PlusAchtergrond

De strijd om de tweede plek ligt wijd open

Hoewel de voorsprong van de VVD in de peilingen slinkt, lijkt vooral de strijd om plek twee bloedstollend spannend. Het EenVandaag-debat liet zien dat Wopke Hoekstra (CDA) niet knock-out is. En Sigrid Kaag (D66) heeft de wind in de rug.

Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) maakten elkaar over en weer verwijten in het verkiezingsdebat van EenVandaag. Beeld Bart Maat/ANP
Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) maakten elkaar over en weer verwijten in het verkiezingsdebat van EenVandaag.Beeld Bart Maat/ANP

Als het EenVandaag-debat op zijn einde loopt, doet premier Mark Rutte (VVD) een oproep aan PVV-kiezers: “Ik hoop dat ze van harte willen overwegen om op rechts een partij sterk te maken: de VVD, die voor hun belangen opkomt.” Even daarvoor heeft PVV-leider Geert Wilders geschoten op het ‘linkse’ immigratiebeleid van Rutte. Ook waarschuwt hij dat de VVD ‘met links gaat’ in een nieuw kabinet.

Het was gisteravond een kort en fel debat tussen de gedoodverfde nummer één en nummer twee in deze verkiezingsstrijd. Maar sinds een week lijkt de PVV niet meer zeker van die tweede plek. Volgens de laatste Peilingwijzer, van gisteren, staat de VVD op 34 tot 38 zetels. De PVV volgt met 17 tot 21 zetels, op de voet gevolgd door het CDA (16 tot 18 zetels) en D66 (14 tot 18 zetels).

Drie partijen strijden dus om de tweede plek. Een belangrijke plek, want wie na de VVD het grootste wordt én mogelijk samen met Rutte gaat regeren – waarbij de PVV nu al is uitge­sloten – heeft voordeeltjes. Zo levert de nummer twee in een coalitie de eerste vicepremier. Nu is dat Hugo de Jonge (CDA), die premier ­Rutte als eerste vervangt bij afwezigheid en daardoor een stuk zichtbaarder is dan andere bewindspersonen.

Ook levert de nummer twee meestal de minister van Financiën. Na het premierschap is dat de meest gewilde baan in het kabinet. Andere ministers moeten vaak bij de minister van Financiën bedelen om geld voor hun plannen. De minister van Financiën is zo spil in het web.

Traag op gang gekomen

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra, die nu de schatkist beheert, probeerde gisteren bij EenVandaag zijn plek te handhaven. Hoewel Lilianne Ploumen (PvdA) hem het ‘reservewiel van de VVD’ noemde, hakte Hoekstra hard in op het PvdA-plan om de belastingen voor bedrijven met 42 miljard euro te verhogen.

D66-leider Sigrid Kaag had een wat trage start, maar stijgt de laatste tijd in de peilingen. Beeld Bart Maat/ANP
D66-leider Sigrid Kaag had een wat trage start, maar stijgt de laatste tijd in de peilingen.Beeld Bart Maat/ANP

Het is echter niet Hoekstra, maar D66-leider ­Sigrid Kaag die de laatste tijd stijgt in verschillende peilingen. Dat begon bij het RTL-tele­visiedebat, eind februari. Uit onderzoek bleek toen dat Kaag op kijkers een overtuigende indruk maakte. Het zelfvertrouwen van Kaag kreeg een boost.

En dat terwijl ze traag op gang is gekomen. Toen ze vorig jaar werd verkozen tot lijsttrekker stuntelde ze aanvankelijk in interviews. Op vragen over het verkiezingsprogramma wist ze geen duidelijk antwoord te geven – iets wat de laatste weken juist CDA-leider Hoekstra overkomt. Van de onder D66’ers gehoopte herrijzenis onder Kaag kwam maanden niets terecht.

Bij een live interview op de website van het AD werd ze verrast door een vraag over het voornemen van haar partij om gratis schoolboeken in het middelbaar onderwijs te schrappen. “Die was me eerlijk gezegd nog niet opgevallen,” gaf ze meteen toe.

Hoekstra wringt zich op zijn beurt in allerlei bochten als hij met onbekende details uit het programma van zijn partij wordt geconfronteerd. Ook afgelopen zondag in Buitenhof, toen hij de vraag kreeg hoeveel geld vermogende ouderen volgens het CDA-plan extra moeten betalen voor een verblijf in het verpleeghuis. Pas na lang aandringen zei hij het ‘exacte’ bedrag niet te weten.

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra hakte bij EenVandaag hard in op het PvdA-plan om de belastingen voor bedrijven met 42 miljard euro te verhogen. Beeld BART MAAT/ANP
CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra hakte bij EenVandaag hard in op het PvdA-plan om de belastingen voor bedrijven met 42 miljard euro te verhogen.Beeld BART MAAT/ANP

De tv-debatten lijken verschil te maken: waar Kaag na elk debat positief wordt beoordeeld, scoort Hoekstra juist slecht. Direct na afloop van een Pauw-debat met Ploumen schoot de waardering voor Kaag aanzienlijk harder omhoog dan die voor Ploumen. Toen Hoekstra een dag later met Jesse Klaver (GroenLinks) in debat ging, vond slechts 20 procent van de kijkers dat Hoekstra een overtuigende indruk maakte.

Omgekeerd Wopke-effect

Hoekstra ging bovendien al eerder in de fout. Dat begon met het beroemde Twitterfilmpje in Thialf, waar hij vrolijk rondschaatste terwijl binnensport verboden is. Vervolgens redde hij zich niet uit een reeks kritische vragen over zijn plan voor een WW-verkorting.

Waar het CDA hoopte op een tweestrijd met Rutte om het premierschap, blijft die strijd tot nu toe uit. Sterker nog, het ‘Wopke-effect’ van stijgende peilingen, sinds hij in december lijsttrekker werd, is omgekeerd. Hoewel het CDA in de I&O Research-peiling van gisteren één zetel wint ten opzichte van vorige week, moet Hoekstra de PVV en D66 in diezelfde peiling achter zich laten. Vanavond volgt het laatste tv-debat, bij de NOS. Daarna moet blijken wie die felbegeerde tweede plek bemachtigt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden