PlusAnalyse

De lijdensweg van een kroonprins: Hugo de Jonge werd nooit meer de oude

Twee dagen voordat de kieslijst van zijn CDA formeel door de leden zou worden vastgesteld, heeft Hugo de Jonge zich als lijsttrekker teruggetrokken. De minister weigerde lang te capituleren, maar de interne weerstand bleek hem uiteindelijk te machtig.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Zeg tegen Hugo de Jonge dat hij iets niet kan en hij zal je het tegendeel willen bewijzen. Zelf zal hij zeggen dat die ontembare dadendrang de Rotterdammer in hem typeert. Of dat hij als geboren Zeeuw altijd worstelt om boven te komen. Maar een collega noemde de domineeszoon een man die zijn inspiratie put uit het bijbelboek Genesis.

Daarin zegt God: ‘Laat er licht zijn’. En er is licht. Zo werkt ook de methode-De Jonge: de daden moeten worden afgedwongen door het woord. Maar dat lukt niet altijd, zie eerdere problemen met testcapaciteit en bron- en contactonderzoek, waarbij de met bravoure aangekondigde streefcijfers achteraf te ambitieus zijn gebleken.

Gemor

Je kunt zeggen dat het ook zo is gegaan met zijn gezag als CDA-leider. Uiteindelijk zouden de leden zich wel achter de lijsttrekker scharen. Uiteindelijk zou het gemor over de interne verkiezing wel verstommen. Maar dat gebeurde almaar niet. En nu krijgt De Jonge van zijn partij niet langer de kans om het tegendeel te bewijzen. Het CDA gaat met een andere leider de verkiezingen in.

De Jonge wil zich de rest van zijn ministerschap volledig richten op het oplossen van de coronacrisis. De combinatie met het redden van zijn verscheurde partij is te zwaar. “Ik kan maar één van beide dingen echt goed doen. Die corona-aanpak is zo ongelooflijk belangrijk, we móéten Nederland door de crisis loodsen, dat gaat natuurlijk voor. Dat is wel zwaar: ik houd van de partij, had het graag allebei gedaan. Maar dat gaat niet.” De Jonge gaat ook niet meer op de kieslijst staan van de partij en keert na het aantreden van een nieuw kabinet mogelijk helemaal niet meer terug in Den Haag.

Wopke Hoekstra

Na het vertrek van Hugo de Jonge is formeel Kamerlid Pieter Omtzigt de nieuwe lijsttrekker. Hij verloor afgelopen zomer met een neuslengte verschil de interne lijsttrekkersverkiezing van De Jonge en is de nummer 2 van de partij.

Maar menig CDA-lid hoopt dat niet Omtzigt maar minister Wopke Hoekstra (Financiën) de kar zal trekken. Voor De Jonge zou zo’n scenario bijzonder pijnlijk zijn. Anders dan Hoekstra durfde hij immers wel mee te doen aan de interne verkiezing om het lijsttrekkerschap, ook al had hij van tevoren gezegd dat hij daar niets voor voelde. “Je moet altijd oppassen dat zo’n strijd niet onbedoeld toch beschadigend wordt voor de een of de ander,” zei De Jonge in de zomer van 2019. “We moeten een beetje voorzichtig zijn met elkaar.”

Het bleken profetische woorden. De Jonge werd na de nek-aan-nekrace met Omtzigt nooit meer helemaal de oude. Aanhangers van het Twentse Kamerlid konden zich maar moeilijk over het verlies van Omtzigt heen zetten. Dat het partijbestuur ondanks vastgestelde tekortkomingen bij de internetverkiezing de conclusie staande hield dat er ‘geen grove onregelmatigheden’ waren geconstateerd, bleek een etterende wond. De tegenstanders van De Jonge bleven erop hameren dat de verkiezingen niet eerlijk zouden zijn verlopen en dat de bij het partij-establishment favoriete De Jonge de hand boven het hoofd zou zijn gehouden.

Bravoure

Typerend voor de bravoure waarmee De Jonge opereerde was zijn opmerking voorafgaand aan de interne verkiezing dat hij een ‘goede fles wijn’ durfde in te zetten op een overwinning in slechts één stemronde. Veel CDA’ers legden die opmerking uit als een gebrek aan respect voor zijn tegenstrevers.

Vooral CDA’ers uit de regio konden sinds De Jonge’s aantreden als minister in 2017 maar moeilijk wennen aan de vlot gebekte vicepremier. Na Jan-Peter Balkenende en Sybrand Buma was sprake van een stijlbreuk, ook al mag De Jonge graag vertellen over zijn kinderjaren in Zeeland, waar hij een zakcentje verdiende door met strobalen te sjouwen op een boerderij.

Inhoudelijk trok De Jonge het CDA naar het midden en probeerde hij de afstand tussen stad en platteland te verkleinen. Het CDA moest niet alleen de partij voor de regio willen zijn, benadrukte hij steeds. “De zorgen in de stad zijn net zo relevant als die in de regio. Dat verhaal is onvoldoende verteld,” zei hij bij de bekendmaking van zijn kandidatuur.

Leraar

Al voordat hij naar Den Haag kwam, werd De Jonge gezien als lijsttrekkersmateriaal. Hij begon ooit als leraar op een school in een achterstandswijk in Rotterdam, leerde de politieke kneepjes van het vak als gemeenteraadslid in die stad, was politiek assistent van toenmalig onderwijsminister Marja van Bijsterveldt en werd wethouder.

Dat Sybrand Buma hem naar het kabinet haalde en meteen bombardeerde tot vicepremier, was een teken van vertrouwen. Hij of die andere kroonprins Wopke Hoekstra die minister van Financiën werd, moesten het CDA in de toekomst weer de grootste partij maken.

Aan het begin van de coronacrisis leek die kans ook niet denkbeeldig. De populariteit van De Jonge groeide snel in de peilingen. De minister van Volksgezondheid die in de bres sprong toen zorgminister Bruno Bruins omviel kreeg hoge rapportcijfers. Maar die populariteit vervloog al snel. Eerst door alle commotie rond de interne lijsttrekkersverkiezing. Later door alle kritiek op de aanpak van de coronacrisis. Het CDA daalde steeds verder in de peilingen. Het gemor van het CDA-smaldeel dat liever Omtzigt of Hoekstra aan het roer had gezien, zwol aan.

Wat er nu gaat gebeuren, is ongewis. Eerder zei Omtzigt dat als hij lijsttrekker zou worden Hoekstra namens het CDA premierskandidaat zou worden. Het kan ook nog zijn dat Hoekstra alsnog over zijn koudwatervrees heen stapt en op de lijst gaat staan. Die hoeft pas begin februari te worden ingeleverd bij de Kiesraad. Wel zullen de CDA-leden daar ook nog iets over te zeggen willen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden