PlusPunt voor punt

Deze week megaproces MH17: alle bewijzen op tafel

Het MH17-proces is al ruim een jaar bezig, maar begint maandag eigenlijk pas echt met de inhoudelijke behandeling van de zaak: de moord op de 298 inzittenden van Malaysian Airlines vlucht MH17 op 17 juli 2014.

Leden van de rechtbank en advocaten bekijken op vliegbasis Gilze-Rijen de reconstructie van het in 2014 neergeschoten MH17-toestel. Beeld ANP
Leden van de rechtbank en advocaten bekijken op vliegbasis Gilze-Rijen de reconstructie van het in 2014 neergeschoten MH17-toestel.Beeld ANP

Wat is er tot nu toe gebeurd in het megaproces MH17?

De eerste zitting was op 9 maart 2020, meer dan een jaar geleden. Het was een emotionele dag, waarop het Openbaar Ministerie de namen van de omgekomen inzittenden voorlas. De nabestaanden in de rechtszaal hielden het niet droog. Sindsdien volgden er nog 23 zogenoemde pro-formazittingen, waarop de voortgang van het onderzoek, zoals het horen van getuigen en experts, werd besproken. Ook konden de twee advocaten van verdachte Oleg Poelatov hun onderzoekswensen aan de rechtbank voorleggen.

De sfeer tussen OM en de advocaten werd met elke zitting stekeliger. De advocaten verweten het OM al direct ‘kokervisie’ door uit te gaan van maar één scenario: een BUK heeft MH17 neergehaald. De verdediging wilde veel meer onderzoek naar andere scenario’s: zoals een tweede vliegtuig dat in de lucht zou zijn geweest en dat MH17 zou hebben neergehaald of een beschieting zou hebben uitgelokt.

Rookgordijnen, volgens het OM dat stelt dat die scenario’s allang onderzocht en verworpen zijn. De meeste verzoeken van de verdediging werden door de rechtbank afgewezen. Een expert die de advocaten zelf wilden inschakelen bij de schouw van het vliegtuigwrak in een loods op vliegbasis Gilze-Rijen om te kijken of de inslagen op de romp van het vliegtuig wel echt op een BUK wijzen, haakte vanwege gezondheidsredenen af.

Ook was er in de loop van het proces een veelzeggend incident tussen een van de advocaten en een nabestaande die elkaar troffen in het vrouwentoilet. De advocate vond dat ze ‘onprettig werd aangesproken’ en dat was volgens haar de schuld van ‘het opruiende taalgebruik van het OM’.

Wat gaat er deze week gebeuren?

Het onderzoek is nog niet helemaal afgerond, maar het dossier (meer dan 40.000 pagina’s dik) is wel klaar voor de inhoudelijke behandeling. Maandag zal er vooral nog worden gesproken over procedures, maar dinsdag, woensdag en donderdag bespreekt de rechtbank de belangrijkste feiten en conclusies uit het dossier. Dinsdag zal het gaan over de vragen ‘Was het een BUK-raket?’ en ‘Vanaf waar is die BUK dan afgeschoten?’ Woensdag en donderdag gaat het over de vraag ‘Speelden de verdachten daarbij een rol?’

Normaliter bespreken de rechters het dossier met de verdachten, maar die zijn nog nooit komen opdagen. Daardoor zal de rechtbank de zaak ‘bij verstek’ behandelen en drie dagen lang zelf aan het woord zijn en voorlezen uit het dossier. Later deze maand reageert het Openbaar Ministerie daar dan op en begin juli de twee advocaten van Poelatov. In september is het dan de beurt aan de nabestaanden, tientallen van hen zullen gebruikmaken van hun spreekrecht. Tegen het eind van het jaar zal het OM (waarschijnlijk) met haar requisitoir en de strafeis tegen de verdachten komen.

Waarom zijn die verdachten er niet?

Igor Girkin, Sergej Doebinski, Oleg Poelatov en Leonid Chartsjenko zijn nog nooit komen opdagen en zijn dat ook niet van plan. Ze verblijven in Rusland of in het deel van Oekraïne dat in handen is van pro-Russische separatisten. De vier zijn niet de mannen die op de knop van de BUK-installatie hebben gedrukt, maar ze maakten in die periode wel deel uit van de militaire hiërarchie van de rebellen. Girkin was zelfbenoemd minister van Defensie, Doebinski was chef inlichtingen, Poelatov zijn plaatsvervanger en Chartsjenko commandant van een inlichtingeneenheid. Ze zouden alle vier betrokken zijn geweest bij het transport van de raket vanuit Rusland naar Oost-Oekraïne. Zelf zeggen ze er niets mee te maken te hebben. Poelatov is de enige verdachte die zich door advocaten laat bijstaan. Zij spraken hem eind vorig jaar in Moskou, een video daarvan werd vertoond in de rechtbank. “Ik wist niets over een Buk. Ik heb deze niet besteld en ook niet vervoerd,” zegt hij daarin. Doebinski zei in maart 2020 in een telefoongesprek ‘niet warm of koud te worden van het proces’. “Ik weet dat ik als Russische burger niet kan worden uitgeleverd.” Het OM stelde aan het begin van het proces ‘vooralsnog’ geen andere verdachten te vervolgen. Of justitie niet weet wie de bemanning van de BUK-installatie was of het nog niet naar buiten wil brengen, blijft daardoor nog de vraag.

Wordt het deze week dan überhaupt nog wel spannend?

Direct na de crash van MH17 zei premier Mark Rutte dat ‘de onderste steen’ boven moest komen. Vanaf deze week zal moeten blijken of justitie kan bewijzen dat ze die steen gevonden hebben. In persconferenties en eerdere zittingen heeft het OM al veel verteld, maar werd nog niet alles prijsgegeven. We weten dat honderden getuigen zijn gehoord, talloze afgeluisterde telefoongesprekken zijn geanalyseerd, video’s en foto’s van sociale media zijn gehaald, stapels rapporten zijn gemaakt en dat de onderzoekers zelfs een proef met een BUK-raket hebben gedaan om te zien hoe de inslag op metaal uitpakte.

In de rechtszaal ging het over getuigen als M58 en S28, die vanwege hun eigen veiligheid niet met hun naam maar met een nummer worden aangeduid. Voor de belangrijke getuige M58 zijn ‘speciale maatregelen’ genomen, mogelijk zit hij in een getuigenbeschermingsprogramma. M58, een Russische vrijwilliger die zich had aangesloten bij de separatisten, vertelde onder meer over de de aanvankelijke vreugde van de rebellen na het neerhalen van een vliegtuig en over de aanwezigheid van Russische militairen in het gebied.

Al dat onderzoek leidde het OM tot de conclusie dat een BUK-installatie van de 53ste brigade van het Russische leger naar rebellengebied in Oost-Oekraïne is vervoerd en daar in een landbouwveld bij het dorp Pervomaiske een raket heeft afgevuurd die MH17 heeft neergehaald. Als er nog bewijs is, dat nog niet op tafel is gekomen, dan zal dat de komende dagen gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden