Plus

De monsterklus voor minister Ernst Kuipers: botsing tussen de dokter en politiek leider

Ernst Kuipers (D66) is vanaf maandag de politieke baas van een door corona uitgewoond zorgsysteem. En dan moet het echte werk nog beginnen. Over de erfenis van voorganger Hugo de Jonge en de monsterklus van Kuipers.

Niels Klaassen
De nieuwe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ernst Kuipers, wordt ontvangen in het Logement door formateur Mark Rutte (VVD).  Beeld Robin Utrecht/ANP
De nieuwe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ernst Kuipers, wordt ontvangen in het Logement door formateur Mark Rutte (VVD).Beeld Robin Utrecht/ANP

Hij heeft er zin in. Als baas van Erasmus MC en als coronaboegbeeld maakte Ernst Kuipers er nooit een geheim van dat het ministerie van Volksgezondheid best wat bewindspersonen met praktijkervaring kan gebruiken. Iemand zoals hijzelf. Een ‘witte jas’ die de weg weet in het zorgdoolhof. “We moeten ons echt gaan inzetten om de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg te behouden,” zei Kuipers afgelopen week monter na zijn bezoek aan formateur Mark Rutte.

Het wordt een monsterklus. Privé, omdat Kuipers meer nog dan als beddenbaas de kop van Jut zal worden – de politiepost voor de deur van Hugo de Jonge is een beroerd voorteken. Ook politiek-inhoudelijk is de erfenis van De Jonge weinig florissant.

Twee jaar lang kwam de bewindsman amper aan grote wijzigingen toe, al preekte De Jonge jaarlijks minder marktwerking en meer centrale aansturing. En nu is er dringend actie nodig.

Door de coronacrisis is de complete zorgketen – van huisarts tot verpleeghuis en ic – uitgewoond. Voor de lange termijn staan er besparingen en strengere selecties op de rol. Dure ingrepen worden niet meer standaard vergoed en lastige operaties moeten op minder plekken worden uitgevoerd, is de filosofie.

Coronaweek oude stijl

Bovenaan het overdrachtsdossier staat echter nog steeds de corona-aanpak. De eerste werkweek is meteen een sprong in het diepe voor Kuipers, met donderdag Catshuisoverleg en vrijdag een besluit en een persconferentie over de verlenging of versoepeling van de lockdown. Dit wordt een coronaweek oude stijl, maar daarna komt de aanpak in een nieuwe fase. Ambtenaren en Kamerleden broeden al weken op een andere werkwijze rond advisering, besluitvorming en het debat.

Moet het OMT-advies niet al meteen openbaar worden na het expertoverleg? En moet er niet een alternatief worden gevonden voor het duet van premier en coronaminister bij de persconferentie?

En is het wel nodig dat de coronaminister geregeld een hele vergaderdag in de Tweede (of Eerste) Kamer doorbrengt? Zelfs de informele Catshuis-sessies moeten verdwijnen, vinden adviseurs. Als het land moet leren leven met corona, is de gedachte, dan moeten de beslissers op het Binnenhof dat ook. Besluitvorming in panieksfeer is dan passé.

De Jonge beklaagde zich al over deze werkwijze, maar het is aan zijn opvolger Kuipers om werkelijk een nieuwe weg in te slaan.

2G-discussie

Ook inhoudelijk moet de D66’er aan de bak met het coronavirus: de netelige 2G-discussie zal naar verwachting eind januari ontvlammen in het parlement. Voorganger De Jonge deed wat voorwerk en probeerde de geesten rijp te maken voor het beleid waarbij alleen nog gevaccineerden en genezen personen welkom zijn in, bijvoorbeeld, winkels en horeca.

Een gespreid politiek bedje is dat niet: met de omikronvariant, die aan vaccinaties lijkt te ontglippen, neemt argwaan over de werking van het coronatoegangsbewijs toe. Een politieke meerderheid is niet gegarandeerd, met vooralsnog vooral VVD en D66 voor en een twijfelend CDA – samen 72 van de 150 zetels. “Ik vraag me serieus af waar de Kamermeerderheid vandaan moet komen,” zegt Kamerlid Fleur Agema van de PVV. “Wij waren altijd al tegen, ik hoop dat van uitstel nu ook afstel komt.”

Kuipers hoeft ook niet lang te zoeken naar de spreekwoordelijke lijken in de kast bij VWS. Via wob-verzoeken, mediapublicaties en onafhankelijke evaluaties zullen veel blunders en inschattingsfouten al snel aan bod komen. In februari komt de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) met een eerste rapport over de corona-aanpak. Dat gaat over het tijdperk Bruno Bruins en Hugo de Jonge, maar het complete ministerie – inclusief Kuipers als politiek verantwoordelijke – zal zich voorbereiden op een uiterst kritisch stuk en een flinke nasleep. De parlementaire enquête over de corona-aanpak volgt later.

Intussen moet de minister proberen de blik op de toekomst te houden. Niemand wil nog een winter zoals deze of vorige jaren. De ic-capaciteit moet flexibel en structureel omhoog en covidzorg moet liefst worden geclusterd in een aantal hospitalen in Nederland.

Positieve grondhouding

Daar loopt minister Kuipers echter al snel tegen het probleem aan waar ziekenhuisbaas Kuipers in december nog voor waarschuwde: “Als je nu vraagt aan ziekenhuizen om coronazorg te centraliseren, is het niet te doen,” zei hij in een briefing in de Tweede Kamer. “Bij het Erasmus MC zou ik ook zeggen: ik wil best even oefenen, maar niet nu.” De brandweer kan geen oefeningen doen als de vlammen nog uit het dak slaan, was de boodschap.

In Kuipers’ hoofd zal het vaker botsen tussen de dokter die hij was en de politiek leider die hij is, denkt D66-senator en ic-hoofd Peter van der Voort (UMCG). “Dat hoort bij het vak: alle argumenten wegen en het algemeen belang vooropstellen. Dat zal Ernst ook doen.” Een coalitiebron hoopt vooral dat Kuipers sneller problemen van de zorgwerkvloer oplost: “Bij De Jonge moesten we soms lang aandringen als we signalen kregen uit ziekenhuizen, van verpleeghuizen of huisartsen.”

Voor het draagvlak onder zorgpersoneel kan het helpen dat het kabinet-Rutte IV voor het eerst sinds Els Borst weer een arts aan het roer heeft, denkt Van der Voort. “Ik merk dat veel dokters om me heen het fijn vinden dat iemand met aantoonbaar inhoudelijke kennis het ministerie gaat leiden. Er heerst echt een positieve grondhouding.”

Tegelijkertijd kunnen van Kuipers geen wonderen verwacht worden. Ook hij kan geen blik verpleegkundigen opentrekken of eigenhandig nieuwe virusvarianten buiten de deur houden. Bovendien moet hij nog aantonen dat hij over hetzelfde uithoudingsvermogen beschikt als zijn voorganger. De kritiek op De Jonge was misschien groot, zijn doorzettingsvermogen dwong respect af.

Als er na omikron een nieuwe coronamutant opduikt en Nederland weer te laat begint met vaccineren, zal het krediet van Kuipers’ doktersjas snel vervliegen. Partijgenoot Van der Voort merkt daarom ook ‘een afwachtende houding’ onder collega’s. “Mensen vragen zich af: wat kan hij daadwerkelijk voor elkaar krijgen in deze taaie tijd?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden