PlusAchtergrond

De toeslagenaffaire: één dissident, en het kabinet valt

De kans dat het kabinet opstapt, lijkt na de extra ministerraad van dinsdagavond eerder te zijn toegenomen dan afgenomen. De hele dag heerste er in Den Haag een zenuwachtige sfeer. Kamerleden die normaal graag een boekje opendoen, zwijgen nu.

Premier Mark Rutte, woensdagavond op het Binnenhof wegens de extra ministerraad over de toeslagenaffaire. Beeld ANP
Premier Mark Rutte, woensdagavond op het Binnenhof wegens de extra ministerraad over de toeslagenaffaire.Beeld ANP

De spindoctors en parlementariërs die toch wat zeggen, wijzen vooral naar de andere fracties: waarom die andere partij weleens zou kunnen breken. Het leidt de aandacht af en maskeert de verlegenheid met de eigen positie.

De VVD van Mark Rutte vindt dat het kabinet kan blijven zitten. Maar de liberalen vinden CDA, D66 en ChristenUnie tegenover zich, die in meer of mindere mate hebben laten doorschemeren dat het bikkelharde rapport over de toeslagenaffaire niet zonder politieke consequenties kan blijven. De optie om alleen minister Eric Wiebes te offeren als voormalig politieke baas van de Belastingdienst wordt door bijna niemand als afdoende antwoord gezien. De politieke bloeddorst is groter.

“Dat het hele kabinet opstapt is gewoon een optie,” zegt een regeringsbron. En daarbij spelen ook andere motieven mee dan alleen staatsrechtelijke. De verkiezingen komen eraan en verschillende fracties in zowel oppositie als coalitie ruiken de kansen van een kabinetsval. Die schaadt het aangezicht van de populaire minister-president Mark Rutte, die in de opiniepeilingen op eenzame hoogte staat.

Angst

Maar tegelijkertijd is de angst voor een mislukking groot. Wie durft ruim zestig dagen voor de verkiezingen midden in een pandemie de stekker uit een kabinet te trekken waarvan de corona-aanpak op waardering kan rekenen? Partijen die de trekker willen overhalen zijn er beducht voor dat het schot in hun gezicht ontploft.

De ervaren Rutte ruikt deze angst als geen ander. Het is de reden waarom hij vrijdag in de ministerraad, een dag of vijf voor het debat, hom of kuit wil hebben. Rutte wil van zijn collega-lijsttrekkers Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) en van vicepremier Carola Schouten (ChristenUnie) weten of hun partijgenoten in de Tweede Kamer vinden of het kabinet door kan of niet. Want al bij één dissident in eigen gelederen kan het kabinet het wel schudden als er een motie van wantrouwen komt. En dat die komt, is zeker.

Rutte wil als erkend controlfreak weten waar hij aan toe is voordat hij het Kamerdebat ingaat. “Kom op zeg, zo werkt het niet in Den Haag,” protesteert een prominent Kamerlid. “Eerst het kabinet met een reactie, dan is de Kamer pas aan zet.” De vraag die partijen bezighoudt, is wat Rutte doet als hij geen glashelder antwoord krijgt. Want is het onredelijk dat fracties hun oordeel opschorten en Rutte de kans willen geven hen in het finale Kamerdebat te laten overtuigen?

Regisseur Rutte wordt bovendien verweten een truc uit te halen. Alle vragen over politieke consequenties werden door hem aanvankelijk weggewuifd: eerst moest er een oplossing komen voor de ouders, dan zou het kabinet zich buigen over een reactie op het rapport. Pas helemaal aan het einde zou de vraag op tafel komen of er kabinetsleden of de gehele regeringsploeg zou moeten opstappen. Maar nu die vraag aan bod komt, wordt vanuit VVD-hoek opeens geopperd dat coalitiepartijen die aarzelingen hebben over het aanblijven van het kabinet daar wel heel laat mee komen. “Rutte is een kat in het nauw in de overtreffende trap,” zegt een bewindspersoon. “Hier is wrevel en ongeloof over. Gisteren was het te vroeg, nu opeens te laat.”

Ergste naoorlogse crisis

Intussen lijkt Rutte er zelf ook rekening mee te houden dat zijn derde kabinet kan sneuvelen. Na afloop van een ingelaste ministerraad dindsdagavond, waarin werd gesproken over de toeslagenaffaire, zei hij dat mensen niet bang hoeven te zijn dat de eventuele val van het kabinet de aanpak van de coronacrisis zal frustreren. “Ik ben ervan overtuigd dat in zo’n geval ook de oppositie wil dat het demissionaire kabinet op dit terrein missionair is.”

Na de ingelaste ministerraad dinsdagavond laat voegde Rutte hier nog aan toe dat hij met zijn uitspraken vooral burgers gerust heeft willen stellen. “Nederland gaat door een van de ergste naoorlogse crises. Ik weet niet hoe dit afloopt, maar ik wil wel dat Nederland zich realiseert dat de coalitie en naar mijn overtuiging ook het grootste deel van de oppositie wil dat het kabinet alle noodzakelijke besluiten over corona kan nemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden