PlusAchtergrond

De psychiater komt bij u thuis, en dat werkt vaak net zo goed als een opname in de kliniek

Iemand die zo psychotisch of depressief is dat normaal gesproken een opname in een psychiatrische kliniek volgt, kan soms ook thuis worden behandeld. Dat leidt niet tot een verschil in effectiviteit, tevredenheid en suïcides, zo blijkt uit een studie van de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam. ‘Het biedt de patiënt en de behandelaar meer keuze.’

Jop van Kempen
null Beeld Getty Images / bewerking Het Parool
Beeld Getty Images / bewerking Het Parool

Stel dat je de partner bent van een 51-jarige vrouw. Tijdens het twintigjarige huwelijk kampte ze al vaker met sombere perioden, maar de afgelopen weken is het van kwaad tot erger gegaan. Een ziekmelding bij haar werkgever, doorwaakte piekernachten, amper eetlust en tijdens de spaarzame wandelingetjes langs de Amstel trekt het ijskoude water haar. De verdrinkingsdood ziet ze steeds vaker als een realistische optie voor haar inktzwarte situatie.

Net als de huisarts maak je je grote zorgen vanwege de depressie. Ook je echtgenote beseft de ernst van de situatie en wil meewerken aan een oplossing. Er volgt een doorverwijzing naar de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam in de Eerste Constantijn Huygensstraat. Daar stelt een psychiater vast dat intensieve zorg nodig is, omdat er acuut gevaar is voor een zelfdoding.

Normaal gesproken volgt dan een opname, maar in plaats daarvan kan ook een intensieve thuisbehandeling worden opgezet. De psychiater en verpleegkundige komen dan aan huis. Maximaal drie keer per dag, zeven dagen in de week, als het nodig is. De therapeutische gesprekken, het stimuleren van een vast dag- en nachtritme en het toezicht op het innemen van de medicatie? Het vindt allemaal plaats in de eigen omgeving.

Suïcidewens

In het fictieve geval van de depressieve 51-jarige vrouw heeft intensieve thuisbehandeling een crisisopname kunnen voorkomen. Tien maanden later keren de depressie en de suïcidewens echter terug, helaas heviger dan voorheen. Nu volgt een gedwongen opname, omdat de psychiater het risico op zelfdoding te groot acht.

“De inzet van intensieve thuisbehandeling leidt tot minder opnamedagen voor crisispatiënten,” zegt psychiater en onderzoeker Jurgen Cornelis. “Het zorgt ervoor dat opnames soms kunnen worden afgewend. En het draagt eraan bij dat mensen de kliniek eerder kunnen verlaten.”

De daling in opnamedagen is fors, zo blijkt uit een studie die is verschenen in het hoog aangeschreven vakblad The Lancet Psychiatry. De inzet van intensieve thuisbehandeling leidt na een jaar tot 25 minder opnamedagen per crisispatiënt dan de gebruikelijke behandeling in de kliniek: 42 versus 67. Een daling van 37 procent.

Dat betekent echter niet dat de zorg kariger of slechter is, zegt medeonderzoeker Ansam Barakat. De effecten van de behandeling, de patiënt-tevredenheid en bijvoorbeeld het aantal suïcides verschilden niet (zie kader).

Kostendaling

Thuisbehandeling is wel goedkoper. De financiële analyse is nog niet compleet, maar het levert de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam naar schatting een kostendaling op van zo’n dertig procent. “Vanuit maatschappelijk perspectief kun je betwisten of je alleen moet kijken naar de kosten voor de ggz-aanbieder,” zegt Barakat. “Zo zijn er ook kosten voor de huisartsenzorg, justitie of werkgevers. In de economische analyse waar we nu aan werken nemen we die ook mee. Pas dan kun je zeggen of de intensieve thuisbehandeling voor de maatschappij financieel aantrekkelijker is dan hoe we voorheen behandelden.”

Verder biedt de studie geen uitkomst over de waardering van ‘het systeem’ om de patiënt heen; ouders, kinderen en echtgenoten. Het is goed voorstelbaar dat een deel van hen ‘blij’ is met een opname, omdat het thuis wat lucht geeft.

Intensieve thuisbehandeling is overgewaaid uit Engeland, waar vergelijkbare resultaten zijn geboekt. In Amsterdam wordt het al tien jaar aangeboden, maar in de Nederlandse context is er nooit uitvoerig onderzoek naar gedaan. “Dat maakt deze goede studie extra waardevol,” zegt psychiater Niels Mulder, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. “Toevallig ben ik zelf betrokken bij een soortgelijke studie met vergelijkbare conclusies. Alleen is die studie nog niet gepubliceerd in een vakblad.”

Arie Querido

Eigenlijk is het vreemd dat intensieve thuisbehandeling pas een jaar of tien geleden op gang is gekomen in Nederland. Eind vorige eeuw werden psychiatrische instellingen als Santpoort stapje voor stapje gesloten. Mensen met ernstige psychische problemen kwamen terug in de stad, waar minder psychiatrische bedden voorhanden waren. Maar de opbouw van de ambulante zorg verliep langzamer dan de afbouw van het aantal bedden in psychiatrische instellingen.

Toch is het idee van intensieve psychiatrische thuiszorg helemaal niet nieuw, zegt Cornelis. “De Amsterdamse psychiater Arie Querido pleitte daar bijna honderd jaar geleden al voor. Psychiatrische problemen ontstaan in een sociale context. Dat zie je beter als je mensen thuis bezoekt, zo is ook mijn ervaring. Je investeert dan als het ware meer in degene die je behandelt en het systeem om diegene heen.”

Maar intensieve thuisbehandeling werkt niet voor elke crisispatiënt. Mensen die vanwege een psychose bijvoorbeeld geen inzicht in hun ziekte hebben en vinden dat het prima gaat, zullen de voordeur simpelweg niet open doen als de psychiater aanbelt.

Ook is intensieve thuisbehandeling geen oplossing voor de patiënten die bijvoorbeeld zijn geraakt door de sluiting van de Kliniek Intensieve Behandelingen (KIB) in Amsterdam-West, eerder dit jaar. Dat zijn immer geen crisispatiënten, maar mensen die al jaren met andere, ernstige psychiatrische problemen kampen. Het zijn simpelweg andere patiëntengroepen, zoals in de somatische zorg hartpatiënten ook een andere behandeling vergen dan mensen met bijvoorbeeld een gebroken been.

“Maar voor acute crisispatiënten werkt deze intensieve thuisbehandeling even goed als een opname,” aldus Cornelis. “Het biedt de patiënt en de behandelaar meer keuze.”

Voor de studie werden bijna 250 crisispatiënten bij hun aanmelding bij de Spoedeisende Psychiatrie door middel van loting ingedeeld in twee behandelgroepen: intensieve thuiszorg of, vanwege de ernst, de ‘gewone’ behandeling in de kliniek. Daarvoor was een speciale procedure nodig.

Het is gebruikelijk dat mensen vóór hun medewerking akkoord geven voor deelname aan een studie, maar een psychotische crisispatiënt is daartoe niet altijd in staat. “Het realiteitsbesef ontbreekt,” aldus onderzoeker Ansam Barakat. “Daarom konden we soms pas akkoord vragen als iemand weer wilsbekwaam was. Mensen moesten binnen twee weken toestemming geven, anders konden ze niet aan de studie meedoen. Bij de meeste lukte dat.”

De meeste patiënten hebben zich niet beklaagd over de toegewezen zorg. Als patiënten liever een ander soort zorg wilde, was dat echter mogelijk. Dat kwam niet vaak voor, zegt Barakat.

Tijdens de studie werden er 23 suïcidepogingen gedaan. Vijf mensen kwamen door zelfdoding om het leven, maar er was geen verschil tussen de groepen.

Denk je aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfmoordgedachten helpt en kan anoniem, bel naar 113 of 0800-0113 of chat via 113.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden