PlusAchtergrond

Coronacrisis verscherpt verschillen gezondheid hoog- en laagopgeleiden in Nederland

Beeld ANP

De coronapandemie verscherpt ook in Nederland de gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen, zo blijkt uit een rapportage die het RIVM vrijdag publiceerde. Lager opgeleiden leven al vijf jaar korter dan hoogopgeleiden en zonder koerswijziging zal dat verschil toenemen.

Het optimisme spat niet van de pagina’s in Verder kijken dan corona; over de toekomst van onze gezondheid. Zowel voor de nabije als de verre toekomst (2040) werkt het virus als een vliegwiel voor de al veel langer bestaande gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen. Voordat de crisis losbrak ervoeren hoogopgeleide Nederlanders liefst veertien meer gezonde levensjaren dan laagopgeleide, en die verschillen worden de komende jaren alleen maar groter.

Ook het heden geeft een somber beeld. Nederland verkeert nu in de ‘desillusiefase’, zo stelt de RIVM-rapportage. In een model dat de emotionele stadia van een samenleving na een ramp beschrijft, wordt de desillusiefase ook wel ‘de ramp na de ramp’ genoemd.

De eerste fase van verbijstering, ongeloof en angst is verdwenen. Ook de ‘honeymoonfase’ met merkbare verbondenheid en solidariteit, is verleden tijd.

Vermoeid en uitgeput

In de desillusiefase raken mensen vermoeid en uitgeput. Ze willen de draad weer oppakken, maar alles is anders dan het was. Ook daalt het besef in dat de economische crisis jarenlang zal duren en de financiële steun van de overheid een keer ophoudt.

In dat stadium komt ook de kwetsbaarheid van verschillende bevolkingsgroepen aan de oppervlakte. De basisgezondheid van Amsterdammers met een migrantenachtergrond was al slechter, zo stelde de GGD in 2016 vast. Daarom is het niet verrassend dat die groep de laatste maanden is oververtegenwoordigd op de corona-afdelingen van Amsterdamse ziekenhuizen.

Ook opvallend: rokers zijn sinds de pandemie meer gaan roken. Als het aantal rokers door de coronacrisis structureel een procentpunt hoger uitvalt dan het RIVM heeft beraamd, leidt dat de komende 20 jaar tot 700 extra doden per jaar. Nu al overlijden jaarlijks 20.000 (ex)-rokers. Verder is dertig procent van de bevolking sinds de coronacrisis zwaarder geworden, terwijl ‘slechts’ 16 procent afviel.

Generatiekloof

“De scheidslijnen tussen bevolkingsgroepen worden scherper,” zegt Erwin Eisinger, projectleider van het doortimmerde rapport. Dat geldt niet alleen voor gezondheidsverschillen, maar bijvoorbeeld ook voor de generatiekloof: jongeren voelen zich beperkt in hun vrijheid door de maatregelen die voornamelijk ouderen beschermen. De mentale gezondheid komt verder onder druk.

De toekomstverkenning van het RIVM is een ontnuchterende pas op de plaats. Normaal gesproken verschijnt de publicatie elke vier jaar, maar vanwege de coronacrisis zit er ditmaal slechts twee jaar tussen. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid schetst het RIVM de mogelijke en wenselijke toekomstbeelden, waarop bestuurders hun beleid kunnen baseren. “Ik sluit niet uit dat dit thema een rol gaat spelen bij de aankomende verkiezingen,” zegt Henk Hilderink, eveneens projectleider van de rapportage.

“Gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen bestaan al heel lang,” zegt hoogleraar gezondheidseconomie Wim Groot (Universiteit Maastricht). “Niet alleen in Nederland, dat is overal ter wereld zo. De aandacht daarvoor wordt nu wel vergroot.”

Gratis menstruatieproducten

In internationaal perspectief zijn de gezondheidsverschillen in Nederland relatief klein, aldus Groot. “In Scandinavische landen zijn ze kleiner, maar in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zijn ze groter. In sommige wijken in Glasgow is de levensverwachting even hoog als in ontwikkelingslanden. Dat de Schotse regering gratis menstruatieproducten aanbiedt, omdat vrouwen dit niet altijd zelf kunnen betalen, is ook een indicatie van de grote maatschappelijke ongelijkheid.”

De Volksgezondheid Toekomst Verkenning schetst niet alleen heden en toekomst, maar geeft ook handvatten om gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen te verkleinen. Het plaatsen van gratis te gebruiken fitnesstoestellen in parken nodigt zowel hoog- als laagopgeleiden uit tot een gezondere leefstijl, bijvoorbeeld.

“Maar ook de bestrijding van armoede, de verkleining van de schuldenproblematiek en het genereren van werkgelegenheid dragen bij tot een betere gezondheid,” aldus Hilderink (RIVM). “Gezondheid is geen zaak van één ministerie, maar van meerdere. Dat besef is er al jaren, en er wordt ook naar gehandeld. De coronacrisis kan dat echter versnellen; het kan een keerpunt zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden