PlusAnalyse

De campagne focust op het binnenland. Waarom?

Grote afwezige tijdens deze campagne: het buitenland. Terwijl er genoeg op ons land afkomt. “De Nederlandse politiek is erg naar binnen gericht.”

Buitenlandminister Stef Blok (r) in gesprek met zijn Franse collega Jean-Yves Le Drian in Brussel. Beeld AP
Buitenlandminister Stef Blok (r) in gesprek met zijn Franse collega Jean-Yves Le Drian in Brussel.Beeld AP

Wat hebben klimaat, corona, economische crisis, handel en migratie met elkaar gemeen? Het zijn onderwerpen die niet beginnen of ophouden bij de landsgrenzen van Nederland. Maar toch praten partijen in deze campagne nauwelijks over het buitenland.

Is dat gek? Nee, op 15, 16 en 17 maart wordt de nieuwe Tweede Kamer gekozen. Het zijn geen Europese verkiezingen. Maar met hetzelfde gemak zou de vraag met ‘ja’ kunnen worden beantwoord. Immers: Nederland is als (klein) handelsland verknoopt met het buitenland. Het Centraal Bureau voor de Statistiek becijferde dat de internationale export in goederen en diensten in 2018 goed was voor 34 procent van ons bruto binnenlands product. Met andere woorden: als het met het buitenland slecht gaat, heeft dat directe gevolgen voor onze economie.

Onderzoeker Rem Korteweg van Instituut Clingendael is niet verbaasd dat het nauwelijks over het buitenland gaat deze campagne. “De Nederlandse politiek is erg naar binnen gekeerd.” Wat niet wil zeggen dat hij dat een goede zaak vindt. “Veel van de internationale uitdagingen van deze tijd – corona, klimaat, migratie, de toekomst van de EU – gaan doorwerken in de Nederlandse politiek.”

Splijtzwam

Als Korteweg een halfjaar geleden de vraag had gekregen waar deze verkiezingen over zouden gaan, had hij zonder enige aarzeling ‘Europa’ geantwoord. De Europese Unie had net een omvangrijk en revolutionair coronasteunpakket opgetuigd, waarbij EU-lidstaten voor het eerst gezamenlijk schulden aangaan. “Dat was zo’n stap richting Europese integratie op financieel-economisch gebied, dat ik echt dacht dat Europa de splijtzwam zou zijn.”

Volgens minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken begint de aandacht voor het buitenland bij de EU. Daar is het, zegt hij, nu de opgave dat de afspraken over het herstelfonds echt gaan werken. “Aan het geld zitten voorwaarden verbonden, daar heeft Nederland zich ook sterk voor gemaakt. Zwakkere economieën moeten hervormen. Dat hebben wij ook moeten doen tijdens de vorige crisis, zoals het verhogen van de AOW-leeftijd. Dat waren pijnlijke maatregelen, maar daarom staan wij er nu financieel sterk voor.”

Op vakantie of niet

De economieën in de Eurozone worden nu overeind gehouden, maar Korteweg voorziet op termijn ‘een onbalans’ in de Europese interne markt. “Landen als Italië en Griekenland hebben minder diepe zakken. Daar zal de werkloosheid groot worden. Dan gaat de 750 miljard van het huidige steunfonds ‘niet genoeg zijn’.” Dat niemand het daar over heeft, noemt hij ‘struisvogelpolitiek’. “Maar in de verkiezingscampagne gelden andere wetten.”

En dus is de EU nauwelijks een issue deze campagne, al zegt PVV-leider Geert Wilders graag bij elke kans die hij krijgt dat de ‘miljarden’ die naar het Europese steunfonds gaan, in Nederland uitgegeven moeten worden. Nieuwkomer Volt zoekt juist alle oplossingen in Europese samenwerking. D66 zegt zijn ‘uiterste best’ te doen om de EU ‘als belangrijk campagneonderwerp te agenderen’. Voor het NOS-slotdebat koos de partij de stelling ‘ik zeg ja tegen Europa en ja tegen de euro’, meldde lijsttrekker Sigrid Kaag op Twitter.

Meer gaat het over de aanpak van de coronacrisis. Maar ook daar komt het buitenland wel om de hoek kijken, ziet Blok. “Het eerste wat mensen van deze crisis meekregen waren de Nederlanders die vastzaten op allerlei plekken in de wereld. Dankzij onze posten in het buitenland konden we mensen helpen.” Nu gaat het, zegt hij, over de gezamenlijke inkoop van vaccins. Hij verwijst naar de ‘vaccinstrijd’ tussen het net uit de EU vertrokken Verenigd Koninkrijk en de EU. “Moet je je voorstellen hoe het zou zijn als 27 lidstaten daar ruzie over zouden maken.”

Als Blok nu als VVD’er aanschuift bij digitale verkiezingscafés, krijgt hij vaak de vraag of de zomervakantie door kan gaan. “Deze week nog, in Zoetermeer. Ik zeg dan dat ik het echt hoop, maar dat het afhangt van de ontwikkeling van de pandemie. En landen beslissen natuurlijk zélf of ze de grenzen weer opengooien.”

Vorig jaar werden de reisadviezen nog tijdens de zomervakantie aangepast. Een veilig, geel, land verschoot toen zomaar van kleur naar oranje (alleen noodzakelijke reizen), waardoor toeristen soms halsoverkop terug moesten naar Nederland of ineens na hun vakantie in quarantaine moesten. “We willen voorkomen dat je moet jojoën, zegt Blok. “We hebben afgelopen jaar een hoop geleerd, maar het opkomen van nieuwe varianten van het virus kunnen we niet goed voorspellen.”

Die varianten zijn een reële vrees, stelt Korteweg. “Als we in juli iedereen in Nederland gevaccineerd hebben, is dat heel mooi. Maar de pandemie is pas onder controle als íedereen gevaccineerd is, dus ook in de ontwikkelingslanden.” Volgens Korteweg kan er een situatie ontstaan waarin de westerse landen inzetten op vaccineren, terwijl in arme landen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika nieuwe mutaties van het virus opduiken waartegen de huidige vaccins niet werken. “Dan komt het als een boemerang terug.” Blok benadrukt dat Nederland geld steekt in het covax-programma, dat vaccins levert aan ontwikkelingslanden.

Als VVD'er Blok opsomt vanuit welke landen uitdagingen op ons land afkomen, noemt hij de VS niet. De bewindsman vindt ‘de sfeer’ nu president Biden in het Witte Huis huist ‘echt anders’. “Ik heb vorige week gebeld met mijn nieuwe Amerikaanse collega Antony Blinken en ik merk echt een uitgestoken hand. De Amerikanen willen samenwerken in de Navo en met de EU.” Onder Trump was dat geen vanzelfsprekendheid.

Formatietafel

Wel noemt Blok Rusland en China als landen van zorg. Recent kreeg Rusland vanwege de gevangenschap van oppositieleider Navalny nog Europese mensenrechtensancties opgelegd, dankzij de zogeheten Magnitskywet waar Nederland voor ijverde. “Daar ben ik trots op.” Ook het Midden-Oosten en Noord-Afrika zijn regio’s waar instabiliteit voor problemen kan zorgen. “Dat blijft zorgen voor migratiedruk”, stelt Blok.

Toch vindt de buitenlandminister het ‘heel logisch’ dat het buitenland nu tweede viool speelt. “Ik loop al wat jaartjes mee en zeker als het crisis is, zoals nu, gaan verkiezingen over ‘hoe komen we uit de crisis’. Nu willen mensen weten hoe ze een baan krijgen of houden, wanneer ze oma weer mogen knuffelen en wanneer ze weer kunnen winkelen.” Voor de kiezer is de internationale dimensie ‘niet de belangrijkste zorg’, constateert Blok. “En je ziet er ook geen grote verschillen in tussen partijen.” Dan wordt het per definitie geen campagneonderwerp.

“Het buitenland kan dan wel nauwelijks een onderwerp zijn in de campagne, aan de formatietafel komt het buitenland wél terug”, waarschuwt onderzoeker Korteweg. Kijk naar 2017: toen liep de eerste formatiepoging met GroenLinks nog mis. Het breekpunt: migratie.

Typische onderwerpen

Hoewel partijen het er in de campagne nauwelijks over hebben, is er in de verkiezingsprogramma’s wel uitgebreid aandacht voor het buitenland. Instituut Clingendael analyseerde die paragrafen. Op basis daarvan, zegt onderzoeker Korteweg, wordt de formatie lastig. De standpunten over typische buitenlandonderwerpen als migratie, veiligheid, de trans-Atlantische band en de EU lopen te erg uiteen.

Zo wil de VVD een streng migratiebeleid en 1,6 miljard euro bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, terwijl mogelijke coalitiepartners D66 en de linkse partijen ruimhartiger willen zijn voor vluchtelingen en juist méér ontwikkelingshulp willen.

Presenteert de VVD zich nog als klassieke transatlanticus, het CDA – toch de partij van oud-Navo-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer – noemt Amerika slechts één keer in het verkiezingsprogramma. Ook D66 en GroenLinks keren zich meer af van de VS. Het Trumpeffect, vermoedt Korteweg.

Kieswijzer

Op 15, 16 en 17 maart 2021 gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat u straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker uw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden