PlusExclusief

Cokegebruik tijdens pandemie amper gedaald: ‘Er zijn veel sofasnuivers in Amsterdam’

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Anders dan bij xtc en speed nam het gebruik van cocaïne niet fors af tijdens de lockdown. Het Amsterdamse uitgaanspubliek kent veel ‘sofasnuivers’ die de vraag tamelijk constant hielden, zo blijkt uit onderzoek. ‘Als cokegebruik door een pandemie niet echt daalt, waardoor dan wel?’

Wat zal er gebeuren in het Amsterdamse nachtleven als alle coronamaatregelen volledig worden opgeheven? Met die vraag begint de Antenne Amsterdam 2020, het jaarlijkse onderzoek naar alcohol- en drugsgebruik onder inwoners van de stad. Misschien zien we dan iets terug van de ‘roaring twenties’, de roerige periode in de Verenigde Staten van honderd jaar geleden, zo luidt een theorie. Die jaren worden geassocieerd met een opleving van het drank- en drugsgebruik.

“Maar ik denk dat het zal meevallen met de excessen,” zegt Judith Noijen, preventiewerker van verslavingsinstelling Jellinek. “Veel mensen zullen niet ineens het dubbele drinken, snuiven of slikken van voor de lockdown; ze zijn vooral blij dat ze weer kunnen.”

Sommige middelen zijn bovendien niet erg onderhevig aan lockdowns. Zo bleek cocaïne niet zo gevoelig voor de sluiting van het uitgaansleven. Waar het gebruik van xtc en speed fors afnam, was de daling van cocaïnegebruik relatief klein, iets wat ook geldt voor de – legale – middelen tabak, alcohol en cannabis.

“Tijdens de lockdown bleek dat er veel sofasnuivers zijn,” zegt onderzoeker Ton Nabben (Hogeschool van Amsterdam). “Anders dan xtc en speed is cocaïne minder afhankelijk van een uitgaanssetting. Mensen die normaal gesproken in een nachtclub zouden zijn, organiseerden zelf huisfeestjes waar naast alcohol ook coke op tafel kwam.”

Moreel appèl

De Antenne baseert de gegevens op een online-vragenlijst, gesprekken met sleutelfiguren in het uitgaansleven en samples die worden ingeleverd bij de gratis drugs-testservice. Daarnaast haalt het onderzoek ook een rioolwateranalyse van onderzoeksinstituut KWR aan. In de eerste week na de lockdown (maart 2020) bleek het cocaïnegebruik in Utrecht en de regio Eindhoven niet te verschillen van diezelfde periode in 2019. De daling in het Amsterdamse rioolwater van een kwart heeft waarschijnlijk te maken met het stilvallen van het toerisme.

“Mogelijk heeft de lockdown er ook voor gezorgd dat sommige mensen tijdens het thuiswerken vaker een lijntje cocaïne namen,” zegt Nabben. “Thuis is de drempel lager dan op het toilet van een kantoortuin.”

De relatief kleine afname van het cocaïne­gebruik tijdens de lockdown geeft weinig hoop voor het streven van de overheid om de vraag te laten dalen door een moreel appèl. Politie en politiek schetsten in 2018 al dat achter elke pil en elk lijntje een wereld schuilt van liquidaties, witwassen, corruptie, fraude en milieucriminaliteit.

Demissionair premier Mark Rutte zei vorige week tijdens de Algemene Beschouwingen dat cocaïnesnuivers onderdeel zijn van een systeem van zware criminaliteit dat de rechtstaat ondermijnt. Gisteren onthulde De Telegraaf dat Rutte zware persoonsbeveiliging heeft gekregen vanwege een mogelijk moordplan van drugs­criminelen.

‘Bloed aan de neus’

“De zware criminaliteit en ondermijning zijn natuurlijk verschrikkelijk,” zegt Noijen (Jellinek), “maar de sterke focus op het moralistische aspect is een trendbreuk in de Nederlandse benadering van mensen die drugs gebruiken. Er is vanuit preventie de afgelopen decennia juist ingezet op het niet-stigmatiseren van deze groep, omdat je die mensen daarmee van je afkeert.’

Noijen is dus niet erg gelukkig met die trendbreuk. “Wij bieden mensen aan hun drugs te laten testen. Dat voorkomt dat mensen vervuilde middelen gebruiken. Maar als wij hen ook vermanend toespreken, komen ze volgende keer niet meer en raken wij het zicht kwijt op de drugsmarkt en de drugskwaliteit. En gebruikers verliezen dat zicht ook.”

Het is een illusie dat de ‘oorlog tegen drugs’ kan worden gewonnen, zegt Nabben. Het lukt niet met een moreel appèl en ook niet met een harde aanpak. “De Verenigde Staten hebben het geprobeerd, maar de markt werd fijnmaziger. Drugs werden goedkoper, van betere kwaliteit en schadelijker. De gevangenissen raakten overvol, vele mensen stierven.”

Noijen: “Cocaïne is al verboden en is tamelijk duur: een gram kost 50 tot 60 euro. Als cokegebruik door een pandemie niet echt daalt, waardoor dan wel?”

Veel cokesnuivers beseffen wel dat ze ‘bloed aan hun neus’ hebben, maar ze vinden het effect en de ervaring vaak te verleidelijk, zegt Nabben. Gebruikers stellen ook dat de overheid het systeem van enorme criminele drugswinsten (deels) heeft opgetuigd, niet de gebruikers zelf. Onderzoek uit de Global Drug Survey toonde dat 85 procent van de cokesnuivers bereid is een kwart meer te betalen voor ‘bloedvrije’ cocaïne. Alleen bestaat die niet.

“Als de overheid dit probleem echt wil oplossen, moet het proberen de markt te reguleren,” zegt Nabben. “Alleen bestrijding werkt juist contraproductief. Probeer bijvoorbeeld cocaïne in te kopen en onder voorwaarden te verstrekken. Want de mantra van harder aanpakken doet mij denken aan een bromvlieg die telkens tegen een gesloten raam aan vliegt, terwijl het raam verderop gewoon openstaat.”

Opkomst van 3-mmc

Het legale roesmiddel 3-mmc werd tijdens de coronapandemie vaker gebruikt dan ervoor, bleek uit het jaarlijkse Amsterdamse onderzoek naar alcohol- en drugsgebruik. Die trend was ook zichtbaar in de rest van Nederland, vooral in het oosten.

3-mmc is een drug die in het lab is gemaakt: een designerdrug die je kunt snuiven of slikken. “De euforie is milder dan bij xtc en het middel maakt gebruikers minder ‘strak’ dan cocaïne, maar het lijkt er wel op,” aldus Nabben. “Ook de relatief korte roes van ongeveer een uur vinden veel gebruikers prettig.”

Hoewel 3-mmc vaker wordt geslikt en gesnoven, is het gebruik zo gering dat Jellinek zelden of nooit mensen behandelt vanwege een 3-mmc-verslaving. De drug is nu nog vrij verkrijgbaar via bijvoorbeeld websites, maar wordt eind dit jaar verboden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden