Plus

Deze raadsheer beslist over de avondklok: ‘routinier’ lijkt niet bang om kabinet boos te maken

Actiegroep Viruswaarheid verwijt ‘turborechter’ Marie-Anne Tan-de Sonnaville dat ze haar oren laat hangen naar de politiek. Maar bij klimaatzaak Urgenda liet haar hof het kabinet juist flink zweten. Vrijdag moet ze zich inhoudelijk buigen over de avondklok. ‘Dit kan nog wat worden.’

Grechtshofpresident Marie-Anne Tan-de Sonnaville, dinsdag voor aanvang van de zitting waarin het hof zich boog over de avondklok.  Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Grechtshofpresident Marie-Anne Tan-de Sonnaville, dinsdag voor aanvang van de zitting waarin het hof zich boog over de avondklok.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Het is dinsdagmiddag half vijf en Marie-Anne Tan-de Sonnaville (1953) zou wel een kopje thee lusten, zegt ze tegen een medewerker van het gerechtshof in  Den Haag. De  voorzitter van het hof staat buiten de zaal waar ze kort daarvoor gewraakt is door Viruswaarheid. De actievoerders verwijten haar en de andere twee leden van het hof dat de avondklokzaak behandelt vooringenomenheid.

Ze bladert door de papieren, maakt aantekeningen.
Het is improviseren vandaag. Die ochtend heeft de kortgedingrechter de avondklok vernietigd en is de staat tegen dat vonnis in beroep gegaan. Om twaalf uur heeft het hof besloten dat een spoedprocedure die middag nog zal dienen (zie kader onderaan). En dus moet de voorzitter van het gerechtshof aan de bak. 

Al sinds de jaren zeventig zit de Haagse in het vak, ze schopte het tot vicepresident van het gerechtshof en is sinds 2013 ‘senior raadsheer’. Advocaten omschrijven haar als bekwaam, ‘niet gouvernementeel’ en ‘heel prettig’. Maar massa’s kijkers via livestream en een handvol journalisten in de zaal zien dinsdag ook wat anders. Zij merken hoe de voorzitter van het hof een tikje te rigide orde probeert te houden, soms partijen slecht lijkt te verstaan, de regie geregeld kwijt lijkt te zijn.

Meteen na het begin van de zitting komt het al tot een stevige confrontatie met ‘huisjurist’ Jeroen Pols van de actiegroep Viruswaarheid, als de raadsheer hem geen millimeter speelruimte geeft. Eerst hoort ze hem niet goed, daarna maakt ze meteen korte metten met hem: “U kunt het woord niet voeren, uw advocaat moet dat doen. Als u doorgaat vraag ik de bode u naar buiten te laten.”

Tekst gaat verder na de foto

Willem Engel van Viruswaarheid. Beeld ANP
Willem Engel van Viruswaarheid.Beeld ANP

Daarmee leek Tan-de Sonnaville zelf de pin uit de granaat te trekken die de actiegroep al klaar had liggen. Actiegroepleider Willem Engel en Pols wraakten het hof direct vanwege vermeende vooringenomenheid. Dat verzoek werd later afgewezen, maar de toon was gezet. “Haal dan eerst de kou uit de lucht,” zegt advocaat Gerard Spong, die de raadsheer al sinds de jaren zeventig tegenkomt in rechtbanken en bij gerechtshoven. “Toon souplesse, communiceer, laat iedereen in zijn waarde. Dat kan ze. Ze is zeer geroutineerd, aimabel, kordaat. Maar nu liep het helemaal fout, dat verbaasde me. Hier zat een ouderwetse, autoritaire rechter.”

Spong vond Tan-de Sonnaville vorig jaar nog tegenover zich in de zaak tussen de voormalige coffeeshopbaas Johan van Laarhoven en de staat: het hof oordeelde dat Van Laarhoven in de cel moest blijven. Eerder liet ‘haar’ hof het kabinet nog zweten toen ze Urgenda gelijk gaf in de grote klimaatzaak, een uitspraak die ook nu nog gevolgen heeft op het Binnenhof. Niet dat dat besluit te koppelen is aan een enkel persoon: raadsheren besluiten samen, achter gesloten deuren van de raadkamer. Spong: “Advocaten kennen haar niet als gouvernementeel, zoals we van andere rechters nog weleens zeggen.”

Op sociale media kreeg Tan-de Sonnaville ervan langs, ook wel vanwege haar presentatie. Op dat punt sprong de Haagse advocaat Ineke van den Brûle voor de voorzitter in de bres: op Twitter reageerde ze op kritiek op het spraakgebruik. ‘Deze rechter heeft na een ernstige ziekte jaren geleden gelukkig haar spraakvermogen grotendeels terug. Oordeel niet te snel’.

Vrijdag zal weer het halve land over haar schouder meekijken, als Tan-de Sonnaville met de twee andere raadsheren inhoudelijk naar de avondklokkwestie moet kijken. De schorsing van dinsdag was slechts ‘een tussenhalte’. Een betrokkene denkt dat ze zich zal revancheren na de rommelige en onprofessioneel ogende zitting: “Dinsdag leek het gewoon allemaal niet zo goed voorbereid.”

Spong: “Zij kan de staat de maat nemen. Dat kan nog wat beloven.”

Willem Engel (links) en jurist Jeroen Pols (midden) staan de media te woord. Dinsdag hebben ze het hof vergeefs gewraakt wegens vooringenomenheid.  Beeld Guus Schoonewille
Willem Engel (links) en jurist Jeroen Pols (midden) staan de media te woord. Dinsdag hebben ze het hof vergeefs gewraakt wegens vooringenomenheid.Beeld Guus Schoonewille

Op sociale media worden vraagtekens gezet bij haar onpartijdigheid omdat ze met expert Jaap van Dissel samen in het Regionaal Medisch Tuchtcollege heeft gezeten. Tan is daarvan plaatsvervangend voorzitter en Van Dissel schoof tot 2013 ‘incidenteel’ aan als medisch expert. Ze zouden elkaar slechts ‘een aantal keren’ hebben ontmoet. Volgens de woordvoerder van het hof is dat geen reden om Van Dissel niet te accepteren als getuige of om zelf terug te treden: “De contacten zijn altijd puur zakelijk geweest.” Na 2013 hebben ze elkaar niet meer gesproken.

Advocaat Geert-Jan Knoops denkt niet dat deze persoonlijke betrokkenheid tot een succesvol wrakingsverzoek zou kunnen leiden van Viruswaarheid, als ze dat al van plan zouden zijn. “Enkel een persoon kennen zou geen reden zijn om niet als getuige-deskundige op te kunnen treden. Dat zou anders zijn als Van Dissel en het RIVM partij zijn.”

Spong denkt wel dat Viruswaarheid deze informatie kan aangrijpen voor een nieuwe wrakingspoging: “Engel zal het wel handig vinden om te weten, misschien proberen ze opnieuw te wraken, dat mag. Maar ik zie de grond niet.”

Turbospoed? ‘Heeft de staat daar een knop voor?’
De grote spoed waarmee het gerechtshof van Den Haag de kwestie dinsdag al een keer behandelde wekt argwaan en ergernis bij Viruswaarheid en anderen: waarom moeten zij in procedures (bijvoorbeeld rond de PCR-test) weken wachten en kan de overheid meteen bij het hof terecht? Advocaat Spong deelt die scepsis: “Alsof de staat op een knop kan drukken en drie uur later is er een spoedappèl. Voor een burger kan dat weken duren.”
Volgens een woordvoerder van het hof zit hem dat vooral in de ‘onomkeerbaarheid’: “De afweging is: als we die zitting niet snel hebben, kan iets niet meer hersteld worden.” 

Bij dreigende huisuitzettingen of bomenkap komen zulke spoedprocedures ook voor. Spong: “De avondklok is niet zo onomkeerbaar, die kan dinsdag weer ingaan bij wijze van spreken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden