-

Plus Achtergrond

De strijd om AEB: zijn de verschillen tussen HVC en Beelen wel zo groot?

- Beeld Olaf Kraak Fotografie

Het stadsbestuur ziet liever dat het noodlijdende AEB opgaat in het publieke HVC dan dat het wordt geprivatiseerd en gekocht door afvalbedrijf Beelen. Zijn de verschillen wel zo groot?

Waarom wil het stadsbestuur toch zo graag dat de publieke afvalverwerker HVC zich ontfermt over het noodlijdende AEB? En waarom krijgt HVC de voorkeur boven afvalbedrijf Beelen? Kees Cools vraagt het zich hardop af. De hoog­leraar bedrijfseconomie en kenner van de afval- en energiesector heeft net in ruim een uur alle pro’s en contra’s van beide gegadigden op een rijtje gezet. “Op basis van wat nu bekend is, ziet de Beelenvariant er aantrekkelijker uit.”

Beelen is een sloop-, afval- en recyclebedrijf dat al jaren actief is in de Amsterdamse haven. HVC is het publieke afvalbedrijf van 46 gemeenten en zes waterschappen. Het zijn deze twee partijen die in de running zijn om het wankelende AEB over te nemen. En HVC heeft de voorkeur van het stadsbestuur, zo werd vorige week pijnlijk duidelijk toen wethouder Udo Kock (Financiën) zijn aftreden bekend maakte.

In publieke handen

In het diepste geheim hadden Beelen en de AEB-directie wekenlang gesleuteld aan een plan om het afval- en energiebedrijf van de gemeente Amsterdam te privatiseren. Maar anders dan Kock (D66) zien de wethouders van GroenLinks, PvdA en SP privatisering van AEB niet zitten. Zij willen het liever onderbrengen bij HVC, dat net als AEB in publieke handen is.

Maar als je het hoogleraar Cools vraagt is het de vraag of Amsterdam daar verstandig aan doet. Als hij alle voor nu beschikbare informatie heeft gewogen met plussen en minnen, staan aan de kant van Beelen toch de meeste plussen.

Het begint er al mee dat HVC al grote schulden heeft en niet van plan lijkt om geld in AEB te steken. De gemeente moet meteen al met een overbruggingskrediet van 35 miljoen euro komen in afwachting van een deal met HVC. Het kapitaalkrachtige Beelen wil direct geld pompen in AEB, oplopend tot 67 miljoen euro.

Een andere overweging is of Amsterdam ooit nog iets terugziet van eerdere investeringen in AEB. Volgens het stadsbestuur ontlopen de voorstellen van HVC en Beelen elkaar niet veel. Als AEB opgaat in HVC moet Amsterdam het bedrag waarvoor AEB in de gemeenteboekhouding staat (145 miljoen) als verloren beschouwen. Een lening van 114 miljoen die Amsterdam heeft verstrekt aan AEB blijft staan. In het plan van Beelen is het precies andersom. De gemeentelening wordt in ruil voor aandelen omgezet in eigen vermogen voor het nieuwe AEB.

Daarbij wordt Amsterdam een vette worst voorgehouden. De gemeente wordt voor 33 procent aandeelhouder en die aandelen zouden over 6 tot 8 jaar, als AEB er weer bovenop is, best eens 250 miljoen waard kunnen zijn. De opbrengst blijft gissen, zegt Cools. “Maar de kans is groot dat Amsterdam hier een significant bedrag aan overhoudt.” Als AEB opgaat in HVC, blijft de lening van Amsterdam staan. “Maar dat is een achtergestelde lening. Daar kan je van zeggen: dat geld zie je nooit meer terug.”

Is HVC dan op het gebied van duurzaamheid aantrekkelijker? Hoogleraar Duurzaam Ondernemen en oud-minister van Milieu Jacqueline Cramer spreekt van een ‘absolute match’ tussen AEB en HVC. Al veel langer dan AEB zette HVC in op recycling van grondstoffen uit afval. “AEB is toch van oorsprong een vuilverbrander.”

Cramer ziet bovendien schaalvoordelen als de hele metropoolregio rond Amsterdam wordt bediend door één afvalverwerker. Maar ook Beelen is een voorloper van de circulaire economie die zo veel mogelijk afval hergebruikt tot nieuwe grondstoffen, weet Cramer.

Een van de vele gemeenten

Het stadsbestuur hecht eraan dat de gemeente regie houdt op de verwerking van afval. Daarvoor zou het een voordeel zijn als AEB in publieke handen blijft, ook omdat bij contracten met bedrijven al snel staatssteun dreigt (zie kader). Cools ziet dat bezwaar niet. Ook met bedrijven kan je daar afspraken over maken, stelt hij.

Met Beelen valt mogelijk zelfs beter te praten dan met HVC, zegt Cools. Binnen HVC is Amsterdam maar een van de vele gemeenten. Volgens het plan van Beelen wordt de stad een grote minderheidsaandeelhouder naast één grootaandeelhouder. “Dat is toch makkelijker afspraken maken. Het gaat om een solide Nederlandse partij, geen sprinkhaan van Wall Street, of zo.

Cools wijst ook op het plan dat Beelen eerder deze maand lanceerde om voor 160 miljoen een ‘cityhub’ te bouwen in de Amsterdamse haven. In plaats van per bestelbus gaan pakketjes, horecaleveranties en bouwtransporten per elektrische boot Amsterdam in. En afval gaat de stad uit. “Echt een interessante, herkenbare partij.”

Afvalondernemer Beelen: gechanteerd door de gemeente inzake AEB

Afvalondernemer Wim Beelen heeft woensdagmorgen wild om zich heen geslagen in een gesprek met de gemeenteraad. Na het presenteren van zijn plannen voor AEB zei hij dat drie wethouders maandag grote druk op hem hebben uitgeoefend geen openheid van zaken te geven over zijn plannen.

Volgens Beelen is hem namens wethouder Dijksma te verstaan gegeven dat de presentatie in de raad vanmorgen maar beter niet kon doorgaan. “U heeft een heleboel files lopen in Amsterdam en die gaan een stuk minder makkelijker lopen als u dit doorzet,” waren volgens Beelen de woorden waarmee hij onder druk werd gezet.

De woorden van Beelen zorgden voor ontzette reacties bij de oppositie. Zij hadden Beelen uitgenodigd om openheid van zaken te geven over zijn aanbod AEB over te nemen. Dit omdat wethouder Van Doorninck (Duurzaamheid) vorige week in de raad niet bekend leek te zijn met het aanbod van Beelen.

“Tot onze grote verbazing zag ik op tv dat ze ons plan niet kenden. Het werd afgeschoten als een stuk wild,” zegt Beelen. Hij stelt dat hij half augustus het eerste gesprek had met de gemeente over AEB. Van Doorninck wist daar vorige week wel degelijk van. Dat zou ze Beelen ook hebben bekend.

De druk die maandag op hem werd uitgeoefend noemt hij ‘unheimisch’. “Ik voelde me ongelofelijk gechanteerd.” Hij zegt bereid te zijn onder ede te verklaren dat het gesprek zo verlopen is.

Ook de wethouders Van Doorninck en Laurens Ivens waren aanwezig, zegt hij, net als een handjevol ambtenaren.

Energie

HVC wil twee van de zes verbrandingslijnen van AEB sluiten. Dat is volgens bronnen onderdeel van het plan dat het afvalbedrijf heeft met de overname van AEB. Overcapaciteit op de Nederlandse markt drukt al jaren de prijs die afvalverbranders kunnen rekenen. Omdat HVC al twee vuilverbranders heeft, is sluiting van een deel van AEB ook in het belang van HVC.

De gemeente zou er bovendien bij AEB op aandringen dat het de biomassacentrale verkoopt die momenteel in aanbouw is. Dat brengt geld in het laatje, zodat AEB weer even vooruit kan in afwachting van een overeenkomst met HVC. Het probleem is wel dat AEB minder waard wordt, zodat een overname voor zowel HVC als Beelen minder aantrekkelijk wordt.

In een brief die eerder deze week uitlekte, merkte de AEB-directie al fijntjes op dat het sluiten van afval­ovens ‘contraproductief’ is voor de ambities die het door GroenLinks aangevoerde stadsbestuur heeft om zo snel mogelijk hele wijken van het aardgas af te halen.

Overigens pleit voor HVC dat het al meerdere afvalverbranders gebruikt voor stadsverwarming. ­Anders dan Beelen heeft HVC die expertise dus al in huis. Een pre is ook dat HVC net als AEB riool­waterzuiveringsslib verwerkt. En HVC loopt voorop met geothermie, warmte uit de diepe ondergrond.

Staatssteun

Bij een overname van AEB door Beelen doemen juridische risico’s op, omdat waarschijnlijk sprake is van verboden staatssteun. Die waarschuwing geeft landsadvocaat Pels Rijcken af in een advies aan de gemeente.

Dat Beelen zonder veiling of competitie is komen bovendrijven wordt juridisch kwetsbaar genoemd. Beelen heeft daarbij ook nog eens een ‘bruidsschat’ bedongen: het Amsterdamse huisvuil zou nog twintig jaar door het nieuwe AEB verwerkt moeten worden. Zo’n alleenrecht zonder aanbesteding is volgens de juristen een ‘ontoelaatbare constructie’.

De gemeente heeft de waarschuwing zwaar laten meewegen bij de keuze voor HVC. Voor een bedrijf met publieke aandeelhouders als HVC is zo’n alleenrecht wel toegestaan.

Overigens wordt verschillend gedacht over de vraag of de afspraken met Beelen moeten worden gezien als staatssteun. Het in overnames gespecialiseerde advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek betwist dat.

De gemeente doet immers niet anders dan wat een private aandeelhouder zou doen met een eerder afgegeven lening. ‘Het is geen staatssteun als de gemeente haar aandeelhouderslening inbrengt als kapitaal, omdat het verwachte rendement op haar investering in plan-Beelen op langer termijn hoger zal zijn dan in de huidige situatie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden