Plus Interview

Complex probleem: elke dag sterven 12 ouderen na een val

Een echtpaar krijgt de Wolk gedemon­streerd, een airbag voor ouderen die een heupbreuk bij een val moet voorkomen. Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh

Elke dag sterven twaalf ouderen na een val. Speur wankele senioren op en help ze overeind te blijven, zegt hoogleraar valpreventie Nathalie van der Velde.

De cijfers liegen er niet om. Elke dag worden 273 ouderen bij een spoedeisende hulp binnen­gebracht na een val, omgerekend elke vijf minuten één. In 2018 werd een valpartij 4396 ouderen fataal, telde VeiligheidNL. Dat zijn gemiddeld 12 doden per dag. Ter illustratie: dat zijn 6,5 keer zoveel dodelijke slachtoffers als in het verkeer.

Het probleem groeit al jaren. “Er is daarvoor een aantal verklaringen,” zegt hoogleraar valpreventie Nathalie van der Velde (1974), die vrijdag haar oratie aan de UvA uitspreekt. “Wij denken dat een belangrijke oorzaak is dat ouderen langer, met meer ziektes en in kwetsbare toestand, zelfstandig thuis wonen.”

Het lijkt er zelfs op dat het probleem in Amsterdam, waar in 2016 een valpreventie­programma is gestart, nog iets groter is. Landelijk valt jaarlijks circa een derde van de 65-plussers, in Amsterdam is dat volgens de GGD 39 procent. “Even ins Blaue hinein: de oorzaak kan zijn dat in Amsterdam meer ouderen in oude huizen met trappen, richeltjes en drempels wonen. Ook isolement kan een rol spelen. Eenzaamheid is in Amsterdam onder ouderen een serieus probleem.”

Eerste hulp

Vanwege overheidsbeleid zijn verzorgings­huizen de laatste jaren gesloten of omgebouwd tot verpleeghuizen of zelfstandige ouderen­woningen. Er is, zeker bij alleenstaanden, minder zicht op kwetsbaarheid en achteruitgang. Dan liggen crisissituaties op de loer.

Het is echter een complex probleem. Verminderde spierkracht en balans spelen mee, en ook kunnen bepaalde aandoeningen het valrisico vergroten. Van der Velde toonde in een eerder onderzoek aan dat mensen met hart- en vaatziekten vaker vallen.

Om het nog complexer te maken, hebben medicijnen ook vaak bijwerkingen die mensen wankel maken. Slaapmiddelen geven bijvoorbeeld sufheid en concentratieproblemen en bloeddrukverlagers kunnen duizeligheid en flauwvallen veroorzaken.

De meeste ouderen vallen nog altijd vanwege problemen met balans en bewegen, maar op plek twee staat geneesmiddelengebruik. “Bovendien wordt de kans om te vallen door een slaapmiddel bijna twee keer zo groot als je een bepaalde genafwijking hebt die ervoor zorgt dat je deze middelen langzamer afbreekt.”

Kortom: het is vanwege al deze, vaak overlappende invloeden lastig om aan te wijzen wie door de bijwerkingen van medicijnen getroffen wordt. Met haar Europese onderzoeksgroep probeert Van der Velde dat duidelijk te krijgen. Tegelijkertijd onderzoekt ze hoe je al die mensen uit de 2,3 miljoen zeventigplussers filtert.

Dat gebeurt nu namelijk nauwelijks. Tachtig procent van de vallers op de eerste hulp had al een verhoogd risico op een uitglijder. “Dit laat zien dat vroege screening en behandeling, bijvoorbeeld door huisartsen of andere gezondheidsmedewerkers, veel leed kan voorkomen. Dat moeten we regionaal met de zorgverleners onderling goed afspreken. Wie doet de screening? En hoe weten we wie risico loopt?”

In een ideale wereld springt er een lampje aan in het patiëntendossier bij de huisarts: ‘hoog valrisico’. Van der Velde en haar onderzoeksteam hebben hoge verwachtingen van de techniek. Ze experimenteren met computersoftware die met behulp van algoritmen in de patiëntendossiers zoekt naar mensen met een verhoogd risico.

Bètablokkers

Verder pleit Van der Velde ervoor dat iedere oudere die na een val op de spoedeisende hulp terechtkomt, een uitgebreide medische valanalyse krijgt. “Als je niks aan de oorzaak doet, blijven mensen vallen. Je moet daarbij breed kijken: bijwerkingen van medicatie, onderliggende ziektes, zicht, geheugen, gehoor, mobiliteit.”

Vervolgens moet er, waar mogelijk, een oplossing op maat komen. Soms betekent dat volgens Van der Velde het afbouwen of wijzigen van bepaalde medicijnen. Ze zegt dat uit onderzoek is gebleken dat er bètablokkers bestaan die het ­risico verhogen, terwijl een andere variant het risico juist lijkt te verminderen.

Het is het echt waard, zegt Van der Velde, want zelfredzaamheid is voor ouderen het allergrootste goed. “Het wordt in een Amerikaans onderzoek zelfs boven overleven geplaatst. En boven pijn en symptomen.”

Dus liever zelfredzaam mét pijn dan afhankelijk zonder. Juist het vallen maakt ouderen vaak afhankelijk. Het is de belangrijkste reden waarom mensen in een verpleeghuis terechtkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden