GGD call center voor bron- en contactonderzoek.

PlusAchtergrond

Contactonderzoek GGD: ‘In Amsterdam zeker meer dan 10 clusters geblust’

GGD call center voor bron- en contactonderzoek.Beeld Jakob Van Vliet

Testen moet het coronavirus indammen. Dat gebeurt door de 25 GGD’s. Zij pluizen ook de contacten van een geïnfecteerde na om nieuwe besmettingen te elimineren. ‘In Amsterdam hebben we zeker meer dan tien clusters geblust.’

De tekening van de coronaverspreidingsclusters op de muren van het GGD-gebouw aan de Nieuwe Achtergracht hebben iets weg van de organisatiestructuren die politierechercheurs in films maken van maffiaorganisaties. Het is een soort stamboom, een netwerk met vertakkingen. In plaats van criminaliteit uitschakelen wil de GGD met het in kaart brengen van die netwerken het coronavirus elimineren.

Het belangrijkste wapen: de telefoon. En de coronatest. Wie in de regio Amsterdam-Amstelland positief reageert op een zogeheten neus- en keelswabtest, krijgt een belletje van een van de 30 ‘coronarechercheurs’. De GGD belt met een 020-nummer, dus niet anoniem.

Nauwe contacten

De hamvraag aan de geïnfecteerde: wie is er langer dan een kwartier op minder dan 1,5 meter geweest in de twee dagen voor de eerste ziekteverschijnselen tot aan de testafname? Die ‘nauwe contacten’ kunnen immers zijn besmet. De besmettingskans is het grootst tijdens twee dagen voor én na de eerste symptomen, omdat geïnfecteerden dan de meeste virusdeeltjes uitstoten.

De GGD vraagt de geïnfecteerde om telefoonnummers en belt de nauwe contacten een voor een op. Als de geïnfecteerde een nauw contact vergeet of verzwijgt, wordt virusindamming buitengewoon lastig. Een bron- en contactonderzoek voor één geïnfecteerde duurt ongeveer acht uur. Per 1 september wil de overheid een ‘tracing-app’ voor de smartphone invoeren die nauwe contacten registreert en zo de GGD assisteert. De toegevoegde waarde van de app is nog onbekend.

Zelfquarantaine

“We bellen nauwe contacten altijd drie keer,” zegt gezondheidswetenschapper en promovenda Eline van Dulm, die op deze middag met ongeveer vijftien collega’s aan de telefoon zit. “De eerste keer om te vertellen dat ze in contact zijn geweest met iemand met corona en risico lopen op besmetting. Dat we hen daarom dringend verzoeken in zelfquarantaine te gaan. En dat ze bij ziekteverschijnselen zelf een test moeten aanvragen.”

“Op dag 7 en 14 bellen we opnieuw, met dezelfde boodschap. Als de ziekte na twee weken niet is opgetreden, gebeurt dat op grond van die betreffende bron ook niet meer. Dan eindigt de zelfquarantaine.”

De fijnmazige opsporingsmethode, die zich bewees bij uitbraken van salmonella of tbc, is sinds begin mei weer geïntensiveerd. In februari en maart had het testbeleid en het bron- en contactonderzoek de verdedigingslinie van Nederland moeten zijn tegen het nieuwe coronavirus, maar mede door gebrek aan tests mislukte dat. Terwijl het virus al lang en breed circuleerde in Nederland, probeerden de GGD’s mensen met een reisverleden in China of Italië te benaderen om hun contacten te checken. Het was een hopeloze zaak. Alleen een lockdown kon het virus stoppen.

Verdedigingslinie

Maar inmiddels is de kennis over het virus en de testcapaciteit uitgebreid. Zo kreeg de Amsterdamse GGD er 190 voltijdmedewerkers bij, waardoor op drie testlocaties – de Rai, het voormalige Slotervaartziekenhuis en Atalmedial in Noord – nu 1300 tests per dag kunnen worden uitgevoerd. Na de enorme slag die de lockdown het virus heeft toegebracht, moet de verdedigingslinie na heropening van het land ditmaal wél standhouden. Lukt dat?

Het aantal besmettingen – de hardste graadmeter voor het bron- en contactonderzoek – loopt op. Maar minder hard dan zonder de inspanningen van de GGD. “We moeten ingrijpen, want de ic’s mogen niet opnieuw volstromen,” zegt Anja Schreijer, arts Maatschappij & Gezondheid en hoofd van de afdeling algemene infectieziekten van de Amsterdamse GGD.

In Amsterdam zijn zeker al meer dan tien clusters geblust, zegt Schreijer. Ook een mooi wapenfeit: zo’n kwart van alle nieuwe besmettingen bestaat uit mensen die via het bron- en contactonderzoek in beeld zijn gekomen. Het werpt dus vruchten af.

Beperkingen

Maar de aanpak kent beperkingen. Want wordt wel gecontroleerd of (mogelijk) geïnfecteerden in zelfquarantaine gaan? In Polen, bijvoorbeeld, moest een geïnfecteerde na een telefoontje voor het raam van het quarantaineadres verschijnen. “Dat doen we niet,” zegt Van Dulm. “We doen een beroep op de solidariteit. Mensen willen bijna altijd meewerken aan het contactonderzoek, en ze zijn vaak heel dankbaar dat we hun informeren. Dwang werkt niet, en zeker niet over een langere periode.”

Een andere beperking: slechts 19 procent van de mensen met klachten laat zich testen, zo blijkt uit onderzoek van het RIVM. Ook gaat 60 procent van de mensen met klachten nog op bezoek bij familie of vrienden, en bijna de helft gaat gewoon naar het werk. “Als dat niet verandert, is het voor de GGD’s haast onmogelijk om de virustransmissie te stoppen,” aldus Schreijer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden