Studenten protesteren op de Dam tegen het leenstelsel

Plus Analyse

De onvrede over het leenstelsel neemt toe. Wat nu?

Studenten protesteren op de Dam tegen het leenstelsel Beeld ANP

De politieke steun voor het studieleenstelsel kalft af. Zowel PvdA als GroenLinks, die er vier jaar geleden juist voor zorgden dat de ­basisbeurs werd afgeschaft, wil iets anders. Maar wat?

1. Wordt het leenstelsel nu ­afgeschaft?

Nee. Althans: in ieder geval niet op stel en sprong. De politieke steun is afgebrokkeld nu medebedenker GroenLinks de handen van het alternatief voor de basisbeurs heeft afgetrokken. Van de partijen die destijds voorstander waren, zijn alleen VVD en D66 eigenlijk nog vóór.

Regeringspartijen CDA en ChristenUnie willen de basisbeurs terug, maar beloven zich te houden aan het regeerakkoord nu zij dat niet hebben kunnen regelen bij de formatie. Dat betekent dat er tot 2021 waarschijnlijk niets verandert. Maar bij de vorming van een nieuw kabinet is de kans groot dat het leenstelsel wel op het hakblok belandt.

2. Kán het leenstelsel überhaupt ­worden afgeschaft?

Alles kan. De politiek kan besluiten dat het leenstelsel wordt teruggedraaid. Maar de draaiboeken liggen daarvoor allerminst klaar op het ministerie.

3. Hoeveel geld zou ermee gemoeid zijn?

Dat is niet precies te zeggen. In 2014 – voor het leenstelsel in 2015 werd ingevoerd – was het rijk 1,4 miljard euro kwijt aan het uitkeren van de basisbeurs. Ook zal er iets gedaan moeten worden om de studenten die nu hun studiefinanciering hebben moeten lenen, te compenseren. Elk jaar dat daarmee wordt gewacht, wordt die rekening hoger. Daarbij valt de beloofde investering van tot 1 miljard euro in het onderwijs dan weg, die door de invoering van het leenstelsel mogelijk werd.

Als het leenstelsel wordt afgeschaft, hoeft dat niet te betekenen dat iedere student weer een basisbeurs krijgt. Er zijn ook andere systemen denkbaar.

4. Zoals?

Een leenstelsel nieuwe stijl. Een aanpassing dus, waarnaar GroenLinks en de PvdA ook al hinten. Hoe dat alternatief er uit komt te zien, is nog niet bekend. Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit, heeft al wel een voorstel. Hij stelde al in 2001 een systeem voor dat volgens hem een echt sociaal leenstelsel is. Studenten lossen hun studieschuld af naar rato van hun inkomen, of ze nu veel of weinig gaan verdienen.

De werkgever houdt de aflossing automatisch in als een percentage van het loon, net als de loonbelasting.

“Dat hebben ze in het Verenigd Koninkrijk, Australië en Nieuw-Zeeland ook, en daar heeft het geen negatief effect gehad op de instroom,” zegt ­Jacobs.

Zijn plan bleek onmogelijk. Jacobs: “Het ministerie van Financiën en de Belasting­dienst waren mordicus ­tegen, omdat de Belastingdienst overbelast is.”

5. Het huidige leenstelsel heet toch al een sociaal leenstelsel?

Ja. Omdat de looptijd lang is (die ging van 15 naar 35 jaar), de rente laag is en naar draagkracht wordt afgelost. Maar volgens econoom Jacobs is het geen echt sociaal leenstelsel, omdat de meeste studenten een ‘hypotheekachtige lening’ hebben, waarbij ze ­elke maand een vast bedrag terug­betalen, onafhankelijk van wat ze verdienen, tot het einde van de schuld. Jacobs: “Als het via de in­komstenbelasting gaat, betaal je ­altijd naar rato van je inkomen, is er dus automatisch een draagkrachttoets.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.