PlusAchtergrond

Dilemma’s in de zorg: vragen naar vaccinatiestatus of niet?

De meeste zorgmedewerkers laten zich vaccineren, maar patiënten kunnen niet weten of dat ook voor hun zorgverlener geldt. Beeld ANP
De meeste zorgmedewerkers laten zich vaccineren, maar patiënten kunnen niet weten of dat ook voor hun zorgverlener geldt.Beeld ANP

Hoe ga je als gevaccineerde om met collega’s, cliënten of zorgverleners die zich niet willen laten inenten tegen corona? Vooral in de zorg leidt dit tot dilemma’s.

Annemieke van Dongen

Mensen met een kantoorbaan hebben het relatief makkelijk. Als thuiswerken niet langer de norm is, kunnen zij meestal wel een veilige afstand houden tot collega’s. In een kapperszaak, horecakeuken of aan de lopende band ligt dat al anders.

Helemaal lastig is het in de zorg. “Daar heb je per definitie te maken met mensen met een kwetsbare gezondheid,” benadrukt hoogleraar Gezondheidscommunicatie Bas van den Putte (UvA). “Die kunnen er niet, zoals gezonde kappers, horeca- of fabrieksmedewerkers, zomaar op vertrouwen dat hun eigen vaccinatie ze beschermt tegen ziekte.”

Steeds meer landen, waaronder België en Engeland, stellen vaccinatie voor zorgpersoneel daarom verplicht. Nederland doet dat niet, heeft het kabinet herhaaldelijk bezworen. Niemand is verplicht zijn vaccinatiestatus te melden.

Onderlinge spanningen

Dat leidt tot worstelingen bij patiënten en zorginstellingen, want patiënten die ontdekken dat hun hulp niet is gevaccineerd, kunnen zich daar onveilig door voelen. De Amsterdamse zorgorganisatie Cordaan heeft daar af en toe mee te maken. “Dan horen we: ‘Wij willen dat onze moeder alleen geholpen wordt door mensen die zijn gevaccineerd.’ Aan zulke verzoeken kunnen wij niet voldoen, want wij weten niet wie van onze zesduizend medewerkers zijn gevaccineerd,” zegt woordvoerder Michiel Jongewaard.

Hij spreekt van een lastig dilemma. “Het zorgt ook voor spanningen bij collega’s onderling, die vaak wel van elkaar weten wie is gevaccineerd. Omgekeerd weten wij ook niet wie van onze cliënten gevaccineerd zijn.” Cordaan besloot na een korte periode van versoepelingen mondkapjes weer verplicht te stellen. “Zeker met de deltavariant verwachten we dat iedereen de maximale beschermingsmaatregelen in acht neemt.”

De Brabantse zorgorganisatie Thebe gaat iets pragmatischer om met de regels. “Cliënten kunnen geen gevaccineerde medewerker eisen, omdat wij officieel niet weten wie is gevaccineerd,” zegt woordvoerder Kaat van der Weide. “Maar in de praktijk proberen we er wel rekening mee te houden. Binnen onze wijkteams weten de medewerkers meestal wel van elkaar wie gevaccineerd is. Zij zeggen dan: ‘Ik ga wel naar meneer Jansen, want die is heel angstig.’ Zoals we ook rekening houden met een vrouwelijke cliënt die liever niet door een man wordt gewassen. Zolang het lukt om de roosters rond te krijgen.” Dat is in Brabant makkelijker dan in Amsterdam of Rotterdam, erkent Van der Weide. “Bijna al onze medewerkers zijn gevaccineerd.”

Thebe vraagt nieuwe cliënten wél of ze zijn ingeënt. “We zeggen: U hoeft geen antwoord te geven, maar we willen het wel graag weten om veilige zorg te kunnen leveren. Als u niet gevaccineerd bent, kunnen onze medewerkers zich extra beschermen en zo voorkomen dat ze andere kwetsbare mensen besmetten. Als mensen niet gevaccineerd zijn, gaan we met ze in gesprek. In de meeste gevallen zijn ze alsnog over te halen.”

Vragen mag

Patiënten mogen vragen of hun zorgverlener is gevaccineerd, vindt Dianda Veldman, directeur van Patiëntenfederatie Nederland. “En we vinden het moreel gewenst om daar antwoord op te geven. Mocht een patiënt zich op de een of andere manier onveilig voelen, dan heeft hij of zij het recht een andere zorgverlener te kiezen.”

Patiënten kunnen om een andere zorgverlener vragen, maar er is geen recht om die te krijgen, stelt brancheorganisatie Actiz. “Wel kun je als patiënt altijd zorg weigeren.” Actiz zou graag zien dat het wettelijk mogelijk wordt om te registreren hoeveel medewerkers gevaccineerd zijn. Dat hoeft niet op individueel niveau, maar per instelling of afdeling. Inzicht in de vaccinatiegraad helpt enorm om veilige zorg te kunnen leveren, denkt Actiz.

Drie leden van het Outbreak Management Team (OMT) pleitten vorige week voor registratie van de vaccinatiestatus van zorgmedewerkers. Zij vinden dat ongevaccineerde ver­pleeg­huis-, ziekenhuis- en ggz-medewerkers hun cliënten en collega’s onnodig in gevaar brengen. Bedrijfsartsen, die een medisch beroepsgeheim hebben, zouden bij die registratie een rol kunnen spelen, stelden hoogleraar ouderengeneeskunde Cees Hertogh, arts-microbioloog Andreas Voss en bedrijfsarts-epidemioloog Jaap Maas woensdag tegenover de NOS.

De focus op vaccinatiestatus kan ook een vals gevoel van veiligheid geven, waarschuwt Danielle Timmermans, hoogleraar Risicocommunicatie en Volksgezondheid aan de VU. Vaccinatie beschermt weliswaar uitstekend tegen ernstige ziekte, maar is geen waterdicht middel tegen infectie met de deltavariant. “Kwetsbare mensen zijn ook bij gevaccineerden niet per se veilig,” zegt Timmermans. “We moeten af van het idee dat vaccinatie dé weg uit de pandemie is. Het is niet zo dat je met vaccinatie het risico terugbrengt tot nul. Daarom kun je een niet-gevaccineerde ook niet verwijten dat diegene jou in gevaar brengt. Enig gevaar blijft er altijd.”

Rijbewijs

Desondanks rust er op mensen die zorg dragen voor patiënten met een kwetsbare gezondheid een grote verantwoordelijkheid, vindt UvA-hoogleraar Van den Putte: “Als je taxichauffeur wil worden, zul je ook je rijbewijs moeten halen om veilig de weg op te kunnen. Een zorgmedewerker die zich niet wil laten vaccineren moet misschien overwegen een ander beroep te kiezen.”

Wie zich onveilig voelt bij een ongevaccineerde zorgverlener, collega of kennis, moet daar volgens Van den Putte over praten. “Ga niet in gesprek over vaccineren. Mensen die zich nu nog niet hebben laten inenten, laten zich niet zomaar overtuigen. Bespreek hoe je samen een veilige situatie kunt creëren. Je kunt de ander vragen een mondkapje te dragen of een zelftest te doen: Dat geeft mij een veilig gevoel en doet jou geen kwaad.”

Ziekenhuis Arnhem eist prik van personeel

Ziekenhuismedewerkers van Rijnstate in Arnhem die met kwetsbare patiënten werken, moeten gevaccineerd zijn tegen corona. De organisatie hoopt met deze maatregel te voorkomen dat mensen niet naar het ziekenhuis durven. Dat bevestigt een woordvoerder na berichtgeving door de NOS.

Op dit moment is het nog niet mogelijk om op afdelingen met kwetsbare personen alleen personeel in te zetten dat is ingeënt. Privacyregels bepalen dat werkgevers niet mogen vragen aan medewerkers of ze volledig zijn gevaccineerd. Dat moet veranderen, vindt bestuurder Hans Schoo van Rijnstate, die minister De Jonge van Volksgezondheid vraagt om registratie mogelijk te maken. “Een aantal OMT-leden heeft gezegd dat ze zo’n soort advies aan de minister willen geven. En wij vinden dat een goed idee en we hopen dat de minister dat overneemt’’, zegt Schoo. “Nu zouden we dat al willen, maar we mogen het niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden