PlusUitleg

De avondklok naar 22.00 uur: werkt het dan nog wel?

De avondklok gaat vanaf woensdagavond een uurtje later in. Wat betekent dat voor de effectiviteit van de maatregel? ‘Dit is vooral een politieke beslissing.’

null Beeld ANP
Beeld ANP

1. Wat verandert er?

De begintijd van de avondklok wordt een uur opgeschoven, van 21.00 naar 22.00 uur. Dat betekent dat ook supermarkten weer een uurtje langer open kunnen blijven en dat sportteams later op de avond kunnen trainen.

De latere avondklok heeft geen gevolgen voor de alcoholmaatregel: er mag nog steeds geen alcohol worden verkocht na 20.00 uur. Ook de boete blijft hetzelfde. Wie tussen 22.00 en 4.30 uur zonder geldige reden op straat is, riskeert een bon van 95 euro.

2. De avondklok zou toch zo snel mogelijk afgeschaft worden?

“De avondklok moet zo snel mogelijk de prullenbak in,” zei demissionair premier Rutte in januari. Maar volgens het kabinet was er twee weken geleden nog geen ruimte om de maatregel in te trekken.

De burgemeesters in het Veiligheidsberaad pleitten er vorige week voor de spertijd een uur later in te laten gaan, omdat ze het draagvlak zien afnemen. Door de zomertijd is het langer licht ’s avonds, de lente is begonnen en de ramadan start half april. Bij elkaar opgeteld komt de handhaving daardoor in het geding, zeiden de burgemeesters. Het kabinet ging akkoord.

3. Maar werkt de avondklok dan nog wel?

Rutte zei eerder dat de avondklok niet later dan 21.00 uur zou moeten ingaan, omdat het middel anders ‘enorm veel minder effectief’ zou zijn. Maar de effectiviteit van de avondklok is lastig te meten, zegt datadeskundige Marino van Zelst van Universiteit Tilburg. “De avondklok werd tegelijkertijd met de bezoekregel van maximaal één persoon ingevoerd. Daarom valt het effect niet los te toetsen.”

Wel meldt het RIVM dat de combinatie van deze twee maatregelen heeft gezorgd voor een daling van ongeveer 10 procent in het reproductiegetal. Gaat dat ene uurtje dan verschil maken? “Het is intuïtief logisch dat de avondklok er niet effectiever op wordt,” aldus Van Zelst. “Mensen hebben wat meer speling om bij elkaar op bezoek te gaan.”

Ook Julia van Weert, hoogleraar gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam, denkt dat mensen meer contact zullen hebben en de mobiliteit toeneemt. “Maar het is lastig dat met zekerheid te zeggen. Toen de avondklok om 21.00 uur inging, zijn mensen misschien eerder op de dag gaan afspreken.”

4. Mensen zullen elkaar waarschijnlijk meer opzoeken, maar ondertussen stijgen de cijfers. Waarom heeft het kabinet dan toch gekozen voor een versoepeling?

“Er is veel onrust in de samenleving,” constateert Gowri Gopalakrishna (epidemioloog bij het VUmc), die tijdens de sarsuitbraak van 2003 bij het RIVM van Singapore werkte. “Om een pandemie te bestrijden is een collectieve aanpak nodig met oog voor de maatschappelijke gevolgen. Dat besef dringt nu meer door.”

Volgens Van Weert is het ook een politieke beslissing. “Het argument dat de handhaving in het geding komt, vind ik zwak. Rutte heeft beloftes gedaan die hij niet waar kan maken. Het zou gezichtsverlies zijn als hij nu helemaal geen versoepelingen invoert.”

5. En zal het draagvlak voor de avondklok inderdaad vergroten?

Bij de invoering van de spertijd stond volgens cijfers van het RIVM 76 procent van de Nederlanders achter de maatregel. Half maart was dat 65 procent.

“Ik betwijfel of het draagvlak omhoog zal gaan,” zegt Van Weert. De acceptatie van de avondklok ligt volgens haar niet zozeer in de tijd, maar in het algehele gevoel van vrijheidsbelemmering en de moeite die mensen hebben om de maatregelen nog langer vol te houden. “Misschien kunnen we verdere afname van het draagvlak vertragen, maar ik verwacht geen toename.” Overigens zegt bijna 90 procent van de Nederlanders zich aan de avondklok te houden.

Van Zelst vreest dat het ‘gevoel van urgentie’ onder de bevolking juist lager wordt. “Hiermee geef je het signaal af dat we ons wel een uurtje kunnen veroorloven. Dat gaat zeker niet helpen in het bestrijden van het virus.”

6. Wat zouden we dan moeten doen om de derde golf in te dammen?

Het is goed dat het welzijn van de bevolking met deze versoepeling in acht wordt genomen, maar Gopalakrishna vindt het too little, too late. “Deze versoepeling geeft mensen hoop. Maar het echte ticket uit deze pandemie zijn de vaccinaties. De vaccinatiestrategie moet veel beter.”

Volgens Gopalakrishna is de aanpak van het Nederlandse kabinet als ‘een markt, waar degene die het hardst roept, wint’. Maar de benadering zou allesomvattend moeten zijn en gebaseerd op bewijs.

Van Weert pleit ervoor het belang van de basismaatregelen beter onder de aandacht te brengen, zoals handen wassen en thuisblijven bij klachten. “De regering is er niet in geslaagd mensen te motiveren zich hieraan te houden. Terwijl dit nog steeds zo belangrijk is.”

7. En de juridische onderbouwing van de avondklok?

Op 16 februari besloot de rechtbank in Den Haag, in een door Viruswaarheid aangespannen rechtszaak, dat de juridische basis voor de maatregel ontbrak en de avondklok per direct werd opgeheven.

Viruswaarheid verloor uiteindelijk het hoger beroep en de avondklok werd door middel van een spoedwet weer ingevoerd. De avondklok is nu in ieder geval verlengd tot 20 april.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden