Plus

Deze vaccins belandden tussen de melk en kaas: ‘Ik ben er echt van geschrokken’

Tientallen delicate vaccins van Pfizer-BioNTech zijn vorige maand beland in een ijskast in een woonhuis. Een reconstructie van de bizarre weg die de schaarse vaccins heben afgelegd om uiteindelijk bij iemand thuis tussen de melk, kaas en eieren terecht te komen.

 Tientallen covidvaccins zijn vorige maand bij een huisarts thuis in de ijskast beland nadat een foutieve bestelling niet mer geannuleerd bleek te kunnen worden. Beeld ANP
Tientallen covidvaccins zijn vorige maand bij een huisarts thuis in de ijskast beland nadat een foutieve bestelling niet mer geannuleerd bleek te kunnen worden.Beeld ANP

Half januari rinkelt de telefoon van hoofd ziekenhuisapotheker Noortje Swart in het Amsterdam UMC. “Het RIVM belde mij omdat ze erachter waren gekomen dat een zelfstandig werkende arts zonder personeel vaccins had besteld op haar thuisadres. Ik vind het opmerkelijk dat dit kon. Het RIVM was er zelf ook ernstig van in de war.”

Op 26 januari zijn vijf flacons met zeker dertig vaccins naar het huisadres van die arts gegaan. Swart, die vaccincoördinator van alle ziekenhuisapothekers is: “De vraag aan mij was of ik ervoor kon zorgen dat de vaccins alsnog terecht zouden komen bij de juiste doelgroep.”

Afbellen lukt niet

Swart belt een apotheker uit de woonplaats van de arts. Die apotheker – die anoniem wil blijven – komt meteen in actie: “De arts vertelde dat ze online vaccins had besteld en pas later in de gaten kreeg dat dat niet de bedoeling was. Ze heeft diverse keren met het RIVM gebeld, maar kon niet meer van haar bestelling af. Ook al lagen die vaccins toen nog in Oss.” In die Brabantse plaats is het grootste distributiepunt van vaccins van distributeur Movianto.

Hoogleraar Noortje Swart. Zij is hoofd ziekenhuisapotheek in het Amsterdam UMC en voorzitter van de werkgroep van ziekenhuisapothekers die per ROAZ-regio (Regionaal Overleg Acute Zorgketen) de vaccins verdeelt over de ziekenhuizen. Beeld Anita Edridge/UMCA
Hoogleraar Noortje Swart. Zij is hoofd ziekenhuisapotheek in het Amsterdam UMC en voorzitter van de werkgroep van ziekenhuisapothekers die per ROAZ-regio (Regionaal Overleg Acute Zorgketen) de vaccins verdeelt over de ziekenhuizen.Beeld Anita Edridge/UMCA

“Ook wij hebben gebeld met de vraag of dat vervoer niet te stoppen was en of die vaccins niet rechtstreeks naar ons konden. Maar dat kon niet meer. Toen wij het adres van die arts opzochten, bleken die vaccins gewoon naar haar woonadres te gaan. Dus ik heb haar gezegd: leg ze dan als de wiedeweerga in de koelkast. Het was gewoon bij haar thuis, dus daar lagen ze tussen de melk, kaas en eieren,” aldus de apotheker. “Tien minuten voordat de vaccins arriveren, word je gebeld. Dus toen de arts dat telefoontje had gekregen heeft ze meteen ons gebeld en hebben wij de vaccins als de wiedeweerga bij haar opgehaald. Wij hebben gevalideerde koelboxen die 72 uur koel blijven. We zijn meteen die kant opgereden en hebben die vaccins direct overgeheveld uit haar koelkast. Maar wij waren natuurlijk niet binnen tien minuten op dat adres.”

Vreemd verhaal

Bij de Pfizer-BioNTechvaccins is het belangrijk dat de temperatuur goed gecontroleerd blijft, anders gaan de vaccins mogelijk verloren. Apotheker Swart: “Op deze manier kun je de koude keten waar we het continu over hebben, totaal niet borgen. De ijkast van die dame is natuurlijk een normale keukenkoelkast. Wij hebben de vaccins zo snel mogelijk opgehaald en gebruikt. Ze zijn dus niet verloren gegaan, maar het verhaal is wel vreemd. Die dame is erg meewerkend, maar het is heel raar dat je vaccinaties zo kunt bestellen. Vijf hele flacons zonder toetsing. We hebben ook met het RIVM gebeld en daar zeggen ze dat ze het niet anders kunnen maken dan dit. Ik ben er echt van geschrokken dat dit heeft kunnen gebeuren: dat dit door allerlei controles heen is geen gefietst, áls er al controles zijn.”

Geen goede hoop

Dat de bestemming van een lading vaccins die klaarstaat voor levering niet meer gewijzigd kan worden, kunnen de apothekers nog wel begrijpen. “De flacons zitten verpakt in dozen van 195, dus dan kun je niet de hele order laten staan. Maar zorg dan in elk geval dat ze niet bij iemand terechtkomen die daar geen recht op heeft. Dan hadden ze gewoon naar de GGD of naar ons moeten rijden,” zegt de apotheker. “Dat dit gebeurt, geeft mij geen goede hoop op de hele campagne. Als je zo ontzettend je best doet het maximale uit een flacon te trekken. We hebben hier in ons ziekenhuis nog geen enkel spuitje weggegooid. Dat heeft weinig zin als het aan de andere kant zo lek is als een mandje. Daar word ik wel een beetje verdrietig van.”

De apothekers zijn ook erg teleurgesteld dat het niet lukt de levering aan de arts van de tweede lading prikken, die automatisch na vier weken wordt bezorgd, te annuleren. Vaccincoördinator van alle ziekenhuisapothekers Noortje Swart: “Als vaccins eenmaal in een bus zitten, kan ik ook niets meer doen. Maar het komt mij vreemd voor dat je daar nu niets meer aan zou kunnen doen.” Dat betreurt ook de reddende apotheker. “Dus binnenkort moeten wij wéér bij die arts langs op het moment dat de vaccins naar haar woonhuis worden gebracht.”

Reactie RIVM

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) bevestigt dat er eind januari een bestelling is geleverd aan een zelfstandig arts. Volgens het instituut kon deze specifieke levering niet meer worden voorkomen. “Daarom zijn er goede afspraken gemaakt over wat deze zzp’er met het vaccin zou doen,” zegt een woordvoerder van het RIVM.

Volgens de woordvoerder is het in verband met de uitvoering van de covidvaccinatie technisch mogelijk het afleveradres aan te passen, maar is het uiteraard niet de bedoeling dat een arts vaccins laat leveren op zijn woonadres, tenzij dat overeenkomt met zijn praktijkadres. “Dat is echter niet te controleren en het is de verantwoordelijkheid van de arts om de vaccins conform de werkinstructie goed vaccinbeheer op de juiste wijze te beheren. Het is natuurlijk absoluut niet de bedoeling dat die vaccins in een koelkast terechtkomen.”

Volgens de woordvoerder is de ontvanger van vaccins wettelijk verplicht verantwoord om te gaan deze middelen. “Het heeft ons verbaasd dat een arts die toch op de hoogte is van de schaarste van de vaccins dit doet. Na de melding van dit incident hebben we de controle op de orders aangescherpt, dat was voor deze bestelling te laat. Inmiddels checkt het programmamanagement alle orders.’’

Volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Twentse zorginstelling CarintReggeland waar 129 vaccins over waren zijn daarvoor verschillende oorzaken aan te wijzen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat bewoners van een instelling niet gevaccineerd konden worden vanwege een corona-uitbraak of omdat ze door een andere ziekte waren getroffen, of dat bewoners inmiddels waren overleden. Volgens de Twentse zorginstelling heeft zij 22 locaties en moest zij per locatie een veelvoud van zes bestellen. Woordvoerder Leonie Jellema: “Als er dan in één locatie drie doses over bleven, hebben we die conform de richtlijnen aan medewerkers gegeven.”

Distributeur Movianto verwijst voor een reactie naar het RIVM: “Wij leveren af op het adres dat door RIVM wordt doorgegeven aangezien dat de opdrachtgever is. Wij leveren al onze zendingen volgens de richtlijnen af in een gevalideerd temperatuur gecontroleerd voertuig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden