PlusAnalyse

De kans op een epidemie is klein in Nederland

De onrust is groot: coronavirus Covid-19 verspreidt zich in rap tempo over de wereld. Het is de vloek van de globalisering, maar diezelfde globalisering speelt ook een grote rol bij het indammen van het besmettelijke virus.

Nu het nieuwe coronavirus ook in Nederland is gesignaleerd, verschijnen ook hier mondkapjes in het straat­beeld.Beeld Jakob Van Vliet

Het begon in China, kwam in Iran, Italië, Duitsland en is nu ook in Nederland. Een medepassagier in de tram kan nu dus ook hier het in potentie dodelijke coronavirus overdragen.

De verspreiding van het nieuwe coronavirus over de continenten was een kwestie van weken, hooguit maanden, en illustreert de uitdijende globalisering. De pest, vermoedelijk in de veertiende eeuw ontstaan in Centraal-Azië, deed er nog er tientallen jaren over om West-Europa te bereiken.

De dreiging van infectieziekten is niet minder dan vroeger, stelt viroloog Menno de Jong van het Amsterdam UMC. Het grote verschil is dat de virusbestrijding óók mondiaal is gegaan – en dat is goed nieuws. “De vermeerdering van medische kennis kun je ook onder globalisering scharen. 

Dat maakt infectieziekten beter beheersbaar dan in het verleden. Enkele weken na de uitbraak van het nieuwe coronavirus publiceerde vakblad Nature er al een artikel over en de wereldgezondheidsorganisatie WHO helpt landen infectieziekten te bestrijden.”

Burgers worden door overheden en media dagelijks op de hoogte gehouden van nieuwe gevallen, overal ter wereld. Van dag tot dag worden de reisadviezen bijgesteld. Mondkapjes – functioneel of niet – of desinfecterende handgel worden aangevoerd uit andere werelddelen.

Europees netwerk

Wetenschappelijk virusbestrijder De Jong is lid van een Europees netwerk van onderzoekers en artsen dat zich voorbereidt op nieuwe, bedreigende infectieziekten. Daarin werken ziekenhuizen en huisartsen samen om bij een nieuwe epidemie snel onderzoek te kunnen doen. Het netwerk richt zich onder meer op vragen als hoe je van nieuwe ziekteverwekkers kunt leren en hoe je ze kunt voorkomen en behandelen. 

“Dit soort voorbereidingen moet je treffen in vredestijd, zoals we virusloze perioden noemen,” zegt De Jong. “Het leger bouwt kazernes in vredestijd, iets vergelijkbaars doen wij ook. In de volgende fase mobiliseer je de troepen. Nu het virus in Nederland is, kun je ten aanval trekken. Bijvoorbeeld door besmette mensen in quarantaine te plaatsen en hun contacten te screenen op corona.”

Die weloverwogen strategie draagt bij aan een succesvolle bestrijding van infectieziekten. De afgelopen eeuwen waarin Europa door het pokkenvirus miljoenen doden vielen, liggen in die zin ver achter ons. Dat ooit vier op de tien Engelsen bezweken aan de pest, is nu nauwelijks nog voorstelbaar.

Catastrofe in Soedan

Ook wereldwijd spelen infectieziekten een steeds kleinere rol. Overgewicht zorgt jaarlijks voor meer doden (2,8 miljoen, volgens de WHO) dan bijvoorbeeld het pokkenvirus (nul doden). De Sars-epidemie (2002, 2003, wereldwijd minder dan duizend doden) en de Mexicaanse Griep (2009, wereldwijd minder dan 18.000 doden van wie 60 in Nederland) hebben ‘we’ eronder kregen.

Het hoge niveau van medische zorg in het Westen helpt in de succesvolle strijd tegen infectieziekten. Nederlandse ziekenhuizen kunnen de ziektesymptomen goed bestrijden, wat het aantal doden doorgaans klein houdt.

“In een land als Soedan zal coronabesmetting voor een catastrofe zorgen,” zegt Hans van Vliet van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Hij maakt een vergelijking met de mazelen. “In Nederland leidt een mazelenbesmetting in 1 op 10.000 gevallen tot overlijden, in vluchtelingenkampen, met slechte medische voorzieningen, is dat 1 op 100.”

Het verband tussen economische ontwikkeling en virussterfte blijkt ook bij aids, dat met meer dan 30 miljoen doden het dodelijkste virus is in de recente historie. In veel Afrikaanse landen is een hiv-besmetting een doodvonnis, in westerse landen is het dankzij medicatie een chronische aandoening.

Goede samenwerking

Het is moeilijk in te schatten of de paniek die aids in de jaren tachtig in Nederland veroorzaakte, nu ook speelt bij het coronavirus. Vooralsnog zijn er geen coronadoden in Nederland. “Er is grote alertheid,” zegt Arie van der Ende, moleculair microbioloog van het Amsterdam UMC. 

“Terecht, maar dankzij de fijnmazige infrastructuur in Nederland ben ik ervan overtuigd dat we het aantal besmettingen kunnen beperken. Er is heel goede samenwerking tussen de GGD, het RIVM en laboratoria. Corona wordt hier niet zo groot als in China.”

Van Vliet van het RIVM is voorzichtig optimistisch over de kans corona in Nederland te beteugelen. “Corona duikt nu op zo veel plekken ter wereld op, dat het moeilijk is het volledig onder controle te krijgen. Die kans slinkt per dag. Toch staan we niet aan de vooravond van een grote epidemie in Nederland, denk ik. Onze waakzaamheid en eerdere voorbereidingen zorgen daarvoor.”

Ook viroloog De Jong pleit voor historisch realisme. “In de mondiale geschiedenis is 2020 het beste jaar om infectieziekten te bestrijden. Zeker in een land als Nederland.”

Volg alles over het coronavirus in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden