Plus

Coalitie wil zichzelf opnieuw uitvinden (en de kiezer blijven verrassen)

Het kabinet werkt in stilte aan een plan dat het regeerakkoord moet verversen. Zo willen de coalitiepartijen hun regeerperiode ‘kleur blijven geven’ tot de volgende verkiezingen. ‘Er is gewoon geld te besteden.’

Fractievoorzitters Rob Jetten (D66) en Sybrand Buma (CDA) na het coalitieoverleg over het kinderpardon. Beeld ANP/Robin Utrecht

Premier Mark Rutte kijkt in de Tuinkamer van het Catshuis de tafel rond. Zijn vicepremiers zijn aangeschoven, net als de fractieleiders van de coalitiepartijen. De club gebruikt deze avond, 25 april, om terug én vooruit te kijken. Wat is er tot nu toe niet goed gegaan? En vooral: wat willen we nog doen tot de verkiezingen in 2021?

Het is een soort collectieve tussentijdse beoordeling, eigenlijk het gevolg van een gesprek van een maand ervoor. “We kunnen misschien tot meer in staat zijn dan we gedacht hadden. Boven op het regeerakkoord,” zei Gert-Jan Segers (CU) tijdens een coalitieoverleg.

De coalitiepartijen sloten even ervoor een onmogelijk geacht compromis over het kinderpardon. Het CDA voelde zich na de affaire rond Lili en Howick door de achterban gedwongen een coulantere regeling te steunen. De politieke draai zorgde voor spanning, maar het nieuwe, laatste kinderpardon is uitonderhandeld. “Dat gaf geloof dat we tot veel in staat zijn,” zegt een ingewijde. “Er zat namelijk pijn en winst in voor iedereen, op zó’n gevoelig dossier.”

Veel spelvreugde

Dus komt op maandag 25 maart de vraag op tafel: we hebben een regeerakkoord, maar wat kunnen we extra doen?

Het is de diepste angst van regerende politieke partijen: dat ze niet meer in de gaten hebben dat het volk ze niet meer pruimt. Dus willen ze zichzelf opnieuw uitvinden, om te bewijzen dat ze de polsslag van deze tijd nog aanvoelen.

Klaas Dijkhoff (VVD), Rob Jetten (D66), Gert-Jan Segers (CU) en – toen nog – Sybrand Buma (CDA) hebben bovendien aan bravoure gewonnen. Een dikke week ervoor zijn onwelkome doorrekeningen van de klimaatmaatregelen gekomen. Even lijkt het een feest te worden voor de oppositie, omdat de energierekening omhooggaat, terwijl de industrie wordt ontzien. Jesse Klaver (GroenLinks) staat die middag al klaar om het kabinet af te branden.

Maar de coalitiepartijen snijden hem de pas af. Premier Rutte kondigt meteen aan de energienota van burgers te verlagen. Dat het kabinet koopkracht gaat ‘repareren’ en via CO2-heffingen tóch de industrie zwaarder gaat belasten.

Naar verluidt is het een idee van VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff om de vlucht naar voren te nemen en daarmee Klaver – en andere critici – te verrassen. De GroenLinksleider staat met de mond vol tanden. “Daar hadden we zoveel spelvreugde van,” gniffelt een fractieleider.

Dus denken de coalitiepartners: dit kunnen we vaker. Door het regeerakkoord aan te vullen met nieuwe plannen en maatregelen. En daarmee te laten zien dat de middenpartijen tot het einde van de kabinetsperiode tot beleid in staat zijn. “Dat we blijven verrassen. En dan niet met alleen een paar tientjes lastenverlichting.”

De winst van Forum voor Democratie bij de provinciale verkiezingen is ook een factor. “Toen wisten we: we zullen het voorlopig met elkaar moeten uitzingen,” aldus een betrokkene.

‘De nerds’

VVD’er Klaas Dijkhoff, die zijn eigen partij al oppimpte met een discussiestuk, vervult nu ook de rol van klusjesman. Hij gaat de dagen erna langs bij alle collega-fractieleiders. Op welke terreinen is er meer mogelijk?

In het Catshuis, die avond in april, toont hij zijn bevindingen. Het stuk heet Vertrouwen in de Toekomst 2.0, de update van het regeerakkoord met die ­titel. Vicepremiers Hugo de Jonge (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en Carola Schouten (CU) luisteren aandachtig. Net als Rob Jetten, Gert-Jan Segers en – toen nog ­– Sybrand Buma. De sheets gaan veelal over lastenverlichting. Daarna vult de rest aan. De woningmarkt wordt genoemd. Migratie en integratie ook. Net als artikel 23 van de grondwet: de vrijheid van onderwijs.

De consensus aan tafel: het kabinet moet niet kleurloos naar het einde boemelen. Uit het kabinet-Lubbers III kwam op het laatst helemaal niets meer, weet Buma. “Dat kabinet was nog te lui om naar de koning te lopen.”

Er worden koppels gemaakt om de onderwerpen ‘op te pakken’. Segers gaat met Dijkhoff kijken naar de vrijheid van onderwijs en lastenverlichting. Jetten met Dijkhoff naar integratie en immigratie. Ollongren duikt met Financiën­minister Wopke Hoekstra in de woningmarkt. En de bewindsman pakt samen met Schouten en minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) lastenverlichting op. Ze worden gekscherend toch al ‘de nerds’ genoemd, omdat ze in de formatie berekeningen deden. “Voor alles moet dekking zijn,” laat Hoekstra nog wel weten.

De partijen benoemen ook waar het tot nu toe fout is gegaan. Het gasdossier is in beeldvorming ‘verprutst’, stelt iemand. Groningers voelen zich nog altijd in de steek gelaten. Aan de dividendbelasting werd te lang vastgehouden. En de klimaatdiscussie ontglipte het kabinet.

Maar het clubje wil niet te lang somberen. De werkafspraak is: zodra er een plan is dat naar buiten kan, doen we dat. “Niemand wil voor een zwart gordijn gaan staan om een soort tweede regeerakkoord te presenteren. Gewoon, hup, per onderwerp naar buiten ermee.”

‘Deurmatmoment’

Zo is er hoop dat er opnieuw gekeken kan worden naar de vrijheid van onderwijs, vanwege het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam. Inlichtingendiensten vermoeden contacten tussen schoolbestuurders en terreurbewegingen, maar de school sluiten kan wettelijk niet. “Dat probleem gaat blijven opspelen. Dan kunnen we beter zelf met iets komen.”

Lastenverlichting, net zoiets. De coalitie hoopt het ‘deurmatmoment’ voor te kunnen gaan zijn, zoals ze dat zijn gaan noemen. “Het moment dat je de rekening op te mat krijgt. Er is gewoon geld te besteden, maar dat moeten burgers dus ook gaan merken.”

Nog voor het zomerreces moet er een tweede sessie komen op het Catshuis. Dat het voornemens van ververst regeerakkoord op straat ligt, deert niet. “Mensen mogen best weten dat we ambitie hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden