PlusPunt voor punt

De massale inentingscampagne: ‘Vaccinatieperiode wordt heftige tijd’

Beeld ANP

Na jubelberichten over coronavaccins worden nu plannen gemaakt voor een mega-inentingscampagne. 60-plussers, mensen met ernstige aandoeningen en zorgpersoneel gaan straks voor, maar willen genoeg mensen wel een prik?

In de week dat farmareuzen Pfizer en Moderna schermen met superscores van hun vaccins worden in Nederland de contouren zichtbaar van een groot vaccinatieprogramma. Als een prik veilig en effectief is, krijgen de meest oude mensen met een aandoening deze als eerste, zo adviseerde de Gezondheidsraad donderdag aan het kabinet. Voor de groep die voorrang krijgt (60-plussers, zieken en zorgpersoneel) zijn naar schatting 6,5 miljoen vaccins nodig. Die zullen er niet meteen zijn.

1. Wat schrijft de Gezondheidsraad?

De onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad adviseert het kabinet om 60-plussers en de meest kwetsbare mensen (denk aan mensen met hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen en diabetes) eerst te vaccineren. Bewoners van een instelling of verpleeghuis worden bij deze groep gerekend. Ook zorgpersoneel moet voor gaan.

Omdat de groep ouderen, kwetsbaren en zorgmedewerkers in totaal naar schatting 6,5 miljoen mensen telt en er vermoedelijk niet zoveel doses zijn, moet er nog scherper geselecteerd worden en zullen eerst de oudste mensen met ernstige aandoeningen gevaccineerd worden. Als zij te zwak zijn voor een prik, dan kunnen mensen in hun omgeving ingeënt worden. Zo ontstaat er een ‘vaccinbubbel’ rond de meest kwetsbare ouderen. Met deze voorkeursstrategie wordt ingezet op het redden van zoveel mogelijk levens.

2. En de jongeren dan?

Die kunnen ook een sleutelrol spelen bij de bestrijding, maar niet als er weinig vaccins beschikbaar zijn en het aantal besmettingen zo hoog is, redeneert de Gezondheidsraad. Dan is het vooral zaak de mensen te beschermen die de meeste kans lopen ernstig ziek te worden en te overlijden.

Als er straks meer vaccins beschikbaar komen en het aantal besmettingen flink zakt, kan het zinvol zijn om juist ook snel jongere leeftijdsgroepen in te enten om de verspreiding van het virus te verminderen. Twintigers hebben bijvoorbeeld meer contacten dan ouderen en als je hen inent, beperk je ook het risico dat zij het virus doorgeven. Maar voor deze strategie kiest de raad vooralsnog niet.

3. Hoeveel mensen moeten ingeënt worden?

Zoveel mogelijk, zullen epidemiologen zeggen. Voor het ‘elimineren’ van infectieziekten hanteert de Wereldgezondheidsorganisatie WHO een norm van maar liefst 95 procent, maar voor het coronavirus ligt het percentage lager, schatten experts. Met een vaccinatiegraad van 60 à 70 procent bereik je mogelijk de befaamde groepsimmuniteit en kan het coronavirus uitdoven, verwacht bijvoorbeeld de WHO.

Dat wordt nog spannend: het draagvlak voor een vaccin in Nederland kalft af, zo blijkt uit nieuw opinieonderzoek. In de zomer stelde bijna driekwart van de deelnemers zeker of waarschijnlijk een vaccin te willen, dat percentage is gedaald naar 60 procent.

4. Wordt de prik dan verplicht?

Nee. Het kabinet ziet, net als de adviseurs van de Gezondheidsraad, niks in een verplichte vaccinatie. Ook zegt het kabinet niet van plan zijn mensen straks te ‘bestraffen’ voor het weigeren van een vaccin, bijvoorbeeld door hen de toegang tot evenementen of zorginstellingen te ontzeggen.

Hooguit komen er prikkels om twijfelaars te verleiden het vaccin wel te nemen. Zo noemde premier Rutte deze week de term ‘nudging’ in het Kamerdebat, een motivatietechniek waarbij mensen subtiel worden gestimuleerd zich op een gewenste wijze te gedragen. En minister Hugo de Jonge (CDA) zei dat vaccinatie van kwetsbare ouderen meer ruimte kan scheppen in tehuizen, zodat daar anderhalve meter afstand misschien niet meer nodig is.

Eigenlijk had het kabinet veel later pas de discussie willen starten over dit belangrijke ethische vraagstuk: wat doe je als overheid op het moment dat een deel van het volk wél vaccinatie accepteert en een deel niet? Volgens ingewijden leeft de hoop dat flink wat voorlichting en campagne de meeste Nederlanders uiteindelijk over hun koudwatervrees heen zal helpen. Maar dat zal niet zonder slag of stoot gaan, voorspellen bronnen rondom het kabinet. “Die vaccinatieperiode wordt een heftige tijd,” klinkt het.

5. Wat gaat de politiek doen met dit advies?

Het kabinet zal nu razendsnel met een vaccinatiestrategie komen. Het ministerie is niet pas gisteren begonnen met nadenken over wat een mega-inentingscampagne zal worden. Na eerder gedoe rond de uitvoering van het testen en het bron- en contactonderzoek leeft het besef volop dat een goede voorbereiding essentieel is. Dus hebben ambtenaren ondertussen zelf plannen uitgewerkt, ook is er meegelezen met voorlopige conclusies van de Gezondheidsraad. Minister Hugo de Jonge (CDA) zei woensdag dat de basisprincipes van het advies – ouderen en kwetsbaren eerst, zorgpersoneel gaat voor – logisch en in lijn zijn met het andere coronabeleid.

Maar in de kabinetsstrategie komen behalve de volgorde van vaccinatie ook de logistiek en de praktijk aan bod: hoe de dozen met vaccins (die vaak in extreem koude vriezers bewaard moeten worden) op de juiste locatie komen, wie de inenting zet, wat de rol van huisartsen en GGD’en hierbij wordt, hoe inentingen worden geregistreerd.

Veel hangt af van de precieze werking per vaccin en beschikbaarheid van vaccins. “Dat kunnen we niet voorspellen,” zei voorzitter Bart-Jan Kullberg van de Gezondheidsraad in een toelichting. Minister De Jonge verwacht dat de eerste doses komen in de eerste maanden van 2021, maar de realiteit is dat hij het ook niet precies weet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden