PlusAchtergrond

‘Dit blijft een probleem zolang corona ons leven bepaalt’

Terwijl Rotterdam zijn wonden likt, buigen radicaliserings- en veiligheidsexperts zich over de vraag wat we vrijdagavond nu eigenlijk zagen. Was het een geweldsexplosie uit verveling, of een voorbode voor meer ellende?

Sander van Mersbergen
Tijdens een demonstratie tegen het 2G-beleid hebben betogers verschillende vernielingen aangericht op de Coolsingel. Honderden betogers hielden vrijdagavond een protest die is uitgelopen op rellen, waarbij vuurwerk is afgestoken en de politie meerdere waarschuwingsschoten heeft gelost.  Beeld ANP
Tijdens een demonstratie tegen het 2G-beleid hebben betogers verschillende vernielingen aangericht op de Coolsingel. Honderden betogers hielden vrijdagavond een protest die is uitgelopen op rellen, waarbij vuurwerk is afgestoken en de politie meerdere waarschuwingsschoten heeft gelost.Beeld ANP

De beelden uit Rotterdam waren surrealistisch. Soms leek het wel oorlog op straat, met aan de ene kant de politie en aan de andere kant een bonte stoet bloeddorstige relschoppers. Gedurende enige tijd had die laatste groep de overhand, de autoriteiten waren de controle even kwijt.

Het onheilspellende gevoel werd vanuit een studio in Hilversum nog eens aangewakkerd door ic-voorman Diederik Gommers. Die koppelde de taferelen uit het Rotterdamse centrum aan de groeiende druk op de ziekenhuizen. Als Nederland code zwart bereikt in de ziekenhuizen, zal het zorgpersoneel beschermd moeten worden door de politie of het leger, voorspelde Gommers. “Dan is dit wat we in Rotterdam zien peanuts.”

In andere steden ging het een dag later mis. In Den Haag was een noodbevel van kracht. Negentien personen werden aangehouden en vijf agenten raakten gewond. Ook in Roermond, Stein en Urk moest de politie ingrijpen om onruststokers in bedwang te houden. Gisteravond was het opnieuw onrustig: in Enschede zijn na het ingaan van een noodverordening vijf mensen aangehouden voor opruiing en openlijke geweldpleging. En bij het voetbalstadion in Leeuwarden staken groepen vuurwerk af en was de politie aanwezig. Ook onder meer in Roosendaal, Groningen en Tilburg moest de politie optreden vanwege ongeregeldheden.

De vraag is wat hier nu daadwerkelijk aan de hand is. Een opstapje naar meer structureel gewelddadig protest? Of een tijdelijke eruptie, zoals die bijvoorbeeld ook zichtbaar was rond de invoering van de avondklok, half januari. Jelle van Buuren, docent en onderzoeker bij de Universiteit Leiden, neigt vooralsnog naar het laatste. “Er is geen aanwijzing dat er echt een club is die dit van tevoren zo heeft bedacht. Het is meer een samenloop van verschillende clubjes, die boos zijn over verschillende dingen. 2G, de kroegen die om 20.00 uur sluiten, voetbalstadions die dicht zijn, het vuurwerkverbod.”

Cocktail van frustraties

Ook Ron van Wonderen, senior onderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut, ziet het als een snelkookpan waar even de deksel af ging. “Het is een cocktail van frustraties, verveling en sensatiezucht. Anderhalf jaar corona heeft de lontjes kort gemaakt. Dit zal mijns inziens een probleem blijven zolang corona het dagelijks leven bepaalt en vrijheden beperkt.”

Als onderzoekers gevraagd wordt of we rellen van deze hevigheid überhaupt kennen in Nederland, komt Van Buuren met de voetbalrellen van enkele decennia terug. Marnix Eysink Smeets, lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid, verwijst naar de krakersrellen van de jaren tachtig. “Ik ben altijd verbaasd geweest dat er toen geen doden zijn gevallen. Het was in die tijd echt ontzettend heftig. Nu heb ik voor het eerst sinds die tijd weleens het gevoel: dit komt in de buurt.”

Een ding is in elk geval duidelijk, zegt Van Buuren. “Deze groep schrikt er niet voor terug om actief de confrontatie te zoeken met de politie, op een ontzettend gewelddadige manier. Ze accepteren geen enkele autoriteit.” Daarmee is een belangrijk verschil aangeduid met geweld bij demonstraties zoals we die kenden. “Dan had je een incidentje en een of twee charges van de Mobiele Eenheid.”

Ook Eysink Smeets ziet dat er tegenwoordig echte ‘fighters’ rondlopen bij dit soort rellen. “Het zijn jongens die alleen maar willen vechten. Snoeihard, nietsontziend. Dat zijn echt gasten uit een extreme hoek, die niet bang zijn voor de politie.” Een aantal weken geleden kwamen de Defend-groepen in het nieuws, ook zij leken erop te kicken om slaags te raken met de politie, zagen experts.

Samenklonteren

Toch begon de demonstratie in Rotterdam vrijdag wel degelijk met een inhoudelijk motief. Mensen wilden hun mening geven over het 2G-beleid, dat door de overheid wordt voorbereid, hoewel er nog geen politiek akkoord over is. “Daar zouden we als samenleving eigenlijk goed over moeten praten. Dat gebeurt nu niet. Doordat zo’n demonstratie uit de hand loopt, gaat het weer niet om de inhoud, maar gaat het over de rellen. Terwijl het een fundamentele kwestie is.”

Van Buuren denkt dat het in de toekomst twee kanten uit kan. “Verschillende groepjes klonteren nu samen in hun onvrede over het coronabeleid. Die groepjes kunnen verder samengaan, maar het kan ook weer fragmenteren. Dat ligt er ook aan hoe het beleid verder gaat, hoe lang dit nog duurt, of 2G er echt komt. De tegenstand kan zich ook gaan verbinden met andere dossiers, als er slimme politieke ondernemers komen die de onvrede weten te kapitaliseren.”

Van Wonderen ziet signalen van radicalisering, hoewel dat in zijn ogen niet de voornaamste oorzaak van de rellen is. “Dat gebeurt mede onder invloed van sociale media en filterbubbels met gelijkgestemden. Je mening omtrent coronamaatregelen en wel of niet vaccineren wordt steeds meer een identiteitskwestie. Hoe langer en heftiger het debat voortduurt, hoe minder de ratio ertoe doet en hoe meer emoties een rol gaan spelen. Het gevaar schuilt er in dat je standpunt een vorm van identiteit wordt. Zo kan een weigering bij een café eerder agressie oproepen.”

Volgens Eysink Smeets zit er een fundamentele weeffout in het coronabeleid. “Er is heel veel aandacht voor het terugdringen van besmettingen, maar heel weinig voor de dynamiek die het beleid in de samenleving veroorzaakt. De angst, de onzekerheid. Daar wordt al sinds het begin van de pandemie niet goed op gestuurd.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden