Plus

Criminelen met levenslang komen vaker vrij, zegt minister: ‘Voorwaarde is dat het veilig moet zijn’

Niet de minister, maar een rechter zou moeten oordelen over vrijlatingsverzoeken van criminelen die levenslang is opgelegd, zegt minister Franc Weerwind (D66, Rechtsbescherming). ‘Dat er vaker vrijlating gaat komen voor levenslanggestraften, daar moeten we aan wennen.’

Tobias den Hartog
Minister Franc Weerwind. Beeld Robin Utrecht/ANP
Minister Franc Weerwind.Beeld Robin Utrecht/ANP

Onlangs ontstond beroering omdat zevenvoudig moordenaar Frenky P. eerste stappen naar resocialisatie mag zetten, net als tweevoudig moordenaar Appie A. Volgens minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind past dat bij een ‘geciviliseerd land’, al zijn aan vrijlating ‘strenge voorwaarden’ verbonden.

Sinds 2016 is levenslang in Nederland niet meer letterlijk levenslang. Een speciaal college beoordeelt sindsdien vrijlatingsverzoeken en legt een advies neer bij de minister. Nu nog beslist de minister of dat advies wordt overgenomen en die persoon vrijkomt, maar Weerwind wil dit liever overlaten aan de rechter, zodat het besluit ‘minder politiek’ gekleurd wordt.

Begrijp hem goed, zegt Weerwind, een gewelddadige dood laat een ‘onpeilbaar leed’ achter bij nabestaanden. Afgelopen weekend nog sprak hij er een aantal tijdens de Dag Herdenken Geweldslachtoffers. “Dan hoor je hun hartverscheurende verhalen, ieder zijn eigen geschiedenis van leed.”

Tegelijk is de levenslange gevangenisstraf sinds 2016 dus niet meer letterlijk levenslang. Dat jaar nam de Hoge Raad het standpunt over van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat het ‘onmenselijk’ is als er geen zicht is op vrijlating. Sindsdien bekijkt het speciale Adviescollege Levenslanggestraften na 25 jaar cel of een levenslanggestrafte in aanmerking komt voor re-integratie en uiteindelijk, voor vrijlating.

Nu nog velt de minister het eindoordeel zodra er een advies ligt, maar Weerwind stelt voor dat aan de rechter over te laten. Woensdag debatteert de Tweede Kamer hierover.

Waarom wilt u zelf dat oordeel niet meer vellen?

“Ik wil het gedepolitiseerd hebben, want stel dat het Adviescollege Levenslanggestraften adviseert dat iemand vrij zou mogen komen, dan is dat een gewogen oordeel van deskundigen. Een minister kan dan wel afwijken van dat advies en vrijlating weigeren, maar dan neemt die gedetineerde een advocaat en zitten we weer bij de rechter. En dan haal ik keer op keer bakzeil. Want die wijst erop: de spelregels zijn zo dat er perspectief moet kunnen zijn voor de levenslanggestraften.”

Neemt u ook niet een soort noodrem weg?

“Het is geen noodrem. Eén van de voorwaarden voor vrijlating is dat het veilig moet zijn voor de samenleving.”

Maar we zien toch vaak genoeg dat criminelen verlof krijgen en dan toch weer de fout in gaan.

“De recidive is laag, maar u heeft gelijk: elk geval is er één te veel. Daar leren we van. En dat moet. We laten experts hiernaar kijken, dat maakt ons ook een democratische rechtsstaat. Maar ik zet de voorwaarden glashelder uiteen.”

Toch is de beroering groot. Bijvoorbeeld nu voor zevenvoudig moordenaar Frenkie P. vrijheid lonkt, en eerder toen zesvoudig moordenaar Cevdet Y. vrijkwam. En ook bij de mogelijke vrijlating van Appie A., die twee mannen doodde bij een overval in 1990.

“Appie A. heeft vakkenvullers een nekschot gegeven. Dat is ongekend. Weerloze mensen, ongelofelijk. Daarom wil ik de voorwaarden ook haarscherp hebben. Zo wordt naast het recidiverisico, de kans op herhaling, ook gekeken naar de delictgevaarlijkheid, bijvoorbeeld als iemand niet is geholpen aan een stoornis. Verder spelen het gedrag tijdens de celstraf en de impact van vrijlating op slachtoffers en nabestaanden een rol.”

U wilt het eindoordeel overlaten aan rechters, maar diezelfde rechters hebben geoordeeld: deze persoon moet levenslang worden opgesloten.

“Dus een fout die je maakt op 20-jarige leeftijd, waar je dertig jaar over hebt mogen nadenken, leidde ertoe dat dit je leven is? Binnen de muren? Maar we zijn toch een geciviliseerd land? We hebben sinds 2016 nieuwe regels. Namelijk: Iedere gestrafte moet perspectief op vrijheid hebben. Dat betekent wel dat iemand er klaar voor moet zijn. En dat wij hem er klaar voor hebben gemaakt. Als je iemand vrijlaat die amper weet hoe een pinpas werkt, dan hebben we die niet klaargemaakt voor de samenleving. Hoe dan ook kan het gepaard gaan met allerlei randvoorwaarden. Dit mag je niet doen, daar mag je niet komen. Maar het kan evengoed zo zijn dat het antwoord ‘nee’ is. En dan mag de gedetineerde niet vrij, maar kan hij vijf jaar later weer terugkomen voor een nieuwe beoordeling. Dat kan ook, hé?”

Dat geldt dus voor alle 62 mensen die momenteel levenslang hebben: van Willem Holleeder tot Gökmen T. tot Mohammed B.?

“Ja. En als ze toch vrijkomen, zullen we het moeten uitleggen. Maar dat er vaker vrijlating gaat komen voor levenslanggestraften is nu onderdeel van de spelregels, daar zal de bevolking aan moeten wennen. En we zullen helder moeten maken dat heel scherp is gekeken of het verantwoord is, ook met het oog op het beschermen van de samenleving.”

Maar u kent het verwijt van ‘softe D66-rechters’ die te snel criminelen het voordeel van de twijfel geven.

“Dat beeld leeft bij sommigen, gelukkig niet bij allen. Zijn alle rechters van D66? Kom nou zeg, ik dacht het niet. Niet de rechters die ik spreek. Ik heb er vertrouwen in dat rechters scherp zijn in hun oordeel en we maken de eisen nu nog eens glashelder.”

En u gaat het nabestaanden uitleggen, als een rechter heeft geoordeeld dat een levenslanggestrafte vrijkomt?

“Ja, dat kan en dat wil ik. Je wordt niet voor niets levenslang gestraft. Maar we moeten humaan zijn.”

Nabestaanden zeggen: wij hebben ook levenslang.

“Ik begrijp dat volstrekt. Het gaat om de zwaarste misdaad die je kunt bedenken. Het is een mening, die hebben we mee te wegen. Maar het is een mening.”

Dat is een harde boodschap.

“Dat is een harde boodschap, maar dat is een eerlijke boodschap. We moeten duidelijk zijn. Ik vertegenwoordig de samenleving, maar in de breedste zin des woords, dus ik kijk ook naar het belang van de levenslanggestraften. Maar ik heb er geen principieel bezwaar tegen als iemand de rest van zijn leven vastzit, als hij een gevaar blijft voor de samenleving.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden