PlusAchtergond

Criminelen zien in illegaal vuurwerk een lucratief verdienmodel

De handel in illegaal vuurwerk wordt crimineler en professioneler. Er zijn steeds meer dwarsverbanden met andere vormen van georganiseerde misdaad.

De Cobra 6 Dit type vuurwerk is verkrijgbaar in veel Europese landen, maar verboden in Nederland.Beeld ANP

Dat stellen vuurwerkspecialisten van de politie en het Openbaar Ministerie. Zij zien steeds meer parallellen met drugshandel: ripdeals, onderlinge bedreigingen, zwijgende verdachten en versleutelde telefoons.

“Verdachten in de vuurwerkhandel houden zich ook vaak bezig met drugshandel of de handel in illegale sigaretten,” zegt landelijk vuurwerkofficier Karin Broere van het Openbaar Ministerie. “Netwerken zijn fluïde: mensen werken vaak voor meer dan één opdrachtgever. Vervoerders bijvoorbeeld, die transporteren voor meerdere vuurwerknetwerken. En loopjongens op straat weten niet wiens vuurwerk zij verkopen.”

Opsporingsinstanties stellen dat de verkoop in handen is van zeker duizend handelaren en tientallen criminele netwerken. Iedere provincie kent enkele tot maximaal tien grote spelers. Zij zorgen voor de import van vele tienduizenden kilo’s zwaar knalvuurwerk uit het buitenland, vooral uit Duitsland.

Gedoofde lichten

Hoe dat werkt, blijkt onder meer in september van dit jaar. In het Duitse dorpje Wietmarschen, net over de grens bij Oldenzaal, rijdt op dinsdag 22 september laat op de avond een auto met gedoofde lichten op een smalle polderweg tussen de boerderijen door. De bestuurder stopt voor een op het oog verlaten loods, opent de deur en rijdt naar binnen. Van buitenaf is alles weer zoals het een minuut eerder was. Omwonenden kijken er niet van op: dit hebben ze de laatste tijd wel vaker zien gebeuren.

Maar twee dagen later worden ze wél verrast. De Duitse politie heeft dankzij informatie van Nederlandse collega’s een vrachtwagen in het dorp aangetroffen met 2400 kilo vuurwerk. De auto leidt de agenten naar de loods aan de polderweg. Als ze de loodsdeuren openen, weten ze niet wat ze zien: 153 pallets vol met zo’n 52.000 kilo professioneel vuurwerk. Afkomstig uit China, bestemd voor de illegale verkoop in Nederland. De waarde: een slordige 750.000 euro.

De vuurwerkvondst in Wietmarschen is de grootste vangst in jaren. Het leidt tot de arrestatie van vier Nederlanders in de loods en nog eens drie betrokkenen in Nederland. En het is een zoveelste signaal dat de handel in illegaal vuurwerk professionaliseert en criminaliseert.

Drugsmilieu

Deze krant sprak met legale en illegale handelaren, rechercheurs, officieren van justitie en andere betrokkenen, en bestudeerde tientallen vonnissen van de afgelopen paar jaar. Het beeld dat daaruit ontstaat: de hobbyisten die vroeger illegaal vuurwerk verkochten, krijgen steeds meer concurrentie van criminelen. Die zien vuurwerk als lucratieve handel: de vraag ernaar neemt toe in ons land en de pakkans is klein.

De verhandelde partijen worden steeds groter en waardevoller. Handelaren maken gebruik van smokkelroutes en contacten uit de drugshandel. Geweld en bedreiging komen daardoor vaker voor, stellen OM en politie. Soms ziet de politie letterlijk hoe drugs- en vuurwerkhandel samengaan. “Dan zien we een busje waarin henneptoppen worden weggebracht op de heenweg, en illegaal vuurwerk op de terugweg wordt meegenomen,” zegt Ruud Verkuijlen, coördinator jaarwisseling van de landelijke politie.

“Mensen worden ook in de vuurwerkwereld onder druk gezet om iets wel of juist niet te doen, bijvoorbeeld praten met de politie,” vertelt landelijk vuurwerkofficier Karin Broere van het Openbaar Ministerie. “En we zien ripdeals. Niet voor niets gaan mensen vaak met twee naar een vuurwerkafspraak voor een aankoop, om te voorkomen dat ze worden overvallen.”

Navo-bunkers

Voordat zo’n stuk illegaal vuurwerk bij de uiteindelijke koper eindigt, is het vaak al door zeker zeven verschillende handen gegaan. De opslag van duizenden kilo’s vuurwerk gebeurt in garageboxen en loodsen en het eindigt op zolderkamers of slaapkamers in tientallen kilo’s. Maar in eerste instantie ligt verreweg het meeste materiaal in oude Navo-bunkers, net over de Duitse grens.

Daarvan staan er in de grensstreek zeker duizend. Een complex in Kevelaer, ter hoogte van Noord-Limburg, telt alleen al 325 van dit soort oude bunkers. De Britse luchtmacht sloeg ooit munitie op in deze ingegraven ruimtes met massief betonnen muren en stalen toegangsdeuren. Allemaal ontworpen om bij een explosie geen krimp te geven.

Tegenwoordig is een deel van deze legerdepots omgebouwd tot woning en doen er zeker honderd dienst als paardenstal. De Duitse politie trof in twee bunkers in Kevelaer een paar jaar terug 35.000 kilo vuurwerk aan van het zwaarste soort. “Niemand weet wat er allemaal wordt opgeslagen,” zegt een Duitse vrouw voor haar paardenbunker. “Ze rijden er ’s avonds met hun busje naartoe en laden van alles uit. Es gibt keine Kontrolle, niemand geht in die Bunkers gucken.”

De huur is relatief laag, de Duitse politie geeft weinig prioriteit aan controles en de straffen liggen bij de oosterburen een stuk lager. Daarmee zijn de bunkers ideaal om illegaal vuurwerk te stallen.

Daar kan Hayo Wolff over meepraten. We komen de Nederlandse vuurwerkhandelaar tegen als we in het Duitse Emmerich, net over de grens bij Arnhem, aankomen bij nog zo’n bunkerpark. Wolff, die zegt uitsluitend legaal te handelen, verhuurt zijn bunkers als opslagplek voor vuurwerk. Is hij ooit benaderd door illegale handelaren? “Dit jaar nog,” vertelt hij vanachter een tafeltje in zijn Duitse cafetaria Frittenknaller. “Een man beweerde dat hij vuurwerk vanuit Italië importeerde en vervolgens naar Denemarken wilde brengen. Er klopte niks van dat verhaal. Wie gaat nu omrijden om alles vlakbij de Nederlandse grens op te slaan? Aan dat soort praktijken werk ik niet mee.”

Vuurwerkaccounts

De steeds intensievere jacht op het spul begint voor de opsporingsdiensten op internet: tientallen rechercheurs speuren dagelijks het web af naar aanbieders en afnemers. Cobra’s, nitraten, shells, flowerbeds: je hoeft er niet eens het verborgen deel van het internet voor op. Via een paar klikken op Instagram of de chatapp Telegram heb je contact met een dealer. Prijslijsten worden open en bloot getoond. De handel lijkt hier te floreren, met tienduizenden volgers van vuurwerkaccounts.

Iedere politieagent in Nederland heeft dit jaar de opdracht gekregen om meer aandacht te hebben voor de opsporing van illegaal vuurwerk. Tijdens een zogenaamde ‘Hackathon’ brachten slimme internetspeurders van politie en bedrijven dit jaar grofweg duizend verkopers in beeld. Vorig jaar speurden studenten van de hogeschool Windesheim op soortgelijke wijze naar aanbieders op Instagram, waardoor vijfhonderd accounts op zwart gingen. Eerder legde de politie in 2018 de rechtstreekse postbestellingen via Poolse webshops als Bombashop en Ultrashop aan banden.

Wie op zoek is naar illegaal vuurwerk is afhankelijk van de handelaren. Al ver voor de herfstmaanden komt het vuurwerk vanuit China rechtstreeks binnen in de havens van onder meer Rotterdam, Antwerpen en Hamburg. Of het wordt opgehaald bij fabrieken in Polen, Spanje, Tsjechië en Italië. Vanuit het buitenland gaat het spul naar legale groothandels en daarna naar legale tussenhandelaren.

Wanneer illegaal?

Want, en nu wordt het even ingewikkeld: het vuurwerk zelf is niet illegaal. Het wordt gemaakt voor professionele partijen: de bedrijven achter grote vuurwerkshows zoals die op de Erasmusbrug. Het wordt pas illegaal als een handelaar het aan particulieren verkoopt.

De handelaren vertellen dat voor een verkoop de contacten tussen boven- en onderwereld vaak open en bloot worden gelegd. Veel van dit soort handelaren die legaal vuurwerk aan de man brengen weten ook precies wie verantwoordelijk is voor de illegale verkoop. “Het is in de vuurwerkwereld ‘ons kent ons’ en ‘horen, zien en zwijgen’, je verlinkt elkaar niet,” zegt een legale handelaar uit de provincie Utrecht. De legale handelaren in consumentenwerk, toch al geplaagd door de steeds strengere vuurwerkregels in ons land, zien met afgrijzen hoe de illegale handel intussen gewoon doorgaat, en steeds meer geld oplevert.

Trekker

Wie de grote handelaren en tussenhandelaren zijn? Allemaal witte mannen tussen de 20 en 30 jaar oud, een enkele uitzondering daargelaten. Onbehouwen gasten, no-nonsense volk. Eindhovenaar Leroy - twee meter lang, kaal hoofd, geïnkte armen - past redelijk in dat plaatje. Justitie rekende hem en zijn broertje in 2013 tot de grootste vuurwerkhandelaren van het land. “In het wereldje stonden wij bekend als de Janus van W.’s van het vuurwerk,” verwijst Leroy naar de Eindhovense drugsbaron die de inspiratie vormde voor de populaire Netflixserie Undercover. De broers gebruikten een Belgisch vuurwerkbedrijf als dekmantel en zouden in een paar jaar voor 400.000 euro hebben verhandeld.

Hij was nog jong en onbezonnen, zegt Leroy nu. “Terwijl de vrachtwagen vol explosief vuurwerk lag, stak ik in de cabine gewoon een sigaret op.” Hij verkocht zijn spul niet aan jongeren onder de 18 jaar, maar verder hield hij er niet teveel principes op na: “Als die gasten zo dom zijn om er iets mee op te blazen, dan ben ik daar toch niet verantwoordelijk voor? Het ging mij toen puur om het geld.”

Hij zegt definitief uit de handel te zijn gestapt, nadat hij bijna een jaar in de cel zat. “Ik heb nu een heel ander leven,” vertelt hij terwijl hij controleert of zijn zoontje van bijna twee in zijn luier heeft gepoept. “Ik ben nog steeds aan het terugbetalen wat we destijds hebben verdiend. Wij waren een van de eersten die zo hard werden gestraft. Ik denk dat justitie met ons een voorbeeld wilde stellen.”

Straffen

Broere en mede landelijk vuurwerkofficier Daniëlle van Ieperen bevestigen dat hun strafeisen voor het ‘economische delict’ vuurwerk de laatste jaren aanzienlijk zijn verhoogd. Dit jaar eisten ze voor de meervoudige kamer veelvuldig jarenlange celstraffen, terwijl er enkele jaren geleden nog hooguit geldboetes en werkstraffen voor stonden, blijkt uit vonnissen.

De forse eisen hebben alles te maken met de toegenomen zwaarte van het vuurwerk en de gevaren die ook opslag en transport met zich meebrengen. Broere: “Je ziet in de vonnissen dat de rechtbank het vaak met onze hoge strafeisen eens is.” Tegelijkertijd vallen de uiteindelijke straffen in de regel fors lager uit dan de eis, blijkt uit uitspraken van afgelopen jaren. Volgens de officieren komt dat doordat vaak sprake is van jonge first offenders zonder strafblad. Daar houden rechters in hun vonnis rekening mee.

Exemplarisch voor de hogere strafeisen is de beoordeling van de grootste vuurwerkvondst van vorig jaar. Ook dit keer in een loods in de polder, in het Utrechtse Driebergen aan de Langbroekerdijk. Omwonenden vertellen ook hier dat ze heel weinig mee kregen van de opslag en de onbekenden die hier actief waren, omdat ook zij vaak in het donker opereerden.

De politie vond bij de vijf verdachten tienduizenden euro’s aan contanten en zo’n 8000 kilo zwaar illegaal vuurwerk. Het OM eiste drie jaar cel voor de hoofdverdachte en twee jaar voor twee medeverdachten uit De Meern. Zij kregen van de rechter werkstraffen, terwijl de hoofdverdachte (23) uit Houten wegkwam met 15 maanden cel, hoewel hij volgens het OM een van de grote criminele vuurwerkspelers in de provincie is.

Zijn advocaat Bob Tijkotte heeft veel vuurwerkklanten en typeert de man niet als grote speler. Hij relativeert de woorden van de officieren van justitie: “Je ziet dat het OM hoog inzet met straffen en de rechtbank vaak veel minder zwaar straft. Wel is meermaals in de vuurwerkwereld bewezen verklaard dat sprake was van een criminele organisatie.”

Zijn collega Sander Arts, die ook veel vuurwerkzaken doet, noemt de meeste van zijn cliënten ‘hobbyisten-plus’, ‘individualisten’ die met duizenden kilo’s vuurwerk worden betrapt. “Het OM geeft duidelijk de hoogste prioriteit aan de aanpak van deze handelaren. Je komt hier niet meer mee weg, zoals enkele jaren geleden.”

Druppel

Alle inspanningen van OM en politie zijn niet zonder succes. Met december nog voor de boeg is in 2020, mede dankzij de megavondst in het Duitse Wietmarschen, al een slordige 90.000 kilo illegaal vuurwerk in beslag genomen. Dat is anderhalf keer zoveel als in 2019 (61.429 kilo) en twee keer zoveel als in 2017 (40.381 kilo).

Toch wordt maar een fractie van de totale handel onderschept, denken insiders. Schattingen van handelaren schieten alle kanten op. De een vermoedt dat er op 1 januari net zoveel illegaal als legaal vuurwerk de lucht ingaat, de ander houdt het op half zoveel. Duidelijk is dat het in ieder geval veel meer is dan het bedrag van ‘tussen de 1 en 2 miljoen euro’ waar tot voor kort rekening mee werd gehouden.

Advocaten en handelaren typeren de huidige illegale handel als ‘levendig’. Politie en OM mogen dan de criminele netwerken aardig in beeld hebben, aan cijfers over de omvang van de branche wagen ze zich niet. “Ik denk dat we een redelijk beeld hebben van de wereld achter de illegale handel. Maar we zijn er nog lang niet,” beseft officier Karin Broere. Het is een kwestie van de lange adem, zegt collega Van Ieperen. “De grote georganiseerde illegale handel gaat het hele jaar door. Voor ons houdt het niet op op 31 december, dan begint het pas.”

Ook in Amsterdam meer vuurwerkoverlast

Het aantal meldingen van vuurwerkoverlast in Amsterdam is met 30 procent gestegen ten opzichte van vorig jaar. De politie vermoedt dat die stijging te maken heeft met corona.

“Ik hoor harde knallen, er wordt vuurwerk afgestoken.” Dat is ongeveer het standaardzinnetje bij een melding van vuurwerkoverlast. Bij de Amsterdamse politie is er de afgelopen tijd een toename van dergelijke telefoontjes geweest. “Ongeveer 30 procent meer dan normaal,” zegt een woordvoerder. “Daarmee zitten we onder het gemiddelde. Landelijk is het aantal klachten verdubbeld.”

De politie vermoedt dat de corona-epidemie zorgt voor de toename van het aantal meldingen. “Mensen zitten meer thuis, we denken dat ze daardoor eerder overlast ervaren en het dus ook sneller aan ons melden als ze vuurwerk horen in de buurt.”

Landelijk is er een kwart meer illegaal vuurwerk in beslag genomen. Ook die trend is terug te zien in de hoofdstad. “Het opsporen van illegaal vuurwerk is een prioriteit van ons,” zegt de woordvoerder.

Vorige maand trof de Amsterdamse politie in een vuurwerk onderzoek 1000 kilo illegaal vuurwerk aan in de kelderbox van een flat in Zaandam. “Als dat daar was afgegaan, had het zeer grote gevolgen voor het hele gebouw gehad.”

Vuurwerkrellen zoals in Roosendaal, Arnhem of Urk zijn er in Amsterdam nog niet geweest. “Laten we vooral hopen dat dat zo blijft.” (Wouter Laumans)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden