Plus

De ambassadeur van Oekraïne: ‘Poetin is maar het topje van de ijsberg’

Maksym Kononenko was net een week ambassadeur van Oekraïne toen Rusland zijn land binnenviel. Nu doet hij zijn best om de komst van Oekraïense vluchtelingen in goede banen te leiden. Hij noemt de oorlog in Oekraïne niet Poetins oorlog. ‘In de tanks die ons beschieten en de vliegtuigen die onze steden bombarderen, zitten Russische soldaten, geen Poetin.’

David Bremmer
De Oekraïense ambassadeur in Nederland Maksym Kononenko en minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken na afloop van een gebedsmoment in de Domkerk in Utrecht. Beeld ANP
De Oekraïense ambassadeur in Nederland Maksym Kononenko en minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken na afloop van een gebedsmoment in de Domkerk in Utrecht.Beeld ANP

Duizenden van zijn landgenoten zijn in de afgelopen weken naar Nederland getrokken. Maksym Kononenko (42) en de twintigkoppige ambassadestaf hebben er een dagtaak aan. Sinds zijn aantreden heeft de kersverse ambassadeur nog geen vrije tijd gehad. “Ja, ik ben er eenmaal even uit geweest, naar het strand van Scheveningen.”

Terug naar donderdagmorgen 24 februari. Iets na vier uur in de ochtend schrikt Kononenko wakker van de piepjes op zijn telefoon. Het zijn officiële berichten van het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Rusland is binnengevallen, we zijn in oorlog.’ “Mijn eerste reactie was: dit is niet waar, dit kan niet gebeuren. De tweede: zijn mijn familie, vrienden en kennissen in Oekraïne veilig?”

Dan komt hij in actie. “Als ambassadeur kan ik niet lang geschokt blijven, ik moest handelen.” Hij begint het ambassadepersoneel te bellen. “Ik ben vervolgens naar Den Haag gesneld om te besluiten wat te doen en te kijken wat de protocollen zeiden.”

Geloofsbrieven

Ondanks het ongeloof wist Kononenko dat een oorlog – klein- of grootschalig – waarschijnlijk is. “Alle ambassadeurs zijn vooraf uitvoerig over de diverse scenario’s ingelicht.” In januari heeft Oekraïne Nederland ook al om wapens en defensiematerieel gevraagd.

Kononenko blikt ook terug op de 16de februari: de dag van zijn officiële aantreden, waarop hij koning Willem-Alexander bezocht. “Volgens de Amerikaanse veiligheidsdiensten zou Rusland exact die dag binnenvallen. Ik ben bijzonder gestrest geweest of ik mijn geloofsbrieven wel vóór het begin van de oorlog aan jullie koning op paleis Noordeinde kon aanbieden.”

De rest is bekend. Weliswaar houdt Oekraïne al een maand stand tegen een numerieke en technologische Russische overmacht, de prijs is hoog. Ruim twee miljoen Oekraïners zijn hun land ontvlucht. Al circa 10.000 mensen zijn naar Nederland getrokken en zij hebben recht op hulp.

Sociale voorzieningen

Het brengt Kononenko, die internationaal recht studeerde, op een punt van zorg. “Mijn landgenoten zijn geen vluchtelingen die asiel hoeven aan te vragen.” Hij wijst op het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne uit 2014 en de tijdelijke beschermingsrichtlijn die Brussel begin deze maand activeerde. “Ze hebben het recht om hier te zijn en daarmee ook op sociale voorzieningen, medische zorg en andere bijstand.”

Die bijstand blijft echter vaak uit. “Hoe warm Oekraïners hier ook ontvangen worden, de bescherming werkt nog niet. Veel Oekraïners zijn nog niet geregistreerd. In diverse steden is men ermee begonnen, maar niet overal.” Registraties zijn bovendien niet gekoppeld aan overheidsinstanties. “De meeste mensen hebben bijna geen financiële middelen. Ze hebben sociale bijstand of medische zorg nodig en moeten doorverbonden worden met de diensten.”

Kononenko, die in hoofdstad Kiev opgroeide, maant het kabinet het probleem snel op te lossen. “Er moet snel een juridisch frame komen. Nu zijn er nog relatief weinig Oekraïners en is dit vrij eenvoudig oplosbaar. Straks komen er wellicht tienduizenden. Stel dat de Nederlandse diensten straks iedereen opnieuw moeten registeren, dan creëer je chaos.”

Onacceptabel

De ambassadeur heeft nog iets op het hart. “Dit is de oorlog van Poetin en niet van gewone Russische mensen, is vandaag een vaak gehoorde uitspraak. In deze visie zijn Russen eveneens slachtoffers.” Kononenko spreekt over Nederlandse burgemeesters die ook ontmoetingen hebben met de Russische gemeenschap. Of over de UvA die afgelopen week vanwege de oorlog een noodfonds inrichtte voor Oekraïense, Belarussische en Russische studenten.

“Ik vind dat onacceptabel,” zegt Kononenko. “In de tanks die ons beschieten en de vliegtuigen die onze steden bombarderen, zitten Russische soldaten, geen Poetin. Vladimir Poetin is de top van de ijsberg, ruim twee derde van de Russische bevolking steunt hem. En Russen die in Europa wonen, hoor ik ook nauwelijks protesteren, terwijl ze dat in alle vrijheid kunnen doen. Maak Russen dus geen slachtoffers en stel onze pijn niet met hen op één lijn!”

Niettemin wil Kononenko vooral kwijt hoe dankbaar hij is. “Alle initiatieven van mensen voor Oekraïne, de Giro555-actie, de vlaggen en borden hier beneden voor de deur. Het is hartverwarmend.” Die steun ervaren hij en zijn gezin ook persoonlijk. “Ik kan niet zeggen waar ik woon, maar de mensen in onze straat weten wie wij zijn. Elke dag komen ze vragen hoe het gaat, of bloemen brengen.”

Als de oorlog voorbij is, hoopt Konenko gauw meer van Nederland zien, samen met zijn vrouw Tetiana en hun zoon. “Ik zou hen dolgraag naar het Mauritshuis meenemen om de schilderijen van Vermeer en Rembrandt te bewonderen. Maar zoals iedere Oekraïner nu over alles zegt: ‘Wij doen dat na de oorlog.’”

Schendingen van internationale regels

Voor nu geniet hij als expert in het internationaal recht er al van om in ‘de internationale hoofdstad van het recht’ te werken. “Vaak loop ik langs het Internationaal Gerechtshof en dat voelt heel speciaal.” Hij is dankbaar dat zijn familie voorlopig in goede gezondheid is. Zijn moeder en zus zijn onlangs Kiev ontvlucht en inmiddels op weg naar Nederland. Kononenko’s vader blijft wel. “Hij wil zijn bijdrage leveren en heeft zich aangemeld voor de territoriale defensie, een soort burgerleger.”

Hij beklemtoont dat hij ondanks de oorlog nog steeds in het internationale recht gelooft. “Veel mensen denken dat het internationale recht totaal niet functioneert. Rusland laat nu natuurlijk ook zien dat er veel schendingen van internationale regels en conventies zijn. Maar het recht werkt als de zwaartekracht. Je kunt eraan proberen te ontsnappen, maar uiteindelijk word je terug op de grond geworpen. Rusland zal uiteindelijk consequenties van zijn daden voelen.”

Maksym Kononenko: ‘Maak Russen geen slachtoffers en stel onze pijn niet met hen op één lijn.’ Beeld Guus Schoonewille
Maksym Kononenko: ‘Maak Russen geen slachtoffers en stel onze pijn niet met hen op één lijn.’Beeld Guus Schoonewille

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden