PlusUitleg

De Britse variant kan nu juist helpen bij de strijd tegen corona

Nu nieuwe coronavarianten ook in Nederland de traditionele variant wegdrukken, wordt die ene vraag steeds urgenter: werken de vaccins wel? Of bestaat het risico dat we straks weer helemaal opnieuw moeten beginnen?

De nieuwe Britse variant van het coronavirus is niet per definitie slecht nieuws. Beeld Getty Images
De nieuwe Britse variant van het coronavirus is niet per definitie slecht nieuws.Beeld Getty Images

1. Naar welke mutaties doen wetenschappers nu koortsachtig onderzoek?

Wereldwijd zijn er inmiddels vierduizend varianten van het coronavirus opgedoken, stelden Britse onderzoekers afgelopen week. Een paar daarvan verspreiden zich meer dan andere, en worden dominant. De laatste tijd springen drie mutaties in het oog: de Britse, Braziliaanse en Zuid-Afrikaanse. In Nederland zijn al deze varianten al aangetroffen, maar de Britse is dominant aan het worden.

Van deze varianten bestaat het vermoeden dat ze besmettelijker zijn dan het virus dat we kennen. Tot nu toe staat nog niet onomstotelijk vast dat de varianten mensen zieker maken of dodelijker zijn. De Britse premier Boris Johnson stelde een paar weken geleden dat dat laatste wel wordt vermoed bij de Britse variant, maar wetenschappers noemden dat voorbarig.

Behalve de drie varianten baart een ‘mutatie in een mutatie’ wetenschappers zorgen. Mutatie E484K verandert het spike-eiwit van het coronavirus, waarmee het menselijke cellen kan binnendringen. De vrees is dat de combinatie van een virusvariant en E484K voor een vaccin moeilijker herkenbaar wordt, en de werking vermindert. E484K werd eerder al aangetroffen in de Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse variant, maar vorige week ook elf keer in de Britse variant in Groot-Brittannië. Het is nog onduidelijk hoe snel E484K zich over de verschillende virusvarianten verspreidt.

2. Werken de vaccins tegen de varianten?

Het beeld is tot nu toe wisselend. Voorlopige resultaten met de Britse variant waren heel hoopgevend. Pfizer, Moderna en AstraZeneca maakten een voor een bekend dat het vaccin dat ze ontwikkelden tegen het ons bekende coronavirus, ook werkt tegen de Britse variant. Het was hooguit een heel klein beetje minder effectief.

Maar vooral uit Zuid-Afrika komen minder fijne berichten. Zaterdagavond meldde de Financial Times dat uit een studie diemaandag verschijnt blijkt dat het Oxfordvaccin van AstraZeneca jonge, gezonde mensen met de Zuid-Afrikaanse variant een stuk minder goed beschermt tegen milde of matige ziekteverschijnselen. Of dat ook geldt voor ziekenhuisopname of zelfs overlijden, is nog niet bekend, al zegt AstraZeneca nog steeds te geloven dat de bescherming tegen ernstige ziekte op peil blijft.

Volgende week zou Zuid-Afrika beginnen met inenten van zorgmedewerkers met het AstraZenecavaccin, maar dat plan is nu opgeschort.

AstraZeneca is niet de enige die worstelt met de Zuid-Afrikaanse variant. Geen enkel vaccin doorstaat de ‘test’ hiermee vooralsnog ongeschonden. De effectiviteitspercentages lijken in relatief kleine en vaak nog niet gecontroleerde studies te dalen tot wel enkele tientallen procenten. De voorlopige conclusie van wetenschappers: de vaccins beschermen nog steeds, maar gemiddeld minder goed. Dat zou kunnen komen door die E484K-mutatie. Die zou overigens bij zowel de Zuid-Afrikaanse als de Braziliaanse variant ook de kans kunnen vergroten dat mensen voor de tweede keer corona krijgen.

3. Hoeveel zorgen moeten we ons maken?

Daar zijn de meningen over verdeeld. Een groep wetenschappers stelt dat de bestaande vaccins iets minder goed beschermen tegen nieuwe varianten, maar ook die minder goede bescherming kan er voor zorgen dat we het virus door vaccinatie de wereld uit krijgen.

Dat de Britse variant in veel landen, waaronder bij ons, de dienst lijkt te gaan uitmaken, kan ook een zegen zijn. De huidige vaccins lijken tegen die variant prima te werken. Dus hoe sneller veel mensen nu worden gevaccineerd, hoe groter de klap voor het coronavirus als geheel. RIVM-baas Jaap van Dissel zei zaterdag bij de NOS al dat hij hoopt dat de Britse variant ons gaat ‘helpen’.

We moeten ons niet rijk rekenen, stellen andere kenners. Chantal Reusken, viroloog bij datzelfde RIVM, noemde de opkomst van de Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse variant eerder ‘minimaal zo zorgelijk’ als die van de Britse.

Hans Kluge, directeur Europa van wereld­gezondheidsorganisatie WHO, maakt zich ook zorgen over de vraag of de huidige vaccins wel beschermen tegen nieuwe varianten, en de mogelijke varianten die daar weer op volgen.

Drie factoren lijken nu heel belangrijk. Een: welke variant wordt dominant? Twee: wat doet die vervelende mutatie E484K? En drie: welke nieuwe varianten staan ons nog te wachten? Het zijn vragen waarop de wetenschap nu nog geen glasheldere antwoorden heeft.

4. Moeten we het vaccin veranderen?

Hoogstwaarschijnlijk wel. Maar nog niet nu, stellen de meeste experts. De verminderde werking van het vaccin bij de Zuid-Afrikaanse variant zou op zichzelf genoeg reden kunnen zijn om een vaccin aan te passen, maar eerst moet duidelijk zijn of deze variant zich ontwikkelt tot een dominante variant, en of het dus wel de moeite waard is.

De farmaceuten die de wereld verbaasden met hun hypermoderne mRNA-vaccins, Pfizer-BioNTech en Moderna, hebben aangekondigd dat het aanpassen van hun vaccin op de Zuid-Afrikaanse variant relatief eenvoudig is, al duurt het wel een paar maanden tot een halfjaar. Ook Johnson & Johnson, dat zijn coronavaccin door dochterbedrijf Janssen in Leiden liet ontwikkelen, zegt een aangepaste versie te kunnen maken.

Er zijn zelfs meerdere opties: een vaccin specifiek tegen de Zuid-Afrikaanse variant of een vaccin dat zelfs twee verschillende varianten kan bestrijden, een zogeheten multivalent vaccin. Medicijnautoriteiten wereldwijd kondigen al aan voor de ontwikkeling van zo’n aangepast vaccin genoegen te nemen met minder uitgebreide studies dan bij het originele vaccin.

Bij de griepprik is het gebruikelijk dat die jaarlijks wordt aangepast aan de dan dominante variant. Dat lijkt bij corona ook te gebeuren: bijhouden hoe varianten zich over de wereld bewegen, en vervolgens het vaccin daarop inrichten.

Maar voorlopig geldt: prikken, prikken, prikken. Zoals Anthony Fauci, de belangrijkste corona-adviseur van de Amerikaanse regering, het onlangs samenvatte: “We moeten zo veel mensen zo snel mogelijk vaccineren, en ons tegelijk voorbereiden op de mogelijkheid dat we het vaccin op een gegeven moment moeten aanpassen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden