Achtergrond

De baas wil iets te graag dat personeel zelf op corona test

Werkgevers stappen massaal over van externe coronatests op tests die hun personeel zelf moet afnemen. Dat gebeurt niet altijd geheel vrijwillig. ‘Drang is een rotwoord, maar het moet soms wel.’

Een coronazelftest.  Beeld ANP
Een coronazelftest.Beeld ANP

“Er zijn bosjes werkgevers die nu zelftests aanbieden,” zegt Mari Martens van FNV Handel. “Veel werknemers laten zich overhalen, ook omdat ze onder druk worden gezet. De meeste mensen zijn niet stoer genoeg om te weigeren.”

Zo zijn er supermarkten en websupers die hun oproepkrachten vooraf checken op corona met een zelftest, vertelt Martens. “Als je weigert kom je er niet in en als je positief bent, krijg je vervolgens niet uitbetaald.”

Vakbonden en werkgeversorganisaties zien dat werkgevers momenteel massaal overstappen van ‘medische’ coronatests, die afgenomen worden door gekwalificeerd personeel, naar tests die werknemers zelf moeten doen. Daarbij wordt meer dan eens gezegd dat werknemers maar beter kunnen meedoen om een vergadering door te laten gaan of hun collega’s niet in gevaar te brengen.

Geen supervisie

Zelftesten scheelt bedrijven geld. Er hoeven immers geen gediplomeerde testers en extern toezicht te worden ingehuurd als werknemers de test bij zichzelf afnemen. Ook verschuift de verantwoordelijkheid naar de medewerker, zo staat onder meer te lezen op de site Werkgevers Testen van VNO-NCW en MKB Nederland.

“Op zich is daar niets mis mee,” zegt een woordvoerder van vakcentrale CNV. “Het is ook in het belang van werknemers dat tests worden afgenomen en dat deze zo min mogelijk ingrijpend zijn. Maar het moet wel vrijwillig blijven.” Advies is daarbij om ze twee keer per week te laten afnemen.

“We zien dat de vraag naar zelftesten bij bedrijven toeneemt in combinatie met het verzoek om op de werkvloer te verschijnen. Dat zien we ook in het onderwijs. We maken nog weinig mee dat er echt dwang wordt uitgeoefend. In de praktijk werken mensen eraan mee. Als je in bijvoorbeeld de horeca werkt, ben je blij dat je weer aan de slag kunt.”

‘Drang is een rotwoord’

In Duitsland wil de minister van Arbeid Hubertus Heil, vanwege gebrek aan animo, bedrijven verplichten werknemers regelmatig te testen op corona. Werkgeversclub AWVN vindt een testverplichting in Nederland ‘op dit moment nog te ver gaan’. Maar juridisch moet het volgens de organisatie kunnen; een werkgever mag volgens een recente uitspraak van de Utrechtse rechter bijvoorbeeld ook het dragen van een mondkapje verplicht stellen.

Dat werknemers hun medewerkers pregnant adviseren toch maar zelf te testen is volgens AWVN wel mogelijk. “Drang is een rotwoord,” zegt woordvoerder Erik Heidemann, “maar het moet soms wel. De overheid heeft werkgevers gevraagd actief mee te werken aan het testbeleid. Dwang is juridisch volstrekt onmogelijk, maar je mag stimuleren tot testen. Werkgevers kunnen wat ons betreft daarbij aangeven dat het van belang is dat werknemers die test doen.”

Dat is volgens jurist arbeidsrecht Pascal Besselink van juridisch dienstverlener DAS nog maar de vraag. “De grondrechten van werknemers staan recht tegenover de plicht van de werkgever om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Is zelftesten daarvoor wel noodzakelijk?”

“Je verplicht zo werknemers die geen klachten hebben een onplezierige handeling te ondergaan die de lichamelijke integriteit raakt. Hoe ver gaat die maatregel? Wat gebeurt er als iemand weigert? Net als bij vaccineren, dat een stap verder gaat, is de vraag of je een werknemer kunt verplichten.”

Test weigeren

Volgens Besselink kan een bedrijf die veilige werkplek meestal ook op een andere manier bereiken. “Door de voorschriften in acht te nemen: handen wassen, afstand houden, mondkapje op, of een vergadering digitaal laten plaatsvinden. In fabrieken of aan de lopende band is dat moeilijker.”

Pas als er geen alternatieven zijn en het noodzakelijk is dat iemand aanwezig is met andere mensen, dan is testen volgens Besselink een optie. “Maar zelfs dan geldt dat je als werknemer mag weigeren. De werkgever kan dan mogelijk zeggen dat je er niet in komt, maar niet dat je geen loon krijgt of ontslag oplegt. Dat gaat simpelweg niet.”

FNV-bestuurder Martens raadt werknemers aan niet zomaar een zelftest van de werkgever te accepteren. “Als je klachten hebt, ga dan gewoon naar de GGD. En als je je preventief zelftest, doe dat dan wel volgens de regels. Mensen delen toch regelmatig vrijwillig de uitslag, soms omdat dat wordt gevraagd. Maar je mag dat ding niet laten zien.”

Coronatest voor werk: wat zijn de regels?

- Werkgevers mogen zelftests aanbieden aan medewerkers, maar deze niet opleggen.

- Werknemers die weigeren moeten gewoon aan het werk kunnen, sancties zijn uit den boze.

- De zelftester hoeft het testresultaat niet aan iemand anders te laten zien.

- Bij een positieve uitslag is het aan de werknemer om deze te verifiëren met een veel betrouwbaardere PCR-test bij de GGD.

- Bedrijven mogen testresultaten niet schriftelijk vastleggen of opslaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden