PlusAnalyse

De vraag is of het vertrek van het CDA-bestuur de rust kan herstellen

Het CDA is tot op het bot verdeeld. Een commissie die de verkiezings- nederlaag onderzocht, trof vooral ruzie en wantrouwen. Het vertrek van het volledige partij-bestuur moet de rust herstellen en boze leden kalmeren.

Al direct nadat Hugo de Jonge de interne verkiezing nipt had gewonnen van Omtzigt, ‘weigerde een minderheid zich neer te leggen bij de keuze van een meerderheid’.  Beeld EPA
Al direct nadat Hugo de Jonge de interne verkiezing nipt had gewonnen van Omtzigt, ‘weigerde een minderheid zich neer te leggen bij de keuze van een meerderheid’.Beeld EPA

Het CDA is tot op het bot verdeeld. Een commissie die de verkiezings- nederlaag onderzocht, trof vooral ruzie en wantrouwen. Het vertrek van het volledige partijbestuur moet de rust herstellen en boze leden kalmeren.

Het CDA heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart dit jaar ‘van zichzelf verloren’. Dat stelt een partijcommissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies vast. “We verloren door interne strijd, te veel onenigheid, gebrek aan onderling vertrouwen en doordat hoofdpersonen eigenbelang boven het partijbelang stelden,” zei Spies zaterdag bij de presentatie van de conclusies.

Het rapport moet de scheuren in het CDA dichten. Niet alleen keerden veel kiezers de partij de rug toe, ook is een deel van de leden woedend op de partijtop en is er ruzie over de koers. In september is er een partijcongres. Het landelijke partijbestuur neemt de schuld op zich van alles wat misging en stapte zaterdag op. Voorlopig nemen interim-partijvoorzitter Marnix van Rij en minister van Defensie Ank Bijleveld de zaken waar.

Het vertrek van het bestuur moet boze leden en afdelingen binnenboord houden. De gemoederen in de partij zijn hoog opgelopen. Het CDA verloor bij de verkiezingen vier zetels in de Tweede Kamer en hield er nog maar vijftien over. Dat was het op een na slechtste resultaat ooit. En dat terwijl de christendemocraten ervan overtuigd waren dat ze met Wopke Hoekstra VVD-premier Mark Rutte uit het Torentje konden verdrijven.

Dat liep anders. Na de verkiezingen splitste ook nog eens het populaire Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt zich af. Na de zomer gaat hij op eigen titel verder en houdt het CDA nog maar veertien zetels over. CDA’ers vrezen dat Omtzigt een eigen partij opricht en dat CDA’ers de partij verlaten om zich bij hem aan te sluiten. Zelf laat Omtzigt zich daar nog niet over uit.

De kiem voor de verkiezingsnederlaag is volgens Spies gelegd bij de interne lijsttrekkersverkiezing van vorig jaar. Die leidde tot te veel verdeeldheid. Het CDA moet daarom in de toekomst geen lijsttrekkersverkiezingen meer houden, adviseert de commissie.

Ondermijning

Volgens Spies is het toenmalig lijsttrekker Hugo de Jonge ‘onmogelijk gemaakt’ om de leider van de partij te worden. Al direct nadat hij de interne verkiezing nipt had gewonnen van Omtzigt, ‘weigerde een minderheid zich neer te leggen bij de keuze van een meerderheid’. Spies: “Je zou zelfs kunnen spreken van ondermijning.”

Daarmee doelt de commissie onder anderen op Omtzigt, die zei dat de verkiezingen niet eerlijk waren verlopen. Zo zou zijn vrouw de boodschap ‘bedankt voor uw stem op Hugo de Jonge’ hebben ontvangen, terwijl ze op Omtzigt had gestemd. De commissie blijft erbij dat de verkiezingen wél eerlijk verliepen. In totaal hebben negen leden geklaagd bij het partijbureau, omdat zij een verkeerde stembevestiging kregen.

Hugo de Jonge wint de CDA ledenverkiezing en is daarmee de nieuwe lijsttrekker van de partij. Pieter Omtzigt reageerde zichtbaar geemotioneerd. Beeld Koen Laureij
Hugo de Jonge wint de CDA ledenverkiezing en is daarmee de nieuwe lijsttrekker van de partij. Pieter Omtzigt reageerde zichtbaar geemotioneerd.Beeld Koen Laureij

Maar de druk op De Jonge kwam volgens Spies ‘niet van een of twee personen’. Uiteindelijk legde hij zijn lijsttrekkerschap neer omdat hij ‘door sommigen niet geaccepteerd werd, de peilingen tegenvielen en de fondsenwerving achterbleef’, schrijft de evaluatiecommissie. Volgens Spies waren het niet alleen sponsoren die druk uitoefenden.

Vervolgens werd CDA-minister Wopke Hoekstra tot nieuwe lijsttrekker gekroond. Volgens de commissie is er geen bewijs dat daarmee een belofte aan Omtzigt zou zijn gebroken. Die zei dat hem was toegezegd dat hij lijsttrekker zou worden bij een vertrek van De Jonge, maar volgens de commissie is dat ‘het ene woord tegen het andere’.

Volgens Spies voerde ‘wantrouwen de boventoon’. Door alle onenigheid kwam ook de verkiezingscampagne niet uit de verf. Het ontbrak aan regie en iedereen leek voor zichzelf bezig.

Beschuldigingen

Of het rapport en het vertrek van het partijbestuur genoeg zijn om de kampen in het CDA weer te verbinden, is de vraag. Wel weerspreekt het rapport enkele beschuldigingen die Omtzigt deed in een uitgelekte notitie aan de commissie-Spies. Zo zou het verkiezingsprogramma van het CDA zijn aangepast onder druk van invloedrijke zakenmensen die de verkiezingscampagne sponsorden. Ook gaf Omtzigt er voorbeelden van dat hij door partijgenoten was beschimpt. Zo zou iemand Hitlersnorretjes hebben getekend op verkiezingsposters met Omtzigts beeltenis.

De commissie stelt dat het ‘onjuist’ is dat donaties effect hebben gehad op CDA-standpunten. Omtzigt noemde het onder andere ‘verdacht’ dat het CDA ineens pleitte voor een betere regeling voor bedrijfsopvolging van familiebedrijven. Maar volgens de commissie had de CDA-fractie in de Tweede Kamer dat al in de zomer van 2020 bepleit. Volgens Van Rij klopt het verhaal over de Hitlersnorretjes niet. “Het is gewoon niet juist.” Wel is een medewerker van de Tweede Kamerfractie berispt, omdat hij Omtzigt in apps had uitgemaakt voor ‘teringhond’.

Van Rij roept de partij op als een man achter Hoekstra te gaan staan. De kans dat Omtzigt nog terugkeert bij het CDA is klein. Volgens Spies zou het goed zijn als mensen elkaar excuses maakten. “Als ik al zou zeggen dat er sorry moet worden gezegd tegen Pieter, dan moet hij dat ook doen tegen anderen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden