De druk neemt toe, maar overheid wil mondkapjes niet verplichten

Op de pont is een mondkapje net als elders in het ov verplicht. Een algemenere verplichting wil het kabinet niet.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

De roep om mondkapjes zwelt aan. De overheid blijft erbij dat ze ‘geen concessies wil doen’ aan de 1,5 meter afstand. Maar veel Nederlanders negeren die regel, is het kapje dan toch niet verstandig?

Nederlanders op vakantie in Europa zijn er al aan gewend: zij moeten op heel veel plekken een mondkapje op. In Frankrijk, Spanje, Portugal, België en Duitsland zijn de maskers verplicht in winkels, in sommige landen worden ze ook buiten aangeraden. Mensen dragen het kapje om de arm, onder de kin, in de zak. Altijd binnen handbereik en zo opgezet.

In Nederland blijft de gezichtsbedekking beperkt tot het openbaar vervoer, de pont, op het vliegveld en in het vliegtuig. Maar het lijkt een kwestie van tijd voordat de maskers ook hier structureel in het straatbeeld opduiken. De roep om een mondkapjesplicht zwelt aan.

Sleetse maatregel

In de Kalverstraat pleiten winkeliers al voor een mondkapjesplicht, zowel ín de winkel als op straat. Bezoekers van de Beverwijkse Bazaar moeten vanaf dit weekend een masker op.

Burgemeester Femke Halsema zegt die verzoeken ‘heel goed’ te begrijpen. In grote steden als Amsterdam, waar mensen dicht op elkaar ­leven en die ook nog toeristen trekken, is het al snel te druk. Vooral het afstand houden wordt dan een probleem.

Samen met haar Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb wil ze dat het kabinet een mondkapjesplicht overweegt nu de belangrijkste maatregel om het virus te stoppen – anderhalve meter afstand houden – ‘sleets is geworden’.

“Ik wil graag met Den Haag in gesprek om na te gaan of we een aantal gebieden kunnen aan­wijzen – ook de buitenruimte – waar het nu onmogelijk is om afstand te houden en waar een mondkapje de veiligheid kan vergroten,” aldus Halsema.

Volgens Hubert Bruls, de voorzitter van het Veiligheidsberaad, wordt de oproep van Halsema en Aboutaleb ‘niet breed gedragen in burgemeestersland’. Hij is geen voorstander van een mondkapjesplicht.

‘Schijnveiligheid’

Ook het kabinet wil daar niet aan. In een negen pagina’s tellende brief die gisteren naar de Tweede Kamer is verstuurd, kwam het woord ‘mondkapje’ of variaties daarop precies één keer voor. Om te benadrukken dat ‘het dragen van een niet-medisch mondmasker’ verplicht is in het vliegtuig en in de wachtrij op de luchthaven omdat ‘het mogelijk is’ dat mensen gaan vliegen ‘die wel besmet zijn maar nog geen symptomen hebben’.

In een haastig belegde persconferentie zei minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid gisteravond ‘echt geen concessies te willen doen’ aan de 1,5 meterregel. “Daar móeten we ons aan houden. Zorg dat je op straat altijd die anderhalve meter houdt.” Hij ging niet in op het feit dat dit in de praktijk vaak niet meer gebeurt.

Het kabinet heeft nooit veel gezien in mondkapjes in de strijd tegen het coronavirus. Uit eerdere adviezen van Outbreak Management Team (OMT) en het RIVM bleek dat de mondmaskers voor schijnveiligheid kunnen zorgen: ik heb een kapje op, dus afstand houden hoeft niet meer. Dát wil het kabinet voorkomen, want volgens het OMT is een mondmasker daar geen ‘gelijkwaardig alternatief’ voor.

‘Beperkte bescherming’

Uit adviezen van het OMT blijkt dat het dragen van een mondkapje ‘verspreiding van het virus door een besmettelijke persoon waarschijnlijk vermindert’. Maar voor niet zieke mensen biedt ‘het dragen van een masker voor zover bekend slechts beperkt bescherming tegen het oplopen van het virus’.

Ook werd door de experts altijd gewaarschuwd voor verkeerd gebruik. Een mondkapje heeft alleen zin als het op de juiste manier wordt gebruikt. Over mond én neus dus en de voorkant mag nooit worden aangeraakt, omdat daar virusdeeltjes op kunnen zitten. Maar zelfs premier Mark Rutte, die tijdens de EU-top zijn stoffen mondmasker afdeed, frommelde het lapje stof nonchalant in zijn hand bijeen.

Het RIVM houdt vol dat een mondkapje geen vervanging is voor de anderhalve meter, benadrukt Aura Timen van het RIVM en secretaris van het OMT vandaag nog eens. “Als je kijkt hoe mensen het kapje dragen, onder de kin, hangend om de nek, dat geeft geen vertrouwen.”

De regels volgen, er zit niets anders op

Als we 1,5 meter afstand houden, handen regelmatig blijven wassen en mondkapjes dragen, is dat voldoende om de coronapandemie in Nederland en andere westerse landen te bedwingen. Dat concludeert een studie van UMC Utrecht.

Het artikel verscheen deze week in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS Medicine. De onderzoekers maakten een wiskundig model om de invloed van een lockdown en de preventiemaatregelen te voorspellen.

Elke maatregel werkt anders uit en ze zijn allemaal nodig. Mondkapjes verlagen de besmettelijkheid, handen wassen verkleint de kans om besmet te worden en met 1,5 meter afstand loop je minder kans het virus op te lopen en te verspreiden. “Elk van deze maatregelen afzonderlijk is onvoldoende om een grote uitbraak te voorkomen,” zegt Martin Bootsma, natuur- en wiskundige aan UMC Utrecht en coauteur van de studie.

De bevindingen zijn actueel nu veel mensen de preventiemaatregelen beu zijn. Als men zich niet aan de gedragsregels houdt, zal dat volgens de studie zonder (plaatselijke) lockdown leiden tot een piek in het aantal besmettingen, die het zorgsysteem niet aankan. Zolang er geen vaccin of effectief geneesmiddel is, is het naleven van de coronaregels dus de enige manier om een lockdown te voorkomen.

Bootsma denkt dat vrijwillig gebruik van mondkapjes kan helpen. “Ons model toont dat de kans op virustransmissie niet tot nul hoeft te worden teruggebracht om toch effect te sorteren. Maar het staat vast dat verplicht gebruik van mondkapjes de kans op virus­transmissie verkleint. Gebruik mondkapjes dus als je veelvuldig contact hebt met anderen, zou ik zeggen. Zoals in het openbaar vervoer, of bij een demonstratie.”

Het naleven van de maatregelen kost moeite, maar Bootsma gelooft niet dat de situatie weer zo penibel wordt als eerder. “We weten nu veel meer van de virusverspreiding. Als burgers zich niet aan de preventiemaatregelen houden, grijpt de overheid in.”

Jop van Kempen

Standpunt RIVM ongewijzigd

Het standpunt van het RIVM over mondkapjes in de openbare ruimte is ongewijzigd. “Wij zien geen eenduidig wetenschappelijk bewijs dat het werkt,” zegt een woordvoerster van het instituut. “Het belangrijkste blijft: houd afstand en vermijd drukte.”

Door mondkapjes in de openbare ruimte verplicht te stellen, zoals in andere landen in toenemende mate gebeurt, ‘geef je ook de verkeerde boodschap af’, aldus de woordvoerster.

Het voorschrift om 1,5 meter afstand te houden tot anderen zou weleens aan belang kunnen inboeten, doordat mensen zich beschermd voelen door het mondkapje. Niet-medische mondkapjes bieden echter slechts ‘zeer beperkt’ bescherming tegen besmetting met het coronavirus. Ze worden vaak ook niet goed gebruikt, voegt de woordvoerster eraan toe.

Burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb wil dat het kabinet onderzoekt of het verplicht stellen van mondkapjes in de openbare ruimte misschien toch zinnig kan zijn in de strijd tegen het virus. Zijn Amsterdamse collega Femke Halsema steunt dat pleidooi.

Sinds 1 juni is in het openbaar vervoer een mondkapje verplicht, omdat het daar niet altijd lukt om voldoende afstand te houden. Het Outbreak Management Team (OMT) dat het kabinet over dit soort kwesties adviseert, heeft die mogelijkheid in het algemeen open gelaten voor situaties waarin 1,5 meter afstand niet lukt. Bij gebrek aan hard bewijs kon het OMT ‘geen richtinggevend positief advies uitbrengen dat voldoende inhoudelijk onderbouwd is’. In het OMT zitten deskundigen van het RIVM en andere instituten.

In een achtergrondstuk van het OMT van begin mei staat wel dat niet-medische mondmaskers druppels die de drager produceert - door te hoesten of niezen - wel ‘enigszins tegenhouden’. Als iemand die is besmet, misschien zonder het zelf te weten, zo’n masker draagt, zou dat kunnen schelen. In hoeverre de omgeving wordt beschermd ‘hangt sterk af van het soort masker dat gedragen wordt, de mate waarin het masker aansluit op het gezicht en de manier waarop het masker gedragen wordt’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden