PlusAchtergrond

Coronaschaamte: ‘Soms word je als een soort melaatse gezien’

Corona doorstaan, vrij van klachten, welkom terug? Nou nee, merkt menigeen. Vrienden en collega’s blijven uit de buurt, voor alle zekerheid. Dat steekt.

Beeld Gijs Kast

Marieke (32) had andere reacties verwacht toen ze enkele vriendinnen vertelde dat ze corona had. Medeleven en medelijden bijvoorbeeld. In plaats daarvan betrokken veel mensen in haar omgeving het nieuws vooral op zichzelf. ‘Wanneer hebben wij elkaar voor het laatst gezien? Had jij toen al klachten? Waarom heb je je niet eerder laten testen?’.

Marieke en haar vriend Tom (28), die ook besmet is, besloten om hun ziekte verder voor zich te houden. “We vertellen het wel als we weer beter zijn.” Marieke en Tom zijn niet hun echte namen, ze blijven uit angst voor nog meer negatieve reacties liever anoniem.

Coronaschaamte. In een Facebookgroep waarin coronapatiënten met langdurige klachten ervaringen delen komt het geregeld ter sprake. Naast alle fysieke ongemakken van de ziekte krijgen veel patiënten ook te maken met negatieve reacties uit hun omgeving. Collega’s die protesteren als ze zich weer op de werkvloer melden, vrienden die ze kwalijk nemen dat ze ziek zijn geworden, of mensen die beweren dat ze zich aanstellen. “Soms word je als een soort melaatse gezien,” zegt Kim van Oorschot, die in maart de Facebookgroep oprichtte waar inmiddels vijftienduizend lotgenoten lid van zijn. “Mensen blijven bij je uit de buurt, ook als je al lang niet meer ziek bent.”

Wanneer dat precies is, valt soms lastig te zeggen. Marianne van den Hoek (49) werd in mei ziek, maar is nog steeds niet hersteld. Ze is kortademig, benauwd, en heeft nauwelijks energie. “Je mag pas weer mensen ontmoeten als je klachtenvrij bent, schrijven de richtlijnen voor. Maar ik heb nog steeds klachten.” Besmettelijk is ze zeer hoogstwaarschijnlijk niet meer, maar toch merkt ze dat mensen soms achteruit deinzen als ze vertelt dat ze in mei corona heeft opgelopen. “Ik snap dat ook wel, maar het maakt me ook verdrietig. Ik ben wekenlang in quarantaine geweest, en houd nog steeds afstand. Maar kennissen willen nog steeds niet afspreken, of zeggen afspraken op het laatste moment met een smoes af. Je voelt gewoon dat er iets is.”

Sociale uitsluiting

Volgens sociaal en evolutionair psycholoog Joshua Tybur van de Vrije Universiteit is het stigmatiseren van zieke mensen iets van alle tijden. “Al eeuwenlang worden mensen met besmettelijke ziekten uitgesloten. Hoe vreselijk ook, daar is een logische verklaring voor: het zorgt er voor dat niet nog meer mensen ziek worden. Maar die sociale uitsluiting kan ook doorschieten. Zo is er nog steeds een stigma op mensen met seksueel overdraagbare aandoeningen.”

Bovendien kan het ‘shamen’ van mensen met corona de bereidheid om een test te doen verkleinen, denkt Tybur. “Zolang je niet weet dat je het hebt, kunnen mensen je er ook niet op aankijken.”

Om het stigma van corona af te halen zou het nuttig kunnen zijn als een bekende Nederlander die het virus kreeg en ervan herstelde zijn of haar ervaringen zou delen. “Boris Johnson heeft het gehad, net als Tom Hanks en Dwayne ‘The Rock’ Johnson. Zij zijn allemaal beter geworden. In 2014 omhelsde Barack Obama in het Witte Huis een vrouw die van ebola was genezen. Dat zal bijgedragen hebben aan hoe mensen die de ziekte overleefden werden gezien.”

Dat zieke mensen gestigmatiseerd worden kan biologisch worden verklaard, stelden Australische wetenschappers in een artikel dat vorig jaar werd gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Philosophical Transactions of the Royal Society A. Ook in het dierenrijk worden zieke dieren vermeden door soortgenoten. Ze halen primatoloog Jane Goodall aan, die vaststelde hoe een groep chimpansees een aap met een besmettelijk virus grotendeels links lieten liggen, om zichzelf te beschermen. Sommige diersoorten verstoten zieke soortgenoten zelfs definitief uit de groep.

Snifferig

Ter verdediging: dieren hebben geen richtlijnen van het RIVM. En wat veel coronapatiënten steekt, is dat zij zich netjes aan de quarantaineregels houden, maar soms nog steeds met de nek worden aangekeken.

Tom is inmiddels 72 uur klachtenvrij, maar op de werkvloer zien ze hem nog steeds liever niet. “Sommige mensen vrezen dat ze zelf ziek worden, anderen hebben een partner die tot een kwetsbare groep behoort. Je wordt toch een beetje als paria gezien.” Tom vond de psychische en sociale aspecten vervelender dan ziekte zelf, die bij hem mild verliep. “Ik had mij twee weken eerder al laten testen omdat ik een beetje snifferig was. Toen was ik negatief, en werd ik uitgemaakt voor ‘prettester’. Daar krijg je best een schuldgevoel van. Toen ik mij later nog eens liet testen, omdat ik het niet vertrouwde, heb ik het niemand verteld. Toen bleek ik dus wel positief te zijn.”

Marieke, die zichzelf al een week thuis heeft opgesloten, had de mensen om haar heen wel iets innemender verwacht. “De reactie is zelden ‘wat rot voor je’. Ze zien je als iemand die mogelijk anderen in gevaar heeft gebracht. Ik moest nadat ik positief was getest allemaal mensen in mijn omgeving bellen, en ook een café waar ik was geweest. Dat was heel gênant. Natuurlijk voelde ik me schuldig. Maar ik kan er niks aan doen. Alsof ik niet baal van de situatie.”

Taboesfeer

De Blauwe Moskee in Nieuw-West constateert een ‘taboesfeer’ rond coronabesmettingen, waardoor mensen zich niet laten testen of verzwijgen dat ze corona hebben. Omdat de Blauwe Moskee het als een ‘religieuze plicht’ ziet om dat taboe te doorbreken, is besloten voortaan bij elke dienst of preek aandacht te schenken aan de coronamaatregelen en aan de richtlijnen van het RIVM. De diensten zijn ook online te volgen. Nieuw-West is het stadsdeel met de meeste besmettingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden