Plus

Corona blijkt stuk harder toe te slaan in gebieden met intensieve veehouderij

Beeld ANP

Corona blijkt een stuk harder toe te slaan in gebieden met intensieve veehouderij, zoals Oost-Brabant en Noord-Limburg. Er zijn sterke aanwijzingen dat luchtkwaliteit een rol speelt. ‘Mensen in gebieden met veel luchtvervuiling moeten beter beschermd worden.’

In Oost-Brabant en Noord-Limburg ligt het aantal besmettingen en ziekenhuisopnamen vanwege Covid-19 fors hoger dan in de rest van Nederland. Het aantal coronadoden is in sommige gemeenten zelfs meer dan tien keer zo groot als in veel andere provincies.

Minister Carola Schouten heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gevraagd onderzoek te doen naar de mogelijke invloed van de veehouderij en luchtvervuiling op de impact die corona heeft op de gezondheid van mensen. Daarmee geeft ze gehoor aan de luide roep van lokale politici en burgemeesters. Het RIVM heeft dat verzoek deze week neergelegd bij het consortium Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGO), waarin het samenwerkt met onder meer de universiteiten van Utrecht en Wageningen. 

Verband

Volgens Onno van Schayck, hoogleraar preventieve geneeskunde in Maastricht, is een verband tussen de veestapel en het aantal coronaslachtoffers mogelijk. “De concentraties fijnstof, stikstof en ammoniak, zijn precies in gebieden met veel besmettingen het hoogst. Dat zijn ook exact de gebieden waar het meeste vee zit. Op basis daarvan kun je niet meteen zeggen dat er een causaal verband is. Maar als je ziet dat luchtvervuiling en veel besmettingen wereldwijd in meer gebieden samengaan, wordt zo’n verband wel waarschijnlijker. Er is in elk geval alle reden om dit te onderzoeken.”

“Mensen in het oosten van Brabant worden ook nu weer ernstiger ziek dan elders. Het is té toevallig, alles bij elkaar,” zegt Jos van de Sande, voormalig hoofd infectiebestrijdingen van GGD Hart van Brabant. Eerder was hij nauw betrokken bij het onderzoek naar Q-koorts, die de regio tien jaar geleden hard trof. “Op de een of andere manier lijken de luchtwegen van mensen in deze gebieden meer aangetast. Er zijn grote vraagtekens, en die moeten weggenomen worden.”

In Brabant en Limburg leven bijna 8 miljoen varkens, ongeveer twee derde van het Nederlandse totaal, en 235.000 geiten, bijna 40 procent van het Nederlandse totaal. Samen herbergen de twee provincies ook ruim 43 miljoen kippen. Ook dat is ruim 40 procent van het Nederlandse totaal. Veel veehouderijen zitten in het oosten van Brabant en het noorden van Limburg. 

Hoeveel veebedrijven zijn er in iedere provincie?

Q-koorts

Het Canisius-Wilhelmina ziekenhuis in Nijmegen is recent gestart met bloedonderzoek bij mensen die met corona op de intensive care liggen. Bij de hoofdzakelijk Brabantse patiënten wordt getest of in hun bloed anti-stoffen voor Q-koorts worden gevonden. Als dat zo is, is dat mogelijk een aanwijzing dat mensen in de veedichte regio kwetsbaarder zijn voor infecties en virussen. Over enkele weken worden de eerste resultaten verwacht. De Q-koorts eiste officieel 95 mensen het leven. Aangenomen wordt dat dat er in werkelijkheid veel meer waren. Nog steeds kampt een aantal mensen met een chronisch vermoeidheidssyndroom.

Lidwien Smit van de Universiteit Utrecht is een van de onderzoekers van het VGO, dat mogelijk ook het verband tussen corona en de veestapel gaat onderzoeken. Het RIVM moet daar nog een definitief besluit over nemen. Met haar collega's toonde ze eerder het verband tussen geitenhouderijen en een hoger aantal longontstekingen bij omwonenden aan. 

“De concentratie van coronaslachtoffers in Brabant is opvallend, maar ik vind het nog te vroeg om conclusies te trekken. We kennen deze ziekte nauwelijks. Ook andere factoren kunnen een rol spelen. Andere gebieden met veel luchtvervuiling, de regio Rotterdam en de Gelderse Vallei bijvoorbeeld, worden veel minder hard getroffen. Daarom moeten we goed uitpluizen hoe dit kan. Maar frappant is het zeker.”

Carnaval

Een interessant gegeven is dat het gebied waarin corona relatief de meeste schade aanricht, in de loop van de tijd verschoven lijkt, juist richting het gebied met veel vee. “In eerste instantie werden de besmettingen vastgesteld in het westelijke deel van Brabant,” zegt Van Schayck. “Maar na verloop van tijd verschoof dat naar het oostelijk deel van de provincie, en inmiddels ook naar Noord-Limburg. In dit gebied is het aantal slachtoffers nu fors hoger dan in het westen van Brabant.” 

“Eerst werd gewezen op de rol van carnaval in de verspreiding,” vult Van de Sande aan. “Maar die verklaring blijft nu niet meer overeind. In Den Bosch en Tilburg wordt minstens zo hard gecarnavald als in het oosten van de provincie, maar toch valt het in die regio's juist relatief mee met het aantal besmettingen. Daar zit ook minder vee.” 

Receptoren

Hoe een eventueel verband tussen luchtvervuiling, vee en coronabesmetting precies loopt, is nog niet duidelijk. “Er zijn allerlei mogelijkheden,” zegt Van Schayck. “Een van de opties is dat Covid-19 aangrijpt op receptoren op de longen. We weten uit onderzoek dat mensen die roken, meer van die receptoren hebben. Mogelijk geldt dat ook voor mensen die in gebieden met veel luchtvervuiling wonen. Op hen zou het virus dan meer vat kunnen krijgen. Maar dat moet uitgezocht worden. We weten ook niet of fijnstof, stikstof, ammoniak of een combinatie van deze stoffen de verklarende factor is. Ook dat moet nader onderzocht worden.”

Beeld ANP

Hagar Roijackers, Statenlid voor GroenLinks in Brabant, pleit al lange tijd voor meer onderzoek. “Oost-Brabant is de meest veedichte regio van Europa, maar dat is niet het enige. Ook de meeste industrie zit daar geconcentreerd, en Brabant heeft de meeste kilometers weg van heel Nederland, waarover het meeste zware transport gaat. We hebben hier de jackpot, maar niemand heeft er ooit een flikker om gegeven. Het wordt tijd dat bescherming van de volksgezondheid eindelijk prioriteit krijgt.”

Fijnstof

De Wereldbank en de Vrije Universiteit van Amsterdam stellen in een net uitgebracht rapport dat er in elk geval een statistisch verband is tussen Covid-19 en de concentratie van fijnstof. In het rapport gaan de onderzoekers specifiek in op de Nederlandse situatie. De studie legt voor elke Nederlandse gemeente het aantal coronabesmettingen naast de concentratie fijnstof in de lucht. 

De conclusie: wanneer de concentratie fijnstof met 20 procent stijgt, verdubbelt het aantal coronaslachtoffers in een gemeente bijna. De wetenschappers noemen de resultaten robuust, en stellen dat overheden er rekening mee moeten houden. Zo zouden mensen die in gebieden met veel luchtvervuiling wonen beter beschermd moeten worden.

Wereldwijd is steeds meer aandacht voor het verband tussen corona en de luchtkwaliteit. In Italië geldt Lombardije als een van de meest vervuilde gebieden. In Duitsland zijn vooral het zwaar geïndustrialiseerde Roergebied en het gebied rond München, waar veel auto-industrie zit, getroffen. “Het is interessant dat de onderzoekers aannemelijk maken dat niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland, Italië en Spanje besmetting eerder gerelateerd lijkt te zijn aan luchtvervuiling dan aan dichtheid van de bevolking,” zegt Van Schayck. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden