PlusAchtergrond

De zoektocht naar bedden voor Afghanen: ‘In nood moet je elkaar helpen’

In allerijl wordt gezocht naar opvangplekken voor de grote groep Afghanen die naar Nederland komt. In asielzoekerscentra is nauwelijks plek. Een tentenkamp bij Nijmegen moet plek bieden aan maximaal duizend Afghanen.

Afghaanse vluchtelingen worden opgevangen in het noodcentrum van het COA op de Willem Lodewijk van Nassaukazerne in het Groningse Zoutkamp.  Beeld ANP/Vincent Jannink
Afghaanse vluchtelingen worden opgevangen in het noodcentrum van het COA op de Willem Lodewijk van Nassaukazerne in het Groningse Zoutkamp.Beeld ANP/Vincent Jannink

‘Hebben jullie nog een locatie? We hebben nú ruimte nodig.’ Die vraag krijgen gemeenten dezer dagen van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), dat verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers die naar ons land komen. “We zijn naarstig op zoek naar noodopvang en gewone opvang,” zegt een woordvoerder.

Van een noodkreet wil hij nog niet spreken, maar feit is dat het COA een gebrek heeft aan plekken waar uit Kabul geëvacueerde Afghanen kunnen worden opgevangen. Niet voor niets is Defensie de afgelopen dagen ingesprongen door noodlocaties te openen in kazernes. “Als niemand het meer weet, bel je Defensie,” stelt luitenant-generaal Mario Verbeek, commandant van het Defensie Ondersteuningscommando. “Deze situatie kun je ook niet verzinnen. Ondersteuning bieden is voor ons daily business.”

Noodopvang

Geëvacueerde Afghanen die in ons land aankomen worden nu opgevangen op drie kazernes ‘zonder vaste bewoning door militairen’: in Zoutkamp (470 mensen), Zeist (300) en Harskamp (800). De laatste twee zijn volgens een woordvoerder ‘echt noodopvangplekken’. Normaal gesproken zijn daar eenheden gelegerd die er oefenen. In Zoutkamp is dat niet standaard zo, daar kunnen de evacués langer blijven.

Hoe lang de noodopvang op de kazernes gaat duren, is ongewis. In principe is de afspraak maximaal zestig dagen, zegt luitenant-generaal Verbeek. Dat is niet in steen gebeiteld. “In nood moet je elkaar helpen en water bij de wijn doen.”

In Harskamp wordt dat barmhartige sentiment niet door iedereen gedeeld. Bij legerplaats De Harskamp liep dinsdagavond een (kleinschalig) protest tegen de komst van de honderden vluchtelingen uit de hand. Een stapel autobanden werd volgens een politiewoordvoerder op straat in brand gestoken. Uiteindelijk greep de politie in om de 50 à 60 betogers tot vertrek te manen.

Een bus die vluchtelingen heeft gebracht verlaat het Walaardt Sacré Kamp in Zeist op de Utrechtse heuvelrug. Het is de tweede noodlocatie die Defensie beschikbaar heeft gesteld voor de noodopvang van geëvacueerde Afghanen.  Beeld ANP/Koen van Weel
Een bus die vluchtelingen heeft gebracht verlaat het Walaardt Sacré Kamp in Zeist op de Utrechtse heuvelrug. Het is de tweede noodlocatie die Defensie beschikbaar heeft gesteld voor de noodopvang van geëvacueerde Afghanen.Beeld ANP/Koen van Weel

Sowieso kunnen de defensielocaties kunnen maar korte tijd worden gebruikt en zijn die niet geschikt voor mensen die hun asielprocedure moeten afwachten. Maar de bestaande asielzoekerscentra zitten zo goed als vol, meldde het COA vorige maand al. Begin 2020 was dat ook zo. In februari van dat jaar stond burgemeester Sybrand Buma van Leeuwarden zelfs op het punt om in een evenementenhal in zijn stad een noodopvang te openen. Toen kwam het coronavirus en bleek dat niet meer nodig. Inmiddels trekt het aantal asielzoekers weer aan.

Uitpuilende azc's

Al jaren sluit de instroom van asielzoekers niet aan bij de capaciteit bij het COA en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die beslist of een asielzoeker in Nederland mag blijven. Of asielzoekerscentra (azc’s) puilen uit, of ze staan leeg. Vorig jaar besloot het kabinet dat de opvang voortaan ‘flexibel’ moet zijn om ‘snel te kunnen meebewegen met de behoefte’. De afhandeling van de asielaanvragen moet ook sneller.

De kazerne in Zoutkamp wordt door medewerkers van het COA ingericht voor de komst van Afghaanse evacués. Beeld ANP/Jeroen Jumelet
De kazerne in Zoutkamp wordt door medewerkers van het COA ingericht voor de komst van Afghaanse evacués.Beeld ANP/Jeroen Jumelet

Een ander probleem is dat asielzoekers die in Nederland mogen blijven, nauwelijks kunnen vertrekken uit het azc. Gemeenten hebben door de woningnood geen huizen voor hen. “Er zitten 11.000 statushouders in azc’s. Als die mensen morgen allemaal een huis toegewezen zouden krijgen, geeft dat lucht,” zegt de COA-woordvoerder. Dan is er in één klap plek zat. Dat is geen realistisch scenario, dus moet er een andere oplossing worden gevonden. Voor het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft zo’n structurele oplossing ‘prioriteit’.

Voor de korte termijn bouwt Defensie op verzoek van het COA een tentenkamp voor maximaal 1000 mensen in de bossen bij Nijmegen. Op die plek verrees in de vluchtelingencrisis van 2015 ook al tentenkamp Heumensoord om grote aantallen vooral Syrische asielzoekers op te vangen. Gedacht wordt ook nog aan noodopvang in evenementenhallen, net als in 2020. Dat is niet ideaal, erkent de COA-woordvoerder. “Maar het is beter dan waar ze vandaan kwamen.”

Elastiek

Al langer probeert het COA bestaande centra langer open te houden. Ook zijn er nog ‘tig’ gemeenten waar voormalige azc’s leegstaan, bijvoorbeeld omdat het gemeentebestuur ooit aan de inwoners beloofde dat de opvang voor maximaal vijf jaar open zou blijven. Nieuwe locaties zou de organisatie graag openen, maar dat gaat ‘zeer moeizaam’. Het duurt normaal al lang om een nieuw azc te openen, maar met de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 in het vooruitzicht is er niet veel politieke wil bij gemeenteraden om binnen hun gemeentegrenzen opvang mogelijk te maken.

Ook bij Defensie raakt de rek eruit. De kazernes zullen op heel korte termijn alweer vol zitten. Dat denkt ook het COA: “Als de evacuaties doorgaan, komen er elke dag meer dan 100 mensen binnen.” Verbeek heeft niet direct meer kazernes paraat en doet een beroep op het COA om eerst zelf naar locaties te kijken. Maar als het moet, gaat hij weer zoeken. “Het elastiek kan altijd nog verder worden uitgerekt.”

Afghaanse evacués kunnen ook terecht in barakken op legerplaats Harskamp, in de gemeente Ede. Er is ruimte voor 8000 mensen. Beeld ANP/Robin van Lonkhuijsen
Afghaanse evacués kunnen ook terecht in barakken op legerplaats Harskamp, in de gemeente Ede. Er is ruimte voor 8000 mensen.Beeld ANP/Robin van Lonkhuijsen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden