PlusAnalyse

Crisisexperts: ‘Het coronabeleid is gezwabber geworden’

Voor zover er nog sprake was van regie in het coronabeleid lijkt die nu totaal verdwenen. De afgelopen dagen schreeuwde iedereen en alles – ziekenhuizen, horecaondernemers en burgemeesters – om het hardst dat het anders moet. Crisisexperts zien het met lede ogen aan.

Eenheid van boodschap is cruciaal voor het draagvlak van maatregelen, aldus deskundigen. Beeld Getty Images
Eenheid van boodschap is cruciaal voor het draagvlak van maatregelen, aldus deskundigen.Beeld Getty Images

En toen besloten alle kikkers tegelijkertijd uit de kruiwagen te springen. ‘Dramatisch,’ noemt hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Twente Marcel Boogers het. ‘Gezwabber,’ oordeelt Kees Boersma, universitair hoofddocent aan de faculteit Sociale Wetenschappen van de VU en expert in rampenbestrijding. ‘Geen touw aan vast te knopen,’ zegt Arjen Boin, hoogleraar Publieke Instituties en Governance aan de Universiteit Leiden, over het huidige beleid.

En niet alleen in academische kringen heerst onbegrip: uit een maandagavond gepresenteerde peiling van I&O Research blijkt dat onder de bevolking ‘een groot gebrek aan begrip voor de maatregelen’ heerst, evenals een groeiende ergernis over de inconsistente manier van communiceren hierover.

Funest voor draagvlak

Nadat het kabinet zondag had besloten de uitgelekte versoepelingen toch niet door te voeren, kwamen de burgemeesters van de vier grote steden met een gezamenlijk statement om de terrassen tóch open te gooien. Maandag voegde de BOA-bond zich bij hen. Andere burgemeesters, onder andere die van Venlo, vonden versoepelen dan weer geen goed plan. Ook sommige ziekenhuizen vonden het onverantwoord om te versoepelen terwijl de IC’s nog altijd bomvol liggen en de besmettingen maar niet dalen.

Vorige week was er een soortgelijke dynamiek rond de prikstop van het AstraZenecavaccin: de meningen rolden over elkaar heen en uiteindelijk kwam er een besluit waarvan niemand begreep hoe het tot stand was gekomen. Het algehele beeld: iedereen roept van alles en het kabinet doet maar wat.

“Funest voor het draagvlak voor de maatregelen,” zegt Boersma. “In crisiscommunicatie is eenheid van boodschap cruciaal. Je ziet nu dat er op kabinetsniveau zaken worden besloten waar burgemeesters op lokaal niveau andere ideeën over hebben. Dat dit nu zo naar buiten komt toont aan dat de afstemming niet goed loopt.”

Inconsistenties

Dat iedereen in de media zijn eigen mening ventileert is iets anders dan polderen, het vaak geprezen overlegmodel van bestuurlijk Nederland. “Bij polderen draait het om het zoeken van het gezamenlijke belang. Wat er nu gebeurt is dat allerlei belangengroepen hun eigenbelang aan het pushen zijn en dat de centrale overheid nalaat om de regie in handen te nemen,” zegt Boersma.

Hierdoor ontstaat wat Boin ‘de uitholling van het vertrouwen van de nationale crisismanagers’ noemt. “Alle belangengroepen, of het nu artsen, ondernemers of lokale politici zijn, weten dat er bij dit kabinet wat te halen valt. Als je maar hard genoeg roept, krijg je je zin: alle maatregelen zijn onderhandelbaar. Dat komt omdat de ratio onder de maatregelen ontbreekt.”

De lijst met inconsistenties en onbegrijpelijke keuzes is schier oneindig. Het verbod voor supermarkten om na 20.00 uur nog alcohol te verkopen, casino’s die open mochten, sportscholen die dicht bleven, een routekaart die de weg wijst naar niets. Hoogleraar Boin: “En nu worden er voor een godsvermogen fieldlabs georganiseerd, zogenaamd om data te verzamelen. Alsof data ooit sturend zijn geweest in het beleid, besluiten lijken vooral op gevoel te worden genomen.”

Eigen deadline

Deze week lijkt ook de tactiek van het strategisch lekken zich gewroken te hebben. Het is geen toeval dat de besluiten die op de persconferentie worden aangekondigd telkens in de dagen daarvoor via de media naar buiten komen: het zorgt voor een ‘zachte landing’ van de maatregelen. Maar toen eerst werd gelekt dat de terrassen op 21 april weer open konden en zondagavond de Rijksvoorlichtingsdienst moest melden dat dit toch niet zou gebeuren, was de teleurstelling er des te groter op.

“Je eigen deadline creëren, dat is echt beginnersfout nummer één,” zegt Boin. “Niemand vroeg om 21 april, die datum kwam nota bene naar buiten toen het nog sneeuwde. Maar ja, dan is het niet gek dat horeca-ondernemers uit gaan van die datum. En dat ze vervolgens boos zijn als het toch niet doorgaat.”

Inmiddels kalft het draagvlak voor het coronabeleid af. Wilde begin maart nog 59 procent van de mensen een versoepeling van de maatregelen, inmiddels is dat 66 procent, blijkt uit de peiling van I&O. Vooral het maximum van één persoon thuis en de gesloten terrassen zijn voor steeds meer mensen een doorn in het oog.

Dat het kabinet behalve met een mokkende bevolking nu ook te maken heeft met burgemeesters die hun grieven via de media uiten maakt het niet beter. Boogers: “Femke Halsema en Ahmed Aboutaleb hebben heus wel het 06-nummer van Rutte, ze hadden hem ook kunnen bellen. Dat dit nu via de media gaat is deels omdat burgemeesters een signaal aan de inwoners van hun gemeenten willen geven: aan ons ligt het niet. Bovendien weten zij ook wel dat burgemeesters over het algemeen meer vertrouwen genieten dan ministers. Maar hier wordt ook gewoon politieke druk uitgeoefend.”

“Dat in een crisissituatie top-down beleid geldt - het kabinet beslist, lagere overheden hebben het maar uit te voeren - is niet gek,” zegt rampenbestrijdingsexpert Boersma. “En dat het kabinet luistert naar signalen uit de samenleving is ook goed. Maar op dit moment is het niet duidelijk of het beleid top-down of bottom-up tot stand komt, het zit er een beetje tussenin. Dan wordt het zwabberen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden