Plus

Corona-app kan juist tot meer besmettingen leiden, zegt deze Harvard-onderzoeker

De corona-app die vanaf maandag te downloaden is, kan juist tot méér besmettingen leiden als weinig Nederlanders hem gaan gebruiken. Daarvoor waarschuwt Chiara Farronato, onderzoeker aan de Harvard Business School. ‘Pas op voor schijnveiligheid.’

De corona-app waarschuwt als de gebruiker gevaarlijk dicht bij een met corona besmet persoon is geweest.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Een app die automatisch een notificatie stuurt als je in de buurt van een besmet persoon bent geweest, zodat je je meteen op Covid-19 kunt laten testen. De overheid hoopt op die manier het coronavirus te kunnen bestrijden. Als iedereen zo'n app op zijn telefoon heeft, neemt dat de overbelaste GGD's, die lang niet genoeg capaciteit hebben voor gedegen bron- en contactonderzoek, handenvol werk uit handen.

Veel landen, China voorop,  hebben sinds de uitbraak van de coronapandemie zo'n app laten bouwen. Na de nodige vertraging vanwege zorgen over privacy lanceert Nederland op 1 september ook een corona-app. Vanaf maandag is de wel privacybestendige app CoronaMelder voor iedereen al te downloaden.

Chiara Farronato, assistent professor aan de Harvard Business School, waarschuwde 
in een artikel dat privacybestendige corona-apps bijna altijd tot mislukken zijn gedoemd. “Om effectief te zijn, moet bijna iedereen de app gebruiken. De Chinese corona-app is heel effectief omdat hij verplicht is. De Nederlandse app is vrijblijvend, net zoals corona-apps in andere Europese landen. Maar in de praktijk zie je dan dat maar weinig mensen de app downloaden. Dan is de app waardeloos of zelfs schadelijk.”

Schadelijk?
“Ja, als weinig mensen hem gebruiken creëert een corona-app schijnveiligheid. In Duitsland gebruikt nog geen 20 procent van de bevolking de app, en dat is een van de hoogste percentages van Europa. Dat betekent dat je slechts over een klein deel van je ontmoetingen mogelijk informatie krijgt. Maar zolang je geen notificaties ontvangt, voel je je veilig en ga je misschien juist met meer mensen afspreken. De app creëert dan vooral schijnveiligheid. Volgens deskundigen moet minstens 60 procent van de bevolking een corona-app gebruiken, wil die effectief besmettingen helpen voorkomen.”

De Nederlandse overheid gaat de app promoten in tv- en radiospotjes, advertenties en een online campagne. Dat is volgens u de verkeerde aanpak? 
“Ja, dat is een verloren strijd. De geschiedenis van succesvolle platformen leert ons dat je alleen massa kunt creëren door heel lokaal te beginnen en daar je waarde te bewijzen. Neem Facebook. Dat begon als sociaal netwerk op Harvard, opende toen voor studenten van andere universiteiten en veroverde zo langzaam de wereld. Whatsapp begon als berichtendienst voor expatfamilies, Uber als taxiservice in San Francisco. Een corona-app kampt met hetzelfde klassieke kip-ei dilemma: de app is eigenlijk waardeloos tot hij in een bepaalde gemeenschap massaal wordt gebruikt. Daarom pleit ik ervoor de app kleinschalig te lanceren: in bijvoorbeeld buurten, scholen en bedrijven.”

Facebook, Whatsapp en Uber deden er jaren over om succesvol te worden. Zoveel tijd hebben wij niet: we zitten middenin een pandemie, een crisis.
“Klopt. Maar er is ook geen reden om de app niet in een heleboel kleine gemeenschappen tegelijk in te zetten. De school van mijn kinderen kan alle ouders en leerkrachten vragen de app te gebruiken, jouw werkgever al zijn personeel. Als een luchtvaartmaatschappij alle passagiers de app laat gebruiken, weet je achteraf vrij zeker of je aan boord wel of niet bent besmet.”

Zouden scholen en bedrijven de corona-app dan moeten verplichten? 
“Nee, laten we vooral geen voorbeeld nemen aan China. Het is beter om mensen te verleiden de app te gebruiken met beloningen. Denk aan voorrang bij de coronatest, gratis testen voor alle gezinsleden ook al hebben ze geen klachten en een snellere uitslag, zodat je bij een negatieve test de volgende dag weer aan het werk kunt. Nu denken mensen: ik download die app niet, want als ik een notificatie krijg, moet ik twee weken uit voorzorg binnenblijven. Daar moeten we echt van af. Niemand zou in quarantaine moeten tenzij hij of zij ziek is.”

Zo werkt de corona app

De app CoronaMelder waarschuwt als je de afgelopen 14 dagen langere tijd in de buurt bent geweest van een medegebruiker van de app die is besmet met het coronavirus.

Voordeel van de app is dat ook onbekenden anoniem worden gewaarschuwd, bijvoorbeeld medereizigers in het openbaar vervoer. Daarmee is het een aanvulling op het bron- en contactonderzoek, waarbij de GGD’s alleen contacten kunnen waarschuwen die mensen kennen en zich nog herinneren.

Vanaf maandag is CoronaMelder te downloaden in de appstores van Google en Apple. In Twente en Drenthe gaan de GGD’s er vanaf maandag in de praktijk mee werken. Zij vragen app-gebruikers die een positieve testuitslag krijgen (en dus besmet zijn) om een sleutelcode door te geven die de app genereert. Vervolgens kan de app-gebruiker toestemming geven om anoniem een waarschuwing te sturen naar alle appgebruikers die langer dan 15 minuten in zijn buurt zijn geweest. Op 1 september wordt de app in heel Nederland gelanceerd.

Gebruikt u zelf een corona-app?
“Nee, helaas niet. De staat Massachusetts, waar ik woon, heeft nog geen app. Harvard investeert wel in een systeem om via het wifi-netwerk op de campus contacten van besmette studenten en universiteitsmedewerkers te traceren. Maar qua privacy ligt dat gevoelig, het is minder anoniem dan het Bluetooth-systeem waar de Nederlandse app mee werkt. Dat zou ik zeker gebruiken.”

Hoe privacybestendiger de app, hoe minder effectief, stelt u ook.
“Ja, helaas. De Nederlandse app kan bijvoorbeeld niet waarschuwen als je in de buurt van een besmet persoon bent, zodat je kunt voorkómen dat je ziek wordt. Je kunt er niet mee checken of iemand met wie je af wilt spreken besmet is. En de overheid kan er niet mee controleren of mensen zich aan een verplichte quarantaine houden, zoals in China. Hoe beter de privacy van gebruikers beschermd is, hoe minder je aan de app hebt. Maar als ze het gevoel hebben dat hun privacy goed is beschermd, zullen meer mensen de app downloaden. Een duivels dilemma. Het is heel lastig om een goede balans te vinden tussen het beschermen van onze privacy en onze volksgezondheid - en die zijn allebei ontzettend belangrijk.”

Zo zit het met de privacy

Het oorspronkelijke plan voor een corona-app werd hevig bekritiseerd vanwege gebrekkige privacy. De app die er nu ligt waarborgt de privacy van gebruikers volledig, volgens het kabinet. De Autoriteit Persoonsgegevens en critici als it-expert Brenno de Winter en ict-bedrijf Fox-IT hebben meegekeken tijdens de ontwikkeling.

CoronaMelder werkt via een raamwerk van Apple en Google, dat de meeste Europese landen gebruiken voor hun nationale corona-app en wordt gezien als de hoogste standaard qua privacy. De app wisselt via Bluetooth anonieme codes uit met andere gebruikers waar je minimaal 15 minuten bij in de buurt bent. CoronaMelder gebruikt geen locatiegegevens, dus de overheid weet niet waar gebruikers zich bevinden. De app slaat alleen anonieme codes op, dus de overheid weet ook niet wie elkaar ontmoeten. De codes worden na veertien dagen automatisch verwijderd van je telefoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden