt genoemd, komt in november toch weer op tafel.

Zondag 22 maart

405 corona-patiënten op de ic, 179 mensen overleden (in totaal), de scholen zijn dicht, Nederland moet thuiswerken.

Tijdens de eerste Catshuissessie ligt er maar één document op tafel: de presentatie van het RIVM over de stand van de epidemie. Het gaat nog over ‘handen wassen!!!’ en ‘onzekerheid’. Maar Jaap van Dissel schrijft ook: ‘Afwachten is geen optie’. Hij laat een onheilspellend grafiekje van de Volkskrant zien, waaruit blijkt dat zonder maatregelen het aantal patiënten de capaciteit van de ic’s in Nederland ‘ver zal overstijgen’.

Zondag 29 maart

975 corona-patiënten op de ic, 771 mensen zijn overleden.

In het Catshuis wordt een document gepresenteerd met de naam: ‘Besluit verdergaande maatregelen bij stijgende lijn’. Er staat niet wie het document inbrengt. Het ademt angst uit voor wat nog komen kan. De meeste opvallende voorgestelde maatregel: ‘Iedereen blijft verplicht binnen’. Het beoogde effect: ‘maximale isolatie’.

Tot zo’n drastische lockdown zal het niet komen. Vier dagen later, op 2 april, roept premier Rutte op het komende weekend (waarvoor prachtig weer wordt voorspeld) ‘toch vooral thuis te blijven’. Maar hij verplicht dat niet.

Zondag 11 april

1391 ic-patiënten, 2643 doden, de piek in nieuwe ziekenhuisopnames lijkt voorbij

Een vergaderstuk van de NCTV brengt de termen ‘anderhalvemetersamenleving’ en ‘het nieuwe normaal’. Maar de veiligheidsdienst werpt ook de vraag op: ‘Is dit langdurig houdbaar?’ Want: ‘Hoe langer de maatregelen duren hoe groter de impact op de geestelijke gezondheid van mensen, de compliance (meegaandheid, red) en de veiligheid (openbare orde)’.

Zondag 19 april

110 nieuwe ziekenhuispatiënten, 83 doden op één dag, de laagste dagaantallen in weken.

De echte panieksfeer lijkt verdwenen in het Catshuis. De NCTV komt met voorstellen hoe de crisisorganisatie van en tussen alle ministeries kan worden omgebouwd ‘van sprint naar marathon’. Het ministerie van Justitie en Veiligheid brengt een stuk in over de besluiten die in die crisisorganisatie worden genomen en wijst op de ‘kwaliteit van de regelgeving’, die kent ’inconsistenties en onvolledigheden’. Tegelijk vergt de 1,5 metersamenleving ‘een stevige basis’. Want het gaat om een ‘permanente langdurige ingreep in vrijheden en grondrechten’ en over de ‘vormgeving van een nieuwe maatschappelijke orde’.

Leden van het kabinet in de tuin van het Catshuis na overleg over de coronacrisis. ANP PHIL NIJHUIS Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Leden van het kabinet in de tuin van het Catshuis na overleg over de coronacrisis. ANP PHIL NIJHUISBeeld Hollandse Hoogte / ANP

Zondag 25 april

100 nieuwe ziekenhuisopnames, 120 doden. Het RIVM spreekt van ‘een dalende lijn’.

In de wekelijkse presentatie van het RIVM wordt nu ook doorgerekend wat de gevolgen zijn als jongeren onder de 23 jaar meer vrijheden krijgen. De roep van die jongeren om meer vrijheid wordt steeds sterker.

Sowieso wordt de stemming voorzichtig aan positiever. ‘Het verloop van de epidemie is voorspelbaar geworden,’ meldt een document. Andere vergaderstukken in de komende weken gaan over het afbouwen van maatregelen. Die stukken gaan ervan uit dat er vanaf 1 januari 2021 weer grote evenementen met meer dan 100 mensen gehouden kunnen worden. Wel komt er behoefte aan een ‘narrative’, een nieuw verhaal dat mensen moet motiveren voor de 1,5 metersamenleving.

Zondag 14 juni

6 nieuwe ziekenhuisopnames, 2 doden.

Nederland verheugt zich op een zonnige zomer vol vrijheid. In een ‘departementaal vertrouwelijk’ stuk beschrijft de NCTV een ‘alternatieve aanpak voor na 1 juli’. In een klein kader staan twee opzienbarende, mogelijke vervolgstappen voor ‘na 1 augustus’: het openen van dansvoorzieningen (clubs en discotheken) én het loslaten van de 1,5 metermaatregel.

De voorstellen liggen ter discussie op tafel. Maar tegen de tijd dat het augustus is, zijn ze daar al weer vanaf.

Half juli-half september

Nederland is in zomerstemming, de epidemie ook.

De bijeenkomsten in het Catshuis worden onregelmatiger. Als er wordt vergaderd worden er vooral stukken over ‘geleerde lessen’ van de eerste golf ingebracht. Of over het herdenken van de getroffenen. ‘In Zeeland wordt een minuut stilte gehouden en in Brabant wordt lokaal wekelijks vanuit huis een Guus Meeuwis-lied samen gezongen.’

Maar in een van de documenten duikt een schim van de toekomst op: ‘besluitvorming bij massale demonstraties in heel het land’.

Zondag 11 oktober

54 ziekenhuisopnames, 17 doden, 6378 nieuwe besmettingen.

In de presentaties van het RIVM verschijnen slides met ‘de tweede golf’. De burgemeesters van de vier grote steden sturen een brief in over de keus tussen ‘The Hammer en The Dance’: een korte periode met strenge maatregelen of een langere periode met verfijnde maatregelen. ‘We wensen u veel wijsheid,’ schrijven ze.

Een week later doet, in een document over ‘gedrag en corona’ voor het eerst de term ‘wappies’ de intrede, coronacritici die bewust de regels overtreden.

In dezelfde sheet komt een opmerkelijk idee naar voren: de introductie van een blauw polsbandje ‘waarmee mensen kunnen aangeven de coronamaatregelen te steunen’. Vergelijkbaar met de gele armbandjes tegen kanker. Een ander idee: geef iedereen in quarantaine voorrang bij Thuisbezorgd.

Beide plannen keren niet meer terug.

Het conceptidee voor een corona-polsbandje. Beeld Rijksoverheid
Het conceptidee voor een corona-polsbandje.Beeld Rijksoverheid

Zondag 18 oktober

70 ziekenhuisopnames, 14 doden, 8184 besmettingen.

De Hammer and the dance is uitgewerkt in een compleet plan. Op een aparte sheet staan ‘de dance-lessen uit de landelijke en regionale aanpak in de zomer’.

In een van de stukken wordt geconstateerd dat het beleid ‘minder hijgerig’ moet en dat er ‘meer tijd voor doordenken’ moet zijn. ‘De rest van het kabinet’ moet ook een rol krijgen in de sturing. Daarmee wordt mogelijk gedoeld op tegenstellingen die toen opspeelden tussen aan de ene kant Rutte en De Jonge, die gefocust waren op virusbestrijding, en de ministers met een meer economische blik.

Zondag 25 oktober

110 ziekenhuisopnames, 27 doden, 10211 besmettingen.

In een maand tijd is de situatie ondanks maatregelen fors verslechterd. Het scenario van een harde lockdown komt op tafel. De NCTV waarschuwt voor grote maatschappelijke onrust die daarvan het gevolg kan zijn. In een ‘worst case scenario’ of bij grootschalige excessen is ‘in ieder geval’ bijstand van defensie nodig, staat in een discussiestuk.

Opvallend: de mogelijke invoering van een avondklok wordt dan als ‘buitenproportioneel’ gezien: ingrijpend, ongericht, juridisch complex en moeilijk te handhaven.

Om mensen mee te krijgen in het scenario van een harde lockdown – waar het dan nog niet van komt – is er ook een communicatieadvies voor het kabinet: ‘Vieren we samen kerst? is een mogelijke trigger voor goed gedrag’.

Zondag 1 november

237 ziekenhuisopnames, 39 doden, 8740 besmettingen.

De tweede golf lijkt zijn hoogtepunt gehad te hebben. In alle scenario’s die nu op tafel liggen wordt ervan uitgegaan dat de boel in januari helemaal onder controle is. De vraag is niet óf , maar hóe het crisisniveau ‘waakzaam’ bereikt wordt.

Zondag 15 november

150 ziekenhuisopnames, 45 doden, 5457 besmettingen.

De stemming is bijna uitgelaten, nu de besmettingen sterk dalen. Hoe gaan we versoepelen? Gedacht wordt aan de heropening van restaurants richting kerst, extra mensen aan de kerstdis thuis, meer mensen in de kerk en speciale activiteiten voor jongeren. Voorzichtig idee is een dag à la de Koningsspelen.

Vanuit het kabinet wordt ook gedacht aan het ondersteunen van maatschappelijke initiatieven rond de kerstdagen, ‘bijvoorbeeld 100.000 maaltijden, 1 miljoen kerstkaarten, horecavouchers en 1 miljoen lampjes’.

6 december

160 ziekenhuisopnames, 25 doden, 6814 besmettingen.

Terwijl er wordt gefilosofeerd over verruimingen – meer bezoek thuis, heropenen van de horeca en feestjes voor de jeugd komen uitgebreid aan bod – stijgen de besmettingsaantallen plots weer. Hoe kan dat nou? De ministers bespreken of het mogelijk door een aanpassing in het testbeleid komt, of dat er iets aan de hand is met de dataregistratie.

13 december

166 ziekenhuisopnames, 29 doden, 9924 besmettingen.

De stemming is compleet omgeslagen. Plots gaat het niet meer over versoepelingen, maar over een mogelijke lockdown. De inspectie en de ziekenhuizen slaan alarm over de belasting van zorgmedewerkers. Ook de avondklok komt weer op tafel, nu als serieuze – en niet meer buitenproportionele – optie. Er is uitgebreid bestudeerd hoe de maatregel in andere landen werkt.

Uiteindelijk komt er een harde lockdown zónder avondklok, in de hoop dat het coronavirus daarmee een definitieve opdonder krijgt.

De rest is geschiedenis: in januari breekt paniek uit over de Britse variant, de avondklok komt er alsnog en voorlopig zitten we tot 2 maart in lockdown. Een wrange constatering, zeker als we terugbladeren naar een document uit de Catshuissessie van 17 mei: ‘Het is van belang om in control te blijven. Zodat we brandjes kunnen blussen zonder dat die overslaan naar de rest van het huis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden