De rente krabbelt voorlopig niet op

Het wordt voorlopig niks met de rente op spaargeld. De kans op korting op pensioenen is ook meer dan levensgroot. 'De Europese Centrale Bank heeft zichzelf in de hoek geverfd.'

De presidenten van de 19 centrale banken in Europa beslissen bij de ECB in Frankfurt over de rente Beeld ECB

In november vertrekt de Italiaan Mario Draghi (71) als president van de Europese Centrale Bank (ECB). Eén ding is al zeker. Hij zal de eerste ECB-president zijn die nooit de rente heeft verhoogd. Sterker nog, hij is ook de eerste president die de rente onder nul duwde.

Elke maand komen de negentien presidenten van de centrale banken van de eurolanden bijeen om te beslissen over de rente en andere maatregelen om de economie en de inflatie aan te jagen. Ook Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, zit daar bij. Hij sprak al vaker zijn teleurstelling uit over het ultrastimulerende beleid van de ECB. Maar Knot en zijn Duitse en Finse collega's kregen nooit een meerderheid achter zich om de rente te verhogen.

De vraag is wanneer de rente wel weer stijgt. Draghi maakte vorige week bekend dat dit dit jaar in elk geval niet meer gebeurt. En deskundigen zien de rente volgend jaar ook nog niet aantrekken. "In 2007, voor de crisis uitbrak, stond de rente in Europa op 3 procent. Dat soort percentages zie ik de komende vijf tot tien jaar niet terugkeren," zegt Carsten Brzeski, econoom bij ING Duitsland.

Inflatie stijgt niet
Dat de ECB de rente verlaagde toen de kredietcrisis uitbrak, was logisch. Met een lage rente stimuleer je de economie. Als die eenmaal weer draait, ontstaat normaal gesproken inflatie door hogere lonen en prijsstijgingen, en kan de rente weer omhoog. Bij de volgende recessie kan het rentewapen dan weer worden ingezet.

Beeld Laura van der Bijl

Dat is de theorie althans, want in de praktijk trok de groei wel aan, maar de inflatie niet. De vraag waarom dit niet gebeurde, is voer voor discussie onder economen. Om die inflatie toch te stimuleren, bleef de ECB de economie maar aanjagen. Naast de lage rente kocht de ECB ook voor 2600 miljard aan staatsleningen op van eurolanden. Dat drukte de wisselkoers van de euro, waardoor export goedkoper werd. Dat leidde tot meer groei, maar wederom niet tot meer inflatie.

De eurolanden lijken nu gevangen in een lagerenteval. Want nu draait de economie minder goed en kan Draghi de rente niet meer verhogen, omdat een recessie dreigt. "Uit onderzoek blijkt dat centrale banken in het verleden te snel de rente verhoogden en dat dat bijna altijd de oorzaak was van een nieuwe recessie," zegt Brzeski. "Dat wil de ECB voorkomen."

We sparen excessief
Nu de groei terugvalt, is de kans op een renteverhoging dus nul. En dat bijt vooral de spaarders. Daarvan zitten er veel in Noord-Europa, waaronder Nederland. Maar ook de gepensioneerden en deelnemers aan pensioenfondsen betalen de rekening. Met een rentestijging van 1 procent zijn de meeste pensioenfondsen al uit de problemen en blijven kortingen volgend jaar achterwege. Lang was de verwachting dat de ECB dit jaar de rente weer mondjesmaat zou verhogen. Maar die reddingsboei ligt er niet en zal er ook niet komen.

Een van de redenen dat de rente maar niet stijgt, is de vergrijzing. "We sparen excessief," zegt hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen. "Dat is een gevolg van de vergrijzing. Mensen sparen voor hun pensioen. Maar ook een land als Duitsland zou meer moeten uitgeven."

Europa begint steeds meer op Japan te lijken, stelt Van Wijnbergen. "Daar is de vergrijzing al langer aan de gang. Dat land heeft al vijftien jaar een lage rente en lage economische groei."

Ook de Japanse centrale bank voert al jaren een stimulerend beleid, maar de groei trekt niet echt aan. Dat lot lijkt Europa ook te treffen. Minder aanbod van nieuwe werkkrachten leidt tot minder groei en dus lage inflatie. En dat betekent een lage rente. Op zich is de lage inflatie wel goed nieuws voor gepensioneerden, want het betekent meer behoud van de koopkracht. Dat is een schrale troost nu de pensioenen niet meer worden aangepast voor de inflatie.

De grote vraag is of de ECB nog wel in staat is de economie aan te jagen. Van Wijnbergen is somber. "De ECB heeft zichzelf in de hoek geverfd. Ze hadden de rente moeten verhogen toen het goed ging. Nu hebben ze geen speelruimte meer." Ook Brzeski ziet geen gemakkelijke oplossing. "Ik zie niet in hoe ze de inflatie kunnen aanjagen."

Meer stimuleren kan niet
De ING-econoom ziet nog een ander probleem opdoemen. "De ECB heeft geen instrumenten meer om een nieuwe recessie te bestrijden. De rente nog verder verlagen lijkt me niet erg effectief." Van Wijnbergen ziet ook geen mogelijkheden. "Dat opkopen van staatsleningen was een manier om de wisselkoers van de euro te drukken. Zodoende konden de eurolanden makkelijker exporteren. Maar ik zie niet dat meer stimulering nu weer tot een lagere wisselkoers zal leiden."

Brzeski wil niet alleen maar somberheid uitstralen. "Als we hetzelfde gaan meemaken als Japan, is de vraag hoe erg dat is. Daar zijn de mensen niet arm." Ook de economie kan nog best herstellen denkt hij. "We hebben nog geen recessie en misschien komt die er ook niet. Als de gevolgen van de brexit meevallen en er komt geen handelsoorlog tussen de VS en China, kan de groei weer aantrekken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden