Coronarekening terugverdienen, gaat dat lukken?

In plaats van te bezuinigen zoals na de financiële crisis leggen politieke partijen de rekening van de coronapandemie nu volgens het CPB bij toekomstige generaties neer. Economen zien risico’s en pleiten voor politieke zelfbeheersing.

Hans Mommaas (PBL) en Pieter Hasekamp (CPB) geven uitleg over hun analyse en doorrekening van de verkiezingsprogramma's 2021-2025. Beeld ANP
Hans Mommaas (PBL) en Pieter Hasekamp (CPB) geven uitleg over hun analyse en doorrekening van de verkiezingsprogramma's 2021-2025.Beeld ANP

Een opmerkelijke trendbreuk mag het gerust genoemd worden. In de jaren na de bankencrisis luidde de mantra op het Binnenhof jarenlang: bezuinigen, bezuinigen en nog eens bezuinigen. De teugels konden echt niet losser, meende toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA). Een gezond huishoudboekje was prioriteit nummer één. Nederland gaf zo bovendien het goede voorbeeld.

Spoel een klein decennium vooruit en zelfs in de VVD-fractiekamer vallen woorden als bezuinigingen, denivellering of Zalmnorm nauwelijks nog te horen. Evenals de SP, PvdA en GroenLinks, pleiten de liberalen voor hogere overheidsuitgaven. Het CDA is ook overstag. Een deel van de rekening komt terecht bij het bedrijfsleven en de staatsschuld loopt op.

“De politiek is anders over crisismanagement gaan denken, men beseft dat het veel werkgelegenheid kost als je nu hard gaat snijden,” stelt ING-hoofdeconoom Marieke Blom.

Dat ziet ook Wimar Bolhuis, econoom en bestuurskundige aan de Universiteit Leiden. “Door de kabinetten Rutte I en II is er na de financiële crisis te hard bezuinigd, luidt de wetenschappelijke consensus onder economen. Dat besef is nu gelukkig ook op het Binnenhof en bij de ambtenarij doorgedrongen.”

Staatsschuld

Het laten oplopen van de staatsschuld is nu een verstandige strategie, meent hij. “Als je komende vijf jaar bezuinigt, gaat dat ten koste van de economische groei en is het lastiger om je schulden af te betalen. Het is dus logisch om de kosten bij volgende generaties te leggen.” De overheid kan bovendien ‘gratis’ lenen, de rente op staatsleningen is momenteel negatief.

Ook hoogleraar economie Bas Jacobs van de Erasmus School of Economics noemt het niet verkeerd om tijdelijk meer uit te geven. “Door de coronamaatregelen zit de economie op slot en verkeren we deels in recessie. Door te stimuleren kan de coronaschade straks sneller worden ingelopen.” Tegelijk ziet hij een grote ‘mits’. “Politici moeten het aanpakken van de coronacrisis niet vermengen met het vergroten van de overheid.”

Jacobs wijst er op dat veel partijen structureel meer willen uitgeven aan zorg en sociale zekerheid of de belastingen verlagen. “Dat is iets anders dan een crisis oplossen, zulke uitgaven hebben niets met coronabestrijding te maken.” Bedrijven moeten ondertussen fors meer betalen, zelfs bij de VVD gaat het om enkele miljarden extra. “Dat brengt enige risico’s met zich mee. Bij fors hogere lasten gaan bedrijven minder investeren of kunnen ze naar het buitenland vertrekken. Dat drukt de economische groei en werkgelegenheid.”

Klassiek links

Al met al constateert de econoom een ‘forse ruk naar links’ bij alle partijen. “Allemaal gaan ze voor een grotere collectieve sector, meer inkomensgelijkheid en hogere lasten voor bedrijven. Dat zijn allemaal klassiek linkse thema’s.” Hij vreest dat de rekening bij toekomstige generaties wordt gelegd. “Een hogere staatsschuld is in feite uitgestelde belastingheffing.”

De zorgen van Jacobs springen in het oog. Tijdens de vorige crisis gaf hij sterke kritiek op de bezuinigingsdrift van het kabinet-Rutte II. Keer op keer maande de econoom niet te bezuinigen tijdens de financiële crisis. “De economische situatie is echter anders dan nu. Dat vergt een andere begrotingspolitiek.”

Jacobs wijst op een risico op de lange termijn. “Ik zie twee scenario’s voor de macro-economie. In het meest waarschijnlijke blijven rente en inflatie laag en is het geen enkel probleem dat de staatsschuld nu oploopt. In het minder waarschijnlijke scenario bestaat het risico dat de coronacrisis veel kapot heeft gemaakt. Als er te veel bedrijven failliet gaan en productiecapaciteit is verdwenen dan kunnen we straks als de coronacrisis voorbij is wel weer allemaal dingen gaan kopen, maar dan is niet alles beschikbaar. Dan komt er inflatie, gaat de rente omhoog en stijgen de kosten van de staatsschuld.”

Veilige marges

Economen Blom en Bolhuis delen Jacobs’ analyse, maar zijn minder pessimistisch. Toekomstige generaties zullen naar hun mening niet zwaar worden getroffen. “De staatsschuld blijft binnen veilige marges, ik zie ook in 2060 geen groot probleem,” stelt Blom. Ze erkent dat een grotere overheid ten koste kan gaan van de productiviteit en de economische groei. “Veel mensen vinden zorg en herverdelen echter belangrijk, dit is dus een afweging die politici kunnen uitleggen. En met investeringen in onderwijs en klimaat geven we toekomstige generaties ook iets dat belangrijk is. Ze krijgen er kwaliteit van leven voor terug.”

Mocht het slechte scenario van Jacobs toch werkelijkheid worden dan kan de overheid tijdig bijsturen, meent econoom Bolhuis. De rente en inflatie zullen niet ineens fors oplopen. “Pas als de staatsschuld 85 tot 90 procent van ons nationale inkomen bedraagt, dan wordt het riskant. Daar zit Nederland echter nog lang niet aan. Alleen de staatsschuldquote van de SP gaat in de doorrekening van zijn programma op termijn duidelijk over de grens heen.”

Kieswijzer

We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat u straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker uw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden