De opkomst is de grote onzekere factor

Alles is op alles gezet om kiezers ondanks de pandemie naar de stembus te lokken. Toch is de opkomst bij de verkiezingen van vandaag de grote onvoorspelbare factor.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Peiler Maurice de Hond heeft ‘heel grote zorgen’ over de opkomst. Hij houdt er rekening mee dat die ‘10 tot 15 procent’ lager uitpakt dan in 2017, toen de opkomst 81,6 procent was. Dat komt volgens De Hond door de angst voor het coronavirus en de aard van de campagne. “Als er een duidelijke tweestrijd is, is er voor een kiezer een grotere impuls om eraan mee te doen.”

Die is er niet. De VVD lijkt de grootste te blijven, al levert de partij in de slotpeilingen van gisteren wel zetels in. In de strijd om wie de tweede partij van ons land wordt zijn de PVV, D66 en CDA in een nek-aan-nekrace verwikkeld, blijkt uit die peilingen. De opmars die D66 de afgelopen dagen heeft ingezet, zet door.

Afschrikken

De opkomst is ‘notoir moeilijk’ te voorspellen, stelt Manuel Kaal van Kantar. Ook onderzoeker Peter Kanne van I&O Research durft er ‘eigenlijk geen uitspraken over te doen’. Wel blijkt uit zijn onderzoek dat mensen zich niet laten afschrikken door corona. “Maar er is een sterke relatie tussen meedoen aan onderzoek en zeggen dat je gaat stemmen. Dus dat zegt niks.”

Sjoerd van Heck, die namens Ipsos de zetelpeiling van EenVandaag verzorgt, wijst erop dat de opkomst bij verkiezingen in het buitenland ‘iets lager’ was. Maar de opkomst in Frankrijk vorig jaar was bijvoorbeeld fors lager dan bij eerdere stembusgangen.

Briefstemmers

De Hond noemt de verkiezingen in twee Duitse deelstaten van afgelopen zondag, waar in Baden-Württemberg de opkomst van 70,4 in 2016 naar 62,5 procent ging. “Het aantal briefstemmers in Rijnland-Palts was 66 procent, een verdubbeling ten opzichte van 2016. Het ridicule is dat in Nederland alleen 70-plussers per brief mochten stemmen.”

Een lager opkomstcijfer heeft zijn weerslag op de uitslag. Partijen met een trouwe, vaak oudere achterban kunnen beter scoren dan partijen met een wispelturiger electoraat. Daarom is het de vraag hoe de peilingen zich vanavond laten vertalen in de einduitslag.

Doemscenario

Het kan namelijk ook zijn dat kiezers juist wél gaan stemmen, stelt Van Heck. “Denk aan achterbannen van PVV en Forum voor Democratie, die normaal minder opkomen, maar misschien juist nu gaan stemmen omdat ze tegen de coronamaatregelen zijn.”

Dat de pandemie invloed heeft op een klein deel van de kiezers staat vast, zegt onderzoeker Take Sipma van de Radboud Universiteit. Hij analyseerde data uit het Nationaal Kiezersonderzoek 2021 en zag dat kiezers die banger zijn voor het coronavirus ook meer twijfelen om naar het stembureau te gaan. “Dat betekent niet dat deze mensen níet gaan stemmen. Het zou een enigszins drukkend effect kunnen hebben, maar ik voorzie geen doemscenario.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden