PlusAchtergrond

De breuk tussen Omtzigt en het CDA voltrok zich als een Griekse tragedie

De mens Pieter Omtzigt zat ziek thuis, de politicus Omtzigt kon het partijgewoel niet loslaten, waardoor de situatie verder escaleerde en het dit weekend kwam tot een breuk. Omtzigt scheidt zich af van het CDA en wil na de zomer als zelfstandig Kamerlid verder.

Pieter Omtzigt. Beeld Remko de Waal/ANP
Pieter Omtzigt.Beeld Remko de Waal/ANP

Weken zat Pieter Omtzigt thuis voordat hij zich 25 mei officieel ziek meldde. Hij ging een aantal dagen in afzondering op uitdrukkelijk verzoek van een partijprominent. Maar wie op Whatsapp naar het account van Omtzigt keek, zag dat hij veelal gewoon online was. Zijn telefoon werd niet ingeleverd aan de deur van zijn tijdelijke ballingsoord.

Het debat in de media en op het Binnenhof ging de afgelopen maanden vrijwel dagelijks over Omtzigt en zijn positie, laatst ook nog in de mondkapjesaffaire rond Sywert van Lienden. Het maakte het voor het overspannen Kamerlid onmogelijk afstand te nemen van de Haagse actualiteit.

Maar zelf hield hij die afstand ook niet. Zo was hij na een paar weken alweer bezig met de Raad van Europa waar hij ook afgevaardigde voor is. Hij belde uit zichzelf regelmatig met collega’s en bezocht lokale afdelingen. Het liefst was hij in mei alweer aan de slag gegaan, maar Omtzigt ontdekte dat de roofbouw van 18 jaar Kamerlidmaatschap groter was dan hijzelf dacht en moest zich alsnog voor langere tijd afmelden.

Herstel

Zelfs toen hield hij geen rust, getuige het 76 pagina’s tellende memo dat hij opstelde voor een interne CDA-commissie die onderzoek deed naar de verkiezingsnederlaag. Concepthoofdstukken werden aan anderen voorgelegd en het document lekte vorige week uit.

Partijvoorzitter Marnix van Rij vatte het zaterdag als volgt samen: “Het gaat nu om de mens Pieter Omtzigt die rust wil, die wil herstellen. Het gaat nu even niet om de politicus. Als je hem steeds maar als politicus blijft zien en druk op hem blijft uitoefenen, dan komt dat herstel niet.”

Dit weekend trok Omtzigt de onontkoombare conclusie dat hij niet terug kan keren in de CDA-fractie. “Nu dit stuk en een deel van mijn scherpe visie op straat ligt, is het voor mij nog moeilijker geworden in het CDA te blijven functioneren.” Hij kondigde aan dat hij bij terugkeer zijn eigen zetel zal innemen.

Wie kwaad wil denken, zal zeggen dat het allemaal opzet was van Omtzigt om zich af te scheiden. Maar veel waarschijnlijker is het dat er geen masterplan was en hij zichzelf hierin heeft gerommeld. “Denk je nou echt dat ik een eigen partij zou willen?” zei hij vorig jaar met verbaasde blik, als er weer een gunstige peiling kwam over zijn populariteit.

Onconventioneel

’Onze Pieter’ werd hij genoemd tijdens zijn absentie, maar het explosieve memo toont oogverblindend scherp aan dat er een kloof is tussen de huidige nummer één in de partij, Hoekstra, en zijn tweede man Omtzigt. En ook al tussen de bijna-lijsttrekker Hugo de Jonge – die afhaakte – en Omtzigt.

De Jonge en Hoekstra zijn klassieke CDA-bestuurders, terwijl Omtzigt onconventioneel opkomt voor de burger en misstanden aanpakt, zoals bij de toeslagenaffaire. Zijn visie op de falende overheid legde hij neer in zijn boek Een nieuw sociaal contract. De manier waarop hij parlementair actief was, leidde ertoe dat hij ‘gesensibiliseerd’ moest worden. Tevergeefs, meldde Hoekstra in de ministerraad.

De partijtop heeft er de afgelopen maanden alles aan gedaan om Omtzigt geen enkele aanleiding te geven met de partij te breken. Partijvoorzitter Van Rij en partijprominent Ank Bijleveld werden met die missie aangesteld als interim partijvoorzitter en adviseur. Het contact was ‘nauw en goed’ schrijft Omtzigt, maar toch voltrok de breuk zich als in een Griekse tragedie.

Litteken dat nooit verdween

Zijn gedrevenheid, zoals hij het zelf noemde, bracht Omtzigt in 2017 in de problemen. Namens het CDA voerde hij het woord over de MH17-ramp. Tijdens Kamerdebatten bleef hij doorvragen omdat hij vermoedde dat er zaken werden achtergehouden. Op een bijeenkomst met nabestaanden was er een nepgetuige die een verklaring voorlas die achteraf mede door Omtzigt bleek te zijn opgesteld. Daarvoor betuigde hij later spijt. Hij had slechts de avond in goede banen willen leiden en willen voorkomen dat de doorgedraaide man ten overstaan van nabestaanden nepverhalen de wereld in zou helpen.

Daarop legde Omtzigt zijn woordvoerderschap tijdelijk neer. Ook stond hij een tijd lang zichtbaar onder curatele van fractievoorzitter Sybrand Buma. Maandenlang liep er een woordvoerder van de partij overal achter hem aan. Voor de buitenwacht werd duidelijk dat er een vertrouwensbreuk was tussen de partijtop en het Kamerlid.

Dat litteken is nooit meer verdwenen. Daar kwam vorig jaar de chaotische lijsttrekkersstrijd in zijn partij bovenop. Er was al oud zeer omdat hij in 2012 onverkiesbaar op de lijst was gezet. Maar als enige CDA’er kon hij bogen op 37.000 voorkeursstemmen, genoeg voor een eigen zetel. Met elke verkiezing werd dat getal groter, tot 340.000 dit jaar. De partijtop moet het benauwd krijgen van de gedachte hoeveel kiezers hij op eigen kracht buiten het CDA achter zich kan krijgen.

Hoekstra ‘baalt enorm’

Het CDA schudt op zijn grondvesten na het vertrek van stemmenkanon Pieter Omtzigt. Dit weekend trok het Kamerlid tot verdriet van de partijtop de conclusie dat hij niet kan terugkeren als hij is hersteld van zijn ziekte.

Nadat hij de CDA-partijtop had geïnformeerd over zijn beslissing, zette Omtzigt zaterdag een bericht op Twitter dat hij bedankt voor het partijlidmaatschap. Een terugkeer in de fractie is voor Omtzigt onmogelijk door zijn uitgelekte snoeiharde memo over de verziekte verhoudingen. Tevens kondigde Omtzigt aan dat hij als onafhankelijk Kamerlid verder zal gaan.

CDA-leider Wopke Hoekstra zegt dat hij persoonlijk ‘enorm baalt’ van het vertrek van Omtzigt, maar dat hij niet bang is voor een partijscheuring. Wel willen kritische CDA-leden, verenigd in de Stichting voor Sociale Christendemocratie, nu een partijcongres over de noodsituatie.

Intussen werkt de commissie-Spies aan een evaluatierapport over de mislukte Tweede Kamerverkiezingen voor het CDA. Dat verschijnt maandag 5 juli, de dag waarop ook het partijbestuur vergadert.

Het CDA deelde zondag mee niets te zullen zeggen over ledenverlies door het opstappen van Omtzigt. Afgelopen weekend verscheen de slechtste peiling ooit voor het CDA: op acht zetels staat de partij nu, volgens Peil.nl. Het onderzoek was deels uitgevoerd vóór het vertrek van Omtzigt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden