PlusAchtergrond

Corona versus de griepgolf van 2018: verschillen en overeenkomsten

Dat corona niet ‘zomaar een griepje is’, weten we inmiddels wel. Toch wordt er nog vaak verwezen naar de grote griepgolf van 2018. Toen gingen er toch ook veel mensen dood? Dat klopt, maar die situatie was wel anders dan de coronacrisis van nu.

Beeld ANP XTRA

De Brabantse ziekenhuizen liggen vol, honderden operaties worden afgezegd om plaats te maken voor nieuwe, acute patiënten. Vanuit ziekenhuis Bernhoven worden patiënten naar buiten Brabant verplaatst. Zorgpersoneel draait dubbele diensten. “De situatie is ernstig,” zegt een woordvoerder van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. Maar ook ziekenhuizen in andere delen van Nederland slaan alarm. “Zo erg hebben we het nog nooit meegemaakt,” stelt het Gelre ziekenhuis in Apeldoorn.

Is dit een beschrijving van het Nederland van de afgelopen twee weken? Nee, de quotes komen uit februari 2018. In dat jaar werd Nederland wekenlang, tot eind april, geteisterd door een snoeiharde griepepidemie. De cijfers van toen, volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM): 16.000 ziekenhuisopnamen en een oversterfte (meer sterfgevallen dan gemiddeld) van 9444 mensen in 18 weken tijd.

Hongerwinter

Het hoogtepunt lag in de tweede week van maart: tussen 5 en 11 maart 2018 stierven er 4092 mensen. Die stierven lang niet allemaal aan griep, maar het waren wel veel meer doden dan gemiddeld. De laatste keer dat er in één week meer doden vielen was in januari 1945, tijdens de hongerwinter. Toen overleden er zo’n 4500 mensen per week.

Er waren meerdere oorzaken voor die forse stijging van het aantal doden: het jaarlijkse griepvaccin bleek slecht opgewassen tegen het griepvirus van dat jaar, door een verkeerde keuze van bestanddelen. Daarnaast was de winter van 2018 erg koud. Ouderen waren daardoor nog bevattelijker voor allerlei aandoeningen, waaronder de griep. De helft van de overledenen in die tweede week van maart was boven de 80 jaar.

Geen lockdown

Toch was er in 2018 geen ‘intelligente lockdown’ en waren cafés, winkels en scholen gewoon open. Wat maakt de corona-epidemie van nu dan anders dan die eerste maanden van 2018?

Dat er veel mensen sterven is ook nu zo. Volgens het RIVM is de sterfte nu ook ‘sterk verhoogd’. Van 12 tot 18 maart 2020 zijn 3233 sterfgevallen gemeld, terwijl de teller in deze tijd van het jaar gewoonlijk uitkomt op tussen de 2727 en 3040 sterfgevallen. Actuelere totaalcijfers zijn er nog niet. Maar vrijdag werden er 112 coronadoden op één dag gemeld, een record tot nu toe.

Daarnaast beschrijven coronapatiënten dat de symptomen van dit virus veel heftiger kunnen zijn dan bij een gewone griep. Het leidt er ook toe dat er coronapatiënten zijn die ‘drie weken lang aan de beademing liggen’, weet voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) Diederik Gommers. Is de druk op de intensive cares nu hoger? “De ic lag toen echt propvol en daardoor moesten we operaties uitstellen. Maar dat is niet te vergelijken met nu,” licht hij toe. “Nu hebben we al 20 procent meer bedden binnen de ic. Vooral Brabantse ziekenhuizen hebben nu operatiekamers of uitslaapkamers in gebruik, dat hebben we in eerdere griepperiodes niet gedaan. We wilden toen binnen de ic-omgeving meer bedden creëren, alleen dat lukte maar mondjesmaat vanwege tekort aan personeel.”

Het verschil blijkt uit de cijfers van de stichting Nationale Intensive Care Evaluatie: tijdens de epidemie in 2018 lagen er op het hoogtepunt 350 patiënten met ademhalingsproblemen op de Nederlandse ic’s. Nu zijn dat er al 873.

Nog een verschil: doordat Covid-19 nieuw is, is niemand beschermd. RIVM-woordvoerder Coen Berends bevestigt dat reguliere griep zich minder snel verspreidt ‘doordat veel mensen enige afweer hebben – natuurlijk of door een vaccin’. “Bij het coronavirus heeft nog niemand afweer. Het virus grijpt dus snel om zich heen. Als je niets doet liggen de ziekenhuizen – en met name de ic’s – in korte tijd overvol. Je krijgt dan mogelijk situaties zoals in Italië. Dat proberen we nu te voorkomen.”

‘Geen fijne manier om dood te gaan’

Ook volgens huisarts Jako Burgers, die ook het woord voert namens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) is corona niet te onderschatten. “Dit is een ernstig beeld. Ik vind dat we dit heel serieus moeten nemen. Ik denk dat er meer doden gaan vallen dan in 2018. Dit virus is geen fijne manier om dood te gaan.”

Socioloog Tanja Traag van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vreest ook dat we bij corona ‘nog maar aan het begin staan’: “Het kan bij een griepepidemie een tijd duren voordat de sterfte gaat toenemen. In 2018 bijvoorbeeld werd de piek van de sterfte pas in de dertiende week van de griepepidemie bereikt.” Zij benadrukt: “Wat mensen niet moeten vergeten is dat die ruim 9400 extra sterfgevallen in de griepgolf van 2018 over een periode van achttien weken ging. Dat gaat dus om gemiddeld 75 sterfgevallen per dag. Dat is vergelijkbaar met of lager dan de sterfgevallen aan corona de laatste dagen. We weten alleen niet of die aantallen doorzetten.”

21 weken

Dat een griepje niet zomaar overwaait, bewijst de langste griepepidemie ooit in Nederland gemeten in 2014/2015. Demograaf Jan Latten, die vreest dat we ook van het coronavirus nog lang niet af zijn, waarschuwt: “Dat griepvirus eiste in de 21 weken dat het door het land raasde 8600 extra doden.”

Een echte vergelijking tussen de griepgolf van 2018 en de corona-epidemie van nu kan pas over enkele maanden worden gemaakt. Zeker wat betreft het aantal dodelijke slachtoffers.

Eén overeenkomst tussen corona en de ‘gewone’ griep van 2018 is wel dat ze allebei fors huishouden in Noord-Brabant. Demograaf Jan Latten: “Na carnaval is de griepgolf altijd meer geconcentreerd in Brabant en Limburg. Hossen hoort erbij en bij het zingen komt er ook wel wat sputum naar buiten. 1,5 meter afstand houden is toen zeker niet gelukt.”

Kwetsbaarder voor griepgolven in de toekomst

De Nederlandse bevolking wordt de komende jaren kwetsbaarder voor griepgolven. Dat stellen zowel socioloog Tanja Traag van het CBS als hoogleraar demografie Jan Latten. De reden: de stijgende hoeveelheid ouderen.

In de twintigste eeuw is het aantal 65-plussers in Nederland meer dan verelfvoudigd: van 0,3 miljoen in 1900 tot bijna 3,4 miljoen in 2020. Daarmee nam het aandeel 65-plussers in de totale bevolking toe van één op zeventien naar één op vijf. De voorspelling is dat dit aantal in 2060 de 5 miljoen bereikt. Latten: “In sommige delen van het land is nu al een kwart 65-plusser, in grote steden is dat fors lager. In toekomst zullen niet groeiende regio’s zoals Noord en Oost-Nederland sterker vergrijzen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden