De Marker Wadden zijn open voor publiek, er slingert een wandelpad over de kunstmatige archipel.

Plus Reportage

De Marker Wadden zijn een jaar oud: ‘Wat hier gebeurt, is echt spannend’

De Marker Wadden zijn open voor publiek, er slingert een wandelpad over de kunstmatige archipel. Beeld Peter Leenen/Straystone

De Marker Wadden vieren hun eerste verjaardag. Hoe gaat het nu op het nieuwste stukje Nederland, een vogelparadijs in wording? ‘De natuur begint echt vanaf nul.’

Nieuwsgierige visjes duwen hun neus tegen de glazen wand van een verdiepte vogelkijkhut. Die ligt deels onder het wateroppervlak, waardoor je als bezoeker het gevoel hebt naar een aquarium te kijken. Maar dit is de echte ­natuur. En die is meedogenloos, blijkt als even later een visdiefje over het wateroppervlak scheert en zijn lunch in zijn snavel schept.

Tot voor kort was dit gewoon een stuk van het Markermeer, de enorme poel die zich uitstrekt tussen Lelystad, Amsterdam en Enkhuizen. Nu staan we op de Marker Wadden: een kunstmatig aangelegde archipel vol kreken en moerassen. Op 8 september vorig jaar ging het grootste ­eiland, waar een wandelpad overheen slingert, een recreatiestrand is en een jacht­haventje bezoekers verwelkomt, open voor het publiek.

200 plantensoorten

In een jaar tijd is veel veranderd. De zand­duinen zijn nog steeds kaal, maar langs de ­oevers wuiven rietpluimen en lisdodden. In de kreken tiert moerasandijvie welig. Al meer dan 200 plantensoorten hebben onderzoekers in dit nieuwe natuurgebied ­geturfd. De meeste zijn spontaan aan ­komen waaien of door vogels meegebracht, vertelt ­natuurgids Hans van ­Amstel.

Voor de aanleg van de Marker Wadden heeft aannemer Boskalis zo’n 30 miljoen kuub slib, klei, veen en zand opgebaggerd uit het Markermeer. Een enorme klus, die 3,5 jaar geleden ­begon en pas volgend jaar klaar is. En vooral een uniek project: voor het eerst in de ­Nederlandse poldergeschiedenis is niet voor de mens land op water gewonnen, maar voor de ­natuur.

De vis- en vogelstand in het gebied zijn namelijk achteruitgehold sinds de aanleg van de ­Afsluitdijk en, vooral, de Houtribdijk. Die dijk tussen Lelystad en Enkhuizen was bedoeld voor de aanleg van de Markerwaard, een nieuwe ­Flevopolder die er nooit kwam. Het zuidelijke deel van de vroegere Zuiderzee veranderde door die afsluiting echter in een bak stilstaand water met harde, steile randen. Op de bodem ligt een 30 centimeter dikke laag slib als een verstikkende deken. Voor vissen en vogels valt er weinig te halen.

Lusthof voor vissen

De Marker Wadden moeten terugbrengen wat met de Zuiderzee verloren is gegaan: een vogelparadijs. Trekvogels kunnen er ongestoord bijtanken tijdens hun lange reizen tussen de poolcirkel en Afrika. De ondiepe wateren zijn voor vissen een lusthof waar ze voedsel vinden en kunnen paaien. Daarnaast moeten de eilanden gaan fungeren als natuurlijk waterzuiveringssysteem: bij storm overstromen ze, waarna er slib neerslaat. Voor de planten op de eilanden is dat een goede voedingsbodem, terwijl het troebele Markermeer op den duur helderder wordt.

Dat is althans de theorie. Biologen en vogelaars volgen de ontwikkelingen nauwgezet. De Marker Wadden, die deel uitmaken van nationaal park Nieuw Land (dat ook de Oostvaardersplassen en Lepelaarplassen omvat), zijn voor hen een opwindende casus.

Gevarieerde insectenwereld

“Wat hier gebeurt, is echt spannend. De natuur begint echt vanaf nul. Dat zie je normaal gesproken alleen na een vulkaanuitbarsting of op plaatsen waar een gletsjer is gesmolten,” zegt insectenonderzoeker Yvonne Kahlert. Zij wacht, na twee dagen in de regen op het eiland te hebben gebivakkeerd, op de veerboot met een kar vol potten insecten. Die heeft ze verzameld uit de tientallen insectenvallen die zij en haar collega-onderzoekers van de universiteiten van Groningen en Nijmegen op het eiland hebben geplaatst.

Insecten zijn de schakel in het succes van een nieuw ecosysteem, legt de jonge onderzoeker uit. “Insecten zijn heel belangrijk als voedsel voor vissen én voor vogels. Als er geen insecten komen, hebben vogels hier ook niets te zoeken.”

Ze heeft de indruk dat op én onder het nieuwe land een gevarieerde insecten­wereld ontstaat. “Zo zien we hier opvallend veel zilveren priemkevers. Die zijn in heel Europa aan het verdwijnen, maar hier voelen ze zich blijkbaar thuis.”

Weggeslagen strand

Ook steeds meer vogels voelen zich thuis op de kunstmatige archipel. Vogelspotters turfden al 146 soorten, variërend van de kluut, de strandplevier en de dwergstern tot de slechtvalk en zelfs een zeearend. “Het gaat ­boven verwachting goed,” zegt projectdirecteur Roel Posthoorn van Natuurmonumenten, die de Marker Wadden bedacht. “Het toont aan dat ze hier genoeg rust en eten vinden. Vogels komen echt niet af op het mooie landschap.”

Dat doen de mensen. Volgens Natuurmonumenten, de beheerder, brachten afgelopen jaar zo’n tienduizend mensen een bezoek aan het bijzondere gebied met de veerboot die sinds dit voorjaar elk weekend, en in het hoogseizoen ook op donderdag en vrijdag vaart.

Tegenvallers

Natuurlijk zijn er ook tegenvallers. Zo zakken de moerasdelen sneller weg dan de computers hadden berekend, vertelt Posthoorn. “Boskalis heeft ze extra moeten ophogen. Ook zijn er al ­behoorlijke stukken strand weggeslagen. Daarnaast blijkt het lastiger dan verwacht om het riet aan het groeien te krijgen.”

De wind, vogels en bezoekers brengen ook ­zaden mee van planten die de bedenkers níét op de Marker Wadden willen zien. Zoals wilgen. Uit angst dat de Marker Wadden veranderen in een dicht wilgenbos, worden opschietende boompjes daarom door vrijwilligers uit de grond getrokken. “De Marker Wadden ­kunnen alleen een vogelparadijs worden als ze een moerasgebied blijven. Trekvogels kunnen niets met een bos.’

Beeld Laura Van Der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden