PlusInterview

Deze neurowetenschapper denkt dat mensen niet zonder verrassingen kunnen

Neurowetenschapper Floris de Lange denkt dat mensen niet zonder verrassingen kunnen. Met de hem dit jaar toegekende Ammodo Science Award for Fundamental Research wil hij onderzoeken wat de invloed is van verrassingen op onze hersenen.

Neurobioloog Floris de Lange: ‘Dingen die nieuwe inzichten brengen, zijn goed voor de hersenen.’ Beeld Getty Images/Science Photo Libra
Neurobioloog Floris de Lange: ‘Dingen die nieuwe inzichten brengen, zijn goed voor de hersenen.’Beeld Getty Images/Science Photo Libra

U stelt dat de hersenen continu gebeurtenissen proberen te voorspellen. Wat is het nut daarvan?

“Evolutionair gezien is dat ontzettend handig. Wanneer de voorspellingen van onze hersenen kloppen, vertonen ze namelijk nauwelijks activiteit. De hersenen zijn een grootverbruiker van energie; ze gebruiken 25 procent van al onze energie. Goede voorspellingen kunnen de energievraag van de hersenen dempen.”

Waaraan kunt u zien dat de hersenen zo werken?

“Ik heb samen met collega’s de hersenactiviteit gemeten van mensen die in een hersenscanner lagen. Terwijl zij in die scanner lagen, vertoonden wij plaatjes waar bepaalde wetmatigheden in zaten. Bijvoorbeeld dat na een plaatje van een plant, altijd een plaatje van een stoel te zien is. De deelnemers waren hiervan niet op de hoogte . Deze wetmatigheden hadden we zelf ­gecreëerd; ze komen niet in de natuur voor. Toch pakken mensen die snel op, zonder dat ze zich daar echt bewust van zijn. Het is alsof de hersenen steeds op zoek zijn naar structuur in de omgeving. We zien via hersenscans dat hersenactiviteit heel erg terugloopt bij gebeurtenissen die voorspeld zijn. Er zit bijvoorbeeld een gigantisch verschil in hersenactiviteit bij een vertoond plaatje dat voorspeld is in vergelijking met datzelfde plaatje als dat niet wordt verwacht. Dit geeft aan dat hersenen niet gewoon een plaatje registreren, want dan zou er geen verschil in activiteit te zien zijn. Je zou dan verwachten dat hetzelfde plaatje evenveel activiteit oproept in de hersenen, of het nou voorspeld is of niet. Maar dat is totaal niet wat we zien.”

Geldt dat verschil in hersenactiviteit ook voor andere dingen dan plaatjes?

“Ja, we zien dit niet alleen bij plaatjes, maar ook bij dingen die met taal te maken hebben, zoals een audioboek. Elk woord van zo’n boek heeft eigenlijk een bepaalde mate van verrassing. Bij verrassende woorden zagen we veel meer hersenactiviteit dan bij woorden die eerder te verwachten zijn.”

Wat doen verrassingen dan precies met onze hersenen?

“Dat weet ik nog niet. Daar wil ik onderzoek naar doen. Mensen zijn namelijk voortdurend op zoek naar verrassingen. Ik zie het als een soort basale behoefte, net zoals we actief naar eten zoeken. We hebben honger naar informatie, naar nieuwigheid. De hersenen worden geprikkeld door dingen die we niet verwachten. En verrassingen helpen ons uiteindelijk de wereld om ons heen beter te voorspellen, omdat we erdoor ontdekken wanneer onze voorspellingen niet goed werken.”

Hoe kun je onderzoeken wat het effect is van verrassingen?

“Door mensen wetmatigheden aan te leren zonder dat ze dat weten, zoals we dat in eerder onderzoek hebben gedaan, en die wetmatigheden dan af en toe te schenden. We kunnen bekijken wat zo’n verrassing met de hersenactiviteit doet, bijvoorbeeld in de hersengebieden die actief worden zodra mensen een plaatje zien. Maar we willen ook weten wat er verder gebeurt in de hersenen, onder andere of verrassingen invloed hebben op ons beloningssysteem en onze aandacht. Ik denk dat onze aandacht wordt getrokken door dingen die we niet verwachten, zoals een harde knal. Ook verwacht ik dat nieuwigheid ons aantrekt, omdat ons beloningssysteem hierdoor actief wordt.”

Kunnen we de coronacrisis als een prikkeling voor onze hersenen zien?

“In het begin wel, omdat we die niet hadden zien aankomen, maar nu raken we wel onderprikkeld. Tenminste, dat merk ik bij mezelf. Het is belangrijk om verrast te blijven worden. Tijdens een onderzoek in de jaren zestig waren proefpersonen in een ruimte waar niks was, behalve een knop die voor een elektrische schok zorgde als deelnemers daarop drukten. Wie een tijd in zo’n ruimte zat, ging uiteindelijk toch op de knop drukken en zichzelf schokken toedienen. Mensen zijn voortdurend op zoek naar prikkels, zelfs als het vervelende prikkels zijn. Dat is nog altijd beter dan geen prikkels. Je zou kunnen zeggen dat het ontbreken van prikkels het vervelendst voor mensen is.”

Wat moeten we doen om onze hersenen te blijven stimuleren?

“Ik denk dat we blij worden van verrassingen, dus ik zou zeggen: probeer die te zoeken. Dingen die nieuwe inzichten brengen zijn goed voor de hersenen. Treed buiten je comfortzone en doe dingen die je wereldbeeld updaten.”

Floris de Lange (Heerlen, 26 augustus 1977) promoveerde in 2007 in de cognitieve neurowetenschappen aan de Radboud Univesriteit Nijmegen en deed van 2007 tot 2009 een postdoc aan Neurospin in Parijs. De Lange richtte in 2009 het Predictive Brain Lab op en is er sindsdien hoofdonderzoeker. Het lab is onderdeel van het Donders Instituut in Nijmegen. Drie jaar later ontving hij de Heineken Young Scientist Award voor de cognitiewetenschappen. 
Van 2015 tot 202 was De Lange lid van de Jonge Akademie. In 2016 ontving De Lange Universal Scientific Education and Research Network Prize. Twee jaar later werd hij tot hoogleraar waarneming en cognitie benoemd aan de Radboud Universiteit. Dit jaar is hij een van de ontvangers van de Ammodo Science Award for Fundamental Research. Beeld De Jonge Akademie/Milette Raats
Floris de Lange (Heerlen, 26 augustus 1977) promoveerde in 2007 in de cognitieve neurowetenschappen aan de Radboud Univesriteit Nijmegen en deed van 2007 tot 2009 een postdoc aan Neurospin in Parijs. De Lange richtte in 2009 het Predictive Brain Lab op en is er sindsdien hoofdonderzoeker. Het lab is onderdeel van het Donders Instituut in Nijmegen. Drie jaar later ontving hij de Heineken Young Scientist Award voor de cognitiewetenschappen. Van 2015 tot 202 was De Lange lid van de Jonge Akademie. In 2016 ontving De Lange Universal Scientific Education and Research Network Prize. Twee jaar later werd hij tot hoogleraar waarneming en cognitie benoemd aan de Radboud Universiteit. Dit jaar is hij een van de ontvangers van de Ammodo Science Award for Fundamental Research.Beeld De Jonge Akademie/Milette Raats

Stimuleringsprijs

De Ammodo Science Award for Fundamental Research is een stimuleringsprijs ter grootte van 300.000 euro die elke twee jaar aan acht wetenschappers wordt uitgereikt. Zij mogen dat bedrag naar eigen inzicht besteden aan een fundamenteel wetenschappelijk onderzoeksproject.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden