Plus Nieuws

De VVD sleutelt aan een nieuw verhaal: ‘Zónder van alles te beloven’

Na jaren vol compromissen is het merk VVD verwaterd. De snelheidsverlaging is het laatste stokpaardje dat is ingeleverd. De partij sleutelt nu aan een ‘nieuw verhaal’ voor 2021. ‘Zónder van alles te beloven.’

Premier Mark Rutte, fractieleider Klaas Dijkhoff en senator Annemarie Jorritsma eerder dit jaar tijdens het jaarlijkse VVD-festival. Beeld Peter Hilz/ANP

Het CDA maakte het twee keer mee nadat het onder Lubbers en Balkenende jarenlang aan de knoppen had gezeten. De PvdA had het na de periode-Kok. Er komt een moment dat de kiezer je zat is. Bij de VVD weten ze dat na drie kabinetten-Rutte de partij dat ook kan overkomen.

Om bij de verkiezingen in 2021 niet tegen een dreun aan te lopen, gaat fractieleider Klaas Dijkhoff met Kamerleden zaaltjes af om tot een nieuw verkiezingsprogramma te komen. Zijn ­eigen essay, eind april, was de aanzet. De dis­cussie met VVD’ers moet het vervolmaken. “De behoefte om te discussiëren bleek groot.”

Inhoudelijke leegte

Dijkhoff hamert erop dat de VVD het eigen verhaal markeert na zijn tournee. Over klimaat had hij bijvoorbeeld liever ‘een doorwrochte paragraaf gehad’ in het vorige programma. “Dan kristalliseer je beter uit waar je als partij naartoe wilt. Nu formuleerden we vooral dat we de ­klimaatdoelen van Parijs wilden halen, maar de wegen er naartoe niet.”

De nood tot herijking is groter dan ooit. VVD’ers hekelden de inhoudelijke leegte, het gebrek aan discussie, de houding dat behoud van macht boven alles gaat. De grootste regeringspartij draait niet lekker, chagrijn komt aan de oppervlakte.

Na negen jaar regeren ben je voor alles verantwoordelijk. In dit kabinet sneuvelden bovendien nogal wat heilige VVD-huisjes. Het gemorrel aan de hypotheekrenteaftrek, de soap rond dividendbelasting, een nieuw kinderpardon, toch een CO2-heffing voor bedrijven en nu het terugschroeven van de maximumsnelheid.

Kop van Jut

Overal zitten de vingerafdrukken van Rutte op, die zijn kiezers ooit blij maakte met een akkoord waar ‘rechts Nederland zijn vingers bij af zou likken’. Anno 2019 ploegen boeren, bouwers en docenten het Malieveld om, om alle onvrede kracht bij te zetten. Dijkhoff snapt dat de VVD kop van Jut is. “We zullen de volgende verkiezingscampagne ermee moeten dealen dat we vuile handen hebben gemaakt.”

Als de VVD straks weer het vertrouwen van de kiezer vraagt, kan zij niet meer automatisch ­rekenen op de ‘premiersbonus’. De geloofwaardigheid van Rutte erodeerde na gebroken beloftes over Griekenland en koopkracht. Terwijl hij ‘geen herinneringen’ had in soms netelige dossiers, zoals de dividendbelasting en de burgerdoden in Irak.

Robuuster verhaal

Zeker bij de liberalen werd het programma voorheen door een select gezelschap op de zolder van het partijbureau geschreven. Dit moet een ‘robuuster’ verhaal worden. Gestut door de leden en VVD-kiezers, klinkt het intern. Toch leeft de vrees dat regeringsperikelen en het stroperige vergezichtenplan van Dijkhoff elkaar in de weg zitten.

“De partij houdt zichzelf bezig, maar aan dat plan van Dijkhoff heb je niet veel als de andere partijen Rutte bij zijn enkels aan het afzagen zijn,” zegt bijvoorbeeld oud-VVD-Kamerlid Ton Elias. “Ik zei eind 2017 al: als je niet naar Europa gaat, gaan ze je aanpakken, want je bent nu drie keer de grootste partij geweest. De VVD moet op zijn tellen passen. Alle ballen gaan op Rutte.”

Ruggengraat

Elias sluit niet uit dat als in december nieuwe stikstofmaatregelen nodig zijn op landbouw­gebied, het CDA ‘niet levert’. Dan zouden boeren gespaard worden, terwijl het verlagen van de snelheid op snelwegen al is ingevoerd. “Dan kan het electoraal lelijk misgaan.”

Dijkhoff ziet dat het ‘moeilijke weken’ waren. Er moesten compromissen worden gesloten. Tijdens zijn tournee door het land was hij nu en dan verrast. Dat het bedrijfsleven en hogere inkomens moeten inleveren voor de middenklasse, stuitte op minder weerstand dan verwacht. “Daar zijn onze mensen best toe bereid. Zij zien kennelijk ook dat de middenklasse de ruggengraat van de samenleving is.”

Vraag is wel wat van de VVD-stokpaardjes overblijft. Rutte zette op het partijcongres al een koerswijziging in door het bedrijfsleven te hekelen. Daar ‘klotsen de winsten tegen de plinten’, zei Rutte, “maar het enige wat lijkt te stijgen, zijn de salarissen van de topmannen.” Die van werknemers blijven achter, aldus Rutte. Zo’n ­directe aanval op marktwerking en grote be­drijven was voorheen ondenkbaar bij de VVD.

Redelijke midden

Eerder lukte het de VVD verloren terrein te heroveren. Na de zware saneringen door de economische crisis verloor de partij 8 zetels in 2017, maar vocht zich vanuit de peilingen terug van 26 zetels naar 33 zetels. Met een beroep op het redelijke midden, dat de harde maatregelen in het landsbelang achtte.

De rechterflank is de zwakke plek van de VVD. In de recente peiling van I&O Research verliezen de liberalen zes zetels. Onderzoeker Peter Kanne: “Een deel van de kiezers die in 2017 nog (mede) op de VVD stemden vanwege de ‘rechts-conservatieve’ standpunten (economie, veiligheid, immigratie, relatie met migranten), ruilen deze partij nu in voor CDA, Forum en PVV vanwege deze standpunten. Vrij vertaald: de VVD is hen te veel naar links opgeschoven.”

De VVD kan bij de volgende verkiezingen moeilijk de boer op met haar klassieke thema’s. De koopkracht stijgt nauwelijks, hard rijden is verloren gegaan, de immigratie is verre van onder controle.

Dijkhoff kan slechts hopen dat ‘alle krantenkoppen en tweets naar de achtergrond ver­dwijnen’ en hij tegen de kiezer kan zeggen: we ­hebben verstandige dingen gedaan voor Nederland. “Het is ook ‘betrouwbaar’ om aan de kant te blijven als oppositiepartij. Dan kun je roepen zonder te leveren, Zo zitten wij niet in elkaar. We leveren in, besturen mee en dat kost misschien kiezers, maar we zullen dat toch doen om uit de verantwoordelijkheid te regeren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden