Complotdenker David Icke stopt autorit naar Amsterdam na brief kabinet, experts verbaasd om ban

Het kabinet gaat ‘veel te ver’ om de Britse complotdenker David Icke voor de duur van twee jaar de toegang tot Nederland te ontzeggen, zegt Jan Brouwer, hoogleraar Recht en Samenleving aan de Rijksuniversiteit Groningen. Brouwer richt zich op vraagstukken over openbare orde en veiligheid. ‘Dit gaat geen enkele rechter onder deze feiten accepteren.’

Sebastiaan Quekel en Hans van der Beek
David Icke. Beeld ANP/REX by Shutterstock
David Icke.Beeld ANP/REX by Shutterstock

Gisteravond werd bekend dat het kabinet Icke de toegang tot ons land weigert. Volgens Icke geldt dit niet alleen voor Nederland, maar voor het hele Schengengebied, dat bijna heel Europa beslaat. De Brit zou komende zondag spreken tijdens een demonstratie van Samen voor Nederland. In eerste instantie zou die plaatsvinden op de Dam, maar de gemeente Amsterdam verplaatste deze naar het Museumplein uit angst voor ongeregeldheden.

In de brief die Icke deelt, staat dat het niet ondenkbaar is dat zijn komst naar de demonstratie zal leiden tot een verstoring van de openbare orde, bijvoorbeeld door een confrontatie tussen demonstranten en tegendemonstranten. Dat is volgens Jan Brouwer nog altijd geen reden om hem dan maar helemaal te weigeren. “Een rechter zal dan zeggen: dan zorg je maar dat er voldoende politie op de been is om de veiligheid te waarborgen. De overheid dient zich aan de spelregels te houden en moet zich daarin vooral niet verliezen. Het lijkt erop dat dat hier wel het geval is.”

Het verbod van censuur ligt diep verankerd in de Nederlandse grondwet: niemand heeft vooraf verlof nodig voor het openbaren van gedachten en gevoelens. “Dat is heilig bij ons,” zegt Brouwer. “Het is een groot goed. Anders krijgen we Russische toestanden, of Chinese, of Koreaanse.” Onder dat verbod op censuur vallen ook de meest onzinnige geluiden. Brouwer: “Irritatie opwekken, choqueren, onrust zaaien, oproepen tot verzet, het maakt niet uit. Het valt allemaal onder de vrijheid van meningsuiting.”

Trapt een rechter niet in

De Amsterdamse driehoek (burgemeester, politie en OM) deed een verzoek aan de organisatie van de demonstratie om af te zien van de spreker Icke wegens zijn ‘antisemitische en kwetsende uitspraken in het verleden’. Door zijn komst zou de openbare orde in het geding komen. Dat is volgens Brouwer een ‘omweg die vaker wordt gebruikt’ om bepaalde personen met een omstreden achtergrond te weren. “Maar daar trapt een rechter niet zomaar in, tenzij het kabinet over feiten beschikt die nog niet bekend zijn geworden, zoals heftige bedreigingen.”

Alleen als er sprake is van bestuurlijke overmacht kan het kabinet een eventuele rechtszaak winnen, zegt Brouwer. Hij refereert aan Geert Wilders die in 2009 op luchthaven Heathrow door de Engelse douane werd tegengehouden omdat hij de film Fitna wilde tonen in het Engelse Hogerhuis. Tijdens een rechtszaak konden de Britse autoriteiten niet duidelijk maken hoe het tonen van de film ín het Hogerhuis de openbare orde kon verstoren. “Ik verwacht dat dat hier ook gaat gebeuren,” stelt Brouwer.

Rechtsomkeert gemaakt

De organisatie Samen voor Nederland stelt dat ze de beslissing om Icke te weren aan gaan vechten. Dat kan snel gaan, zegt Brouwer. “In principe kan er vanmiddag al een snelzitting plaatsvinden.” Samen voor Nederland had plannen om Icke via een rechtszaak alsnog ons land in te krijgen, maar dat lijkt vooralsnog niet te lukken. “We hebben vanochtend contact gehad met de IND met de vraag of we een kort geding konden aanspannen om hem toch naar Nederland te halen. Maar de enige die dat zou kunnen aanvechten is David Icke zelf. Wij kunnen hem daarin alleen ondersteunen, maar het is nu afwachten of hij de weigering zelf gaat aanvechten,” aldus Michel Reijinga van de organisatie.

De Britse complotdenker heeft inmiddels rechtsomkeert gemaakt toen bekend werd dat het kabinet hem de toegang tot ons land weigert, zo laat de organisatie weten. Of hij wel zal verschijnen op een livestream tijdens de demonstratie, is nog niet duidelijk.

Omstreden personen

Justitieminister Dilan Yeşilgöz vindt het een goede zaak dat Icke niet wordt toegelaten in Nederland. Als vooraf al bekend is waar iemand voor staat en wat die persoon hier komt doen en uitdragen, dan is het volgens haar beter dat diegene niet wordt toegelaten, zoals eerder is gebeurd met haatimams. De komst van omstreden personen wordt altijd per geval bekeken, zei ze voorafgaand aan de ministerraad.

“De vrijheid van meningsuiting en het demonstratierecht is een groot goed, maar is niet onbegrensd.” De minister beaamt dat de grens soms niet helemaal duidelijk is. “Er bestaat geen checklist, maar het kader is de grondwet.” Ze verwees naar de onrust die er ontstond door zijn aangekondigde komst en dan ‘is het gezond je daartoe te verhouden’. Het gaat volgens haar ook om de rechten en vrijheden van anderen die beschermd moeten worden.

Yeşilgöz is het er niet mee eens dat er sprake is van een glijdende schaal, door mensen te weigeren die onwelgevallige boodschappen verkondigen. “Het normaliseren van iets als antisemitisme of complottheorieën of allerlei zaken zoals mensen reptielen noemen, dat is wat mij betreft een glijdende schaal.” Staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel), die het advies van de IND heeft overgenomen, is ook niet bang voor een glijdende schaal. Hij benadrukt dat er in Nederland al veel meer mag worden gezegd dan in veel andere landen. “Dat is ook heel goed, je moet kunnen zeggen wat je vindt. En mensen mogen ook complottheorieën uiten. Daar kan ik van alles van vinden, maar dat mag. Er is alleen een verschil tussen bijzondere, rare of ongewenste ideeën hebben en strafbare feiten.”

Volgens de bewindsman gaat het hier om antisemitisme. “En antisemitisme is gewoon strafbaar. Dat is iets anders dan de vrijheid van meningsuiting. Antisemitisme hoort niet in Nederland thuis. Als er sprake is van openbare ordeverstoring of de dreiging daarvan, moet je ook maatregelen nemen.”

Buitenaardse reptielen

Icke is de verspreider van een complottheorie die beweert dat de mensheid heimelijk geregeerd wordt door buitenaardse reptielen die zich voordoen als mensen. Volgens critici zijn de reptielen een metafoor voor een (deels Joodse) elite. “Deze denkbeelden, hoe smakeloos ook, zijn geen reden om iemand de voet dwars te zetten. Je kunt zo iemand beter negeren, want nu blaas je het alleen maar op en wordt de pijn voor tegenstanders alleen maar groter. Dat zal elke psycholoog of jurist met mij eens zijn: je kunt zo’n man gewoon het best negeren. Die enkele dwazen die hiervan genieten, laat ze,” zegt Brouwer.

Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht, is een andere mening toebedeeld. ‘Verstandig besluit denk ik: de minister heeft deze bevoegdheid. Soms mag een democratie zichzelf beschermen,’ twittert Voermans.

Uitzonderlijk

De Immigratie- en Naturalisatiedienst heeft in Nederland de bevoegdheid om personen de toegang tot ons land te weigeren. Dat gebeurt volgens deskundigen alleen in hoogst uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij een staatsgevaarlijk persoon, of als zijn komst een bedreiging is voor de openbare orde of nationale veiligheid. “Er zijn weleens imams geweigerd die de reputatie hadden haatzaaiers te zijn of die opriepen tot geweld, maar dat zijn echt de schaarse uitzonderingen”, aldus Brouwer.

Een ander schaars voorbeeld is het verbod op de komst naar Rotterdam van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu, in 2017. Maar dat had niets te maken met mogelijke uitspraken van Çavusoglu; burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam maakte zich zorgen dat de tweespalt die in de Turkse gemeenschap in Nederland heerste over de minister zou kunnen leiden tot onrust en spanningen, wat ook gebeurde.

David Icke is gisteren om een reactie gevraagd, maar daar heeft hij vooralsnog geen gehoor aan gegeven.

Burgemeester Femke Halsema heeft het recht om in drie gevallen de demonstratie te verbieden: om de (fysieke) gezondheid van burgers te beschermen, als het verkeer onevenredig belemmerd dreigt te worden of om wanordelijkheden te voorkomen. “En dat speelt hier allemaal niet,” aldus Berend Roorda, universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen, gespecialiseerd in demonstratierecht.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden