Plus Analyse

De scherpe kantjes zijn van de klimaatdeal af

Sledehonden van Deense klimaat- ­onder­zoekers lopen in Groenland door smeltwater. Normaliter begint het smeltwater­seizoen in juni, maar dit jaar al in april, zeggen de Denen. Beeld AP

De gasbelasting stijgt niet extreem, benzinerijders worden gespaard en er komt een beperkte CO2-taks voor vervuilende bedrijven. De ergste klimaatpijn lijkt verdwenen.

Vrijdag is het zover: dan presenteert het kabinet een pakket aan klimaatmaatregelen tot 2030. Een voorlopig akkoord van honderden maatschappelijke organisaties lag er al, maar nu geeft het kabinet er zijn eigen, definitieve draai aan.

Over het voorlopige akkoord zei VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in januari: “De kans dat ik dit akkoord letterlijk ga uitvoeren is nihil.” Hij heeft woord gehouden. Uit de kabinetsplannen die tot nu toe zijn uitgelekt over de definitieve klimaatdeal, blijkt dat de ergste pijn is verdwenen.

De coalitiepartijen lijken bij het onderhan­delen het ultieme compromis te hebben ­bereikt, met voor ieder wat wils. Zo hebben VVD en CDA uitonderhandeld dat benzine­rijders en huizenhuurders enigszins worden ontzien.

Rekeningrijden

D66 en ChristenUnie, warme voorstanders van klimaatmaatregelen, krijgen hun vurig gewenste CO2-taks voor de vervuilende industrie en een vorm van rekeningrijden.

Veel Nederlanders schrokken zich rot eind vorig jaar. De onderhandelingen aan de klimaattafels met maatschappelijke organisaties, onder leiding van VVD-prominent Ed Nijpels leverden een ellenlange lijst op van klimaatmaatregelen. Vooral de dreigende stijging van de energierekening en nóg duurdere tankbeurten schoten in het verkeerde keelgat van veel burgers.

Het geluk was de laatste maanden aan de zijde van de coalitie. Zo is de verkoop van elektrische auto’s aan een flinke opmars bezig, waardoor torenhoge subsidies niet meer nodig zijn. Ook was de VVD bereid het politieke taboe op rekeningrijden te doorbreken. Daarmee kan minister Eric Wiebes van Klimaat vrijdag – na maandenlang soebatten – dan toch een akkoord presenteren dat ertoe leidt dat Nederland in 2030 bijna de helft minder kooldioxide uitstoot dan in 1990.

Energierekening: stijging energietaks beperkt

Huishoudens gaan de komende jaren meer belasting betalen op gas, maar de stijging wordt minder sterk dan eerder was voorzien.

Het kabinet heeft besloten deze klimaatmaatregel te verzachten om gezinnen te ontzien die minder makkelijk van het gas kunnen afstappen. De lastenverschuiving van stroom naar gas moet mensen een financiële prikkel geven om bijvoorbeeld hun gasfornuis in te ruilen voor een elektrische kookplaat of te investeren in betere isolatie en een zuinigere verwarming.

Maar huishoudens die deze keuze minder makkelijk kunnen maken, dreigden door die maatregel een fikse lastenverzwaring voor de kiezen te krijgen. De belasting op gas gaat niet met 20 cent per kubieke meter omhoog, zoals in het voorlopige klimaatakkoord werd voorgesteld, maar met 10 cent. De verhoging wordt bovendien geleidelijk doorgevoerd. ­Tegenover de hogere belasting op gas staat een lagere heffing op elektriciteit.

Omdat bedrijven meer energiebelasting gaan betalen, blijft de stijging van de energierekening voor huishoudens na 2020 beperkt.

Elektrisch rijden: subsidie e-auto gematigd

Het kabinet gaat de verkoop van elektrische auto’s stimuleren, maar lang niet zo sterk als de klimaattafels vorig jaar hadden bedacht.

Het kabinet wil overmatige subsidiëring voorkomen en vooral elektrische auto’s uit de middenklasse bevorderen, zodat er meer betaal­bare tweedehands elektrische auto’s op de markt komen. De lage bijtelling gaat gelden voor elektrische auto’s met een cataloguswaarde van maximaal 40.000 euro.

De geplande aanschafsubsidie van 6000 euro voor elektrische auto’s wordt naar verwachting gehalveerd.

Ook is het de bedoeling dat tweedehands elektrische wagens aantrekkelijker worden gemaakt door allerlei extraatjes. Dat kan een ‘oplaadtegoed’ bij aanschaf van de auto zijn of een garantie op de levensduur van de batterijen.

CO2-taks: boven de grens belast

De vervuilende industrie in Nederland krijgt een beperkte CO2-belasting voor de kiezen. Die taks loopt op van 30 euro per te veel uitgestoten ton CO2 in 2021 tot 125 à 150 euro in 2030.

Dat er een CO2-heffing voor de industrie zou komen, was al bekend. Nu wordt duidelijk op welke kosten de grote bedrijven moeten reke­nen. De CO2-heffing voor bedrijven was lang een struikelblok in de onderhandelingen voor het klimaatakkoord. Regeringspartij VVD wilde er eerst niet aan. Zo bedacht VVD-minister Wiebes een ingewikkeld boetesysteem voor vervuilers, maar daar maakten de planbureaus in hun doorrekeningen gehakt van.

In het nieuwe kabinetsplan hoeven bedrijven geen CO2-belasting te betalen als ze onder een bepaald uitstootniveau van broeikasgas blijven. Wie boven die grens komt, wordt per ton CO2 belast. Een groot deel van de opbrengst krijgt de industrie terug in de vorm van groene subsidies.

De plannen gaan niet zover als oppositiepartijen GroenLinks en PvdA wilden. Maar de industrie heeft laten weten niet blij te zijn: de grote bedrijven waarschuwen dat banen in Nederland mogelijk verdwijnen.

Rekeningrijden: drie varianten

Het kabinet treft voorbereidingen voor de invoering van rekeningrijden. Er liggen drie varianten op tafel, waarvan er één de eindstreep moet halen.

Het gaat om een kilometerheffing voor elektrische auto’s − omdat zij geen accijns betalen via fossiele brandstof −, een variabel systeem voor alle wagens en een spitsheffing. Die laatste optie lijkt kansloos, zeggen sommige ingewijden. Zo is de VVD fel tegen.

Rekeningrijden zal niet eerder dan in 2026 worden ingevoerd. Eerst is nog jaren aan voorbereiding nodig, als is gekozen voor een ­variant. Dit kabinet had in het regeerakkoord afgesproken dat er wel proeven mogen komen met betalen naar gebruik. Maar het opzetten van een systeem voor rekeningrijden voor personenauto’s was uit den boze. Onlangs gaf VVD-fractieleider Dijkhoff aan dat een vorm van rekeningrijden noodzakelijk wordt nu steeds meer auto’s elektrisch worden en een taks bij de benzinepomp daardoor niet meer aan de orde is.

Extra toeslagen en hogere accijns op benzine zijn in het klimaatakkoord van de baan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden