PlusAchtergrond

Coronapatiënten ontwaken extreem angstig. En na herstel kan nog een klap komen

Zowel fysiek als mentaal moet een patiënt herstellen van een verblijf op de intensive care.Beeld ANP

Grote kans dat coronapatiënten meer klachten overhouden aan hun verblijf op de ic dan anderen, zegt lector revalidatie acute zorg Marike van der Schaaf. ‘Hoe langer beademd, hoe meer klachten.’

Ze lijken angstiger wakker te worden uit hun diepe slaap op de intensive care. Ont­waken uit een coma is van zichzelf al een ontregelende gebeurtenis, maar voor een patiënt met Covid-19 helemaal. Aan het bed staan ­onbekenden, compleet in­gepakt met spatbril, mondkapje, handschoenen en beschermjas. Er is geen geliefde te bekennen, want bezoek is verboden. En de betrokkenheid en empathie van verpleegkundigen en artsen, die normaal zo ­geruststellend werken, gaan verscholen achter bril en mondkapje.

“Het is een heel bizarre wereld, met iedereen in van die maanpakken,” zegt lector revalidatie acute zorg Marike van der Schaaf, verbonden aan de HvA en Amsterdam UMC. “Covid-­patiënten ontwaken extreem angstig. Dat komt onder meer door de benauwdheid, maar we ­weten bijna zeker dat de maanpakken ook een rol spelen.”

Daarbij telt ook de beladenheid van het onderwerp corona. “Al voordat patiënten worden opgenomen op een ic, zijn ze vaak angstig, omdat ze telkens horen hoe zwaar de ic voor een Covid-patiënt is. Dat zien we dus ook als mensen wakker worden: extreme angst.”

Behalve een natuurlijke reactie is dat ook zorgwekkend, want het is volgens Van der Schaaf een indicatie dat patiënten, maanden later en eenmaal thuis, een verhoogd risico lopen op een psychische nasleep van het ic-verblijf. “Zo’n 30 tot 40 procent van de ic-patiënten ontwikkelt angst- en depressieklachten, en 20 procent een posttraumatische stressstoornis (ptss). We verwachten dat die percentages bij coronapatiënten hoger zullen liggen omdat het zo’n beladen ziekte is en het verblijf op de ic vanwege alle ­beschermingsmaatregelen anders is.”

Het lijkt erop dat deze groep ook vaker een ­delier heeft. Een delier, een acute verwarring die vaak voorkomt bij ic-­patiënten, wordt ook gezien als mogelijke voorbode voor latere cognitieve klachten, als concentratie- en geheugenproblemen.

Post Intensive Care Syndroom

Er zijn nu in Nederland circa 180 Covid-patiënten van de ic gekomen. De nieuwe, voorzichtige inzichten over hun herstel druppelen binnen. Van der Schaaf spreekt nog in aannames. “Covid is een nieuwe ziekte, we worden telkens ­verrast.” Wel durft ze een voorspelling te doen. Van der Schaaf doet al sinds 2009 onderzoek naar het Post ­Intensive Care Syndroom, kortweg PICS. Dat is een verzameling van klachten waar een patiënt na de ic last van kan krijgen, zoals spierzwakte, ondervoeding, stress, concentratiestoornissen, angst of depressieklachten. Ruwweg 50 tot 70 procent van de ic-patiënten ontwikkelt PICS-klachten. “We verwachten bij coronapatiënten dat het wel 70 procent zal zijn.”

Covid-patiënten liggen gemiddeld twintig ­dagen op de ic en dat is uitzonderlijk lang. “Hoe langer beademd, hoe dieper in slaap, hoe langer op de ic, hoe meer klachten. Ook geldt meestal: hoe hoger de leeftijd, hoe ernstiger de ziekte en de aantasting van organen, hoe groter de kans op PICS.”

Nachtmerries en flashbacks

Covid-19-patiënten verschillen ook écht van ­andere ic-patiënten, zegt de lector. “De fysiotherapeuten in het ziekenhuis zeggen: dit hebben we nog nooit gezien. De patiënten zijn heel erg vermoeid en kunnen zich niet lang inspannen. Het lijkt alsof ze te weinig zuurstof in het ­lichaam hebben, waardoor ze heel snel kortademig worden.” De voorspelling is dus ook dat ze vaker longproblemen blijven houden.

Tegelijkertijd zijn er ook opvallende positieve uitschieters. Covid-patiënten leveren op de ic ook veel spierkracht in. “Maar het lijkt alsof dat redelijk snel herstelt. Mensen kunnen na een paar dagen vaak wel weer lopen. En dat is ook opvallend, want dat verwacht je eigenlijk niet na zo’n lange tijd in diepe slaap.”

Van der Schaaf wil niet alleen maar somberen, er zijn ook succesverhalen, mensen die goed van de ic komen, maar ze wil mensen wel alert maken dat klachten op de loer liggen en dat je daarvoor kan worden behandeld.

Amsterdam UMC en de HvA hebben een het Reach-onderzoeksproject lopen, waarin zorgverleners, zoals een fysiotherapeut, een diëtist, een ergotherapeut en, als het nodig is, een gezondheidscoach, samenwerken bij het herstel van ic-patiënten. Zij gaan zich nu ook op het herstel van ex-Covid-patiënten richten.

Van der Schaaf wil meer aandacht voor de nasleep. Want, zo zegt ze, na de opluchting dat je de ic hebt overleefd, kan alsnog een klap komen. “Je kan wel een halve tot een hele kilo spier­massa per dag verliezen, dus als je twintig dagen ligt, snapt iedereen dat je tijd nodig hebt om weer aan te sterken, bijvoorbeeld door goede voeding. De psychische problemen daaren­tegen zijn niet altijd zichtbaar. De kans is groot dat mensen daar last van krijgen: nachtmerries, slecht slapen, flashbacks, angstaanvallen, moeite om met veel prikkels om te gaan. Wees daar alert op en zoek hulp als je vastloopt.”

Bezetting op ic’s daalt

De gunstige ontwikkeling op de intensivecareafdelingen lijkt een structureel. Zaterdag lagen nog 1391 patiënten aan de beademing. Dinsdag was dat gedaald tot 1303; 35 minder dan de dag ervoor, blijkt uit de gegevens van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding.

Van de Nederlandse coronapatiënten op de ic liggen er 1248 in Nederland. In Duitsland liggen er 55. De daling was onvoorzien, en zeer welkom. Ziekenhuizen willen naast de coronazorg ook de zorg voor andere patiën­ten weer opstarten. Daarvoor is ruimte nodig in ziekenhuizen en op de ic’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden