PlusAnalyse

Coalitie over Staghouwer: ‘Of hij begreep het coalitieakkoord niet, of hij gaf ons gewoon de middelvinger’

Minister Henk Staghouwer van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zwaait af. Beeld ANP /  ANP
Minister Henk Staghouwer van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zwaait af.Beeld ANP / ANP

De eerste minister van Rutte IV stapt op. Hoe is het zo gekomen en wat waren de cruciale momenten waarop het misging met ChristenUnie-bewindsman Henk Staghouwer?

Marcia Nieuwenhuis

1 juni 2022 - Coalitie: ‘Hij geeft ons een dikke middelvinger’

Op een zomerse dag in juni laat Landbouwminister Henk Staghouwer aan de coalitiepartijen een eerste versie zien van een brief aan de Tweede Kamer waarin hij het toekomstperspectief voor boeren schetst. Het kabinet wil dat boeren minder vee houden, zodat Nederland aan de stikstof- en milieuregels voldoet. Het is aan de ChristenUnie-bewindsman om uit te leggen hoe zij in de toekomst ook nog een boterham kunnen verdienen. Slechter kan die brief niet vallen. Een van de aanwezigen sombert achteraf over ‘de slechtste dag in vijf jaar’. De coalitiegenoot zit vol frustratie, en vermoedt dat Staghouwer het coalitieakkoord ‘niet heeft begrepen’. Ook betrapt hij zichzelf op de gedachte dat Staghouwer ‘gewoon een dikke middelvinger’ opsteekt naar de plannen. En hij staat daarin niet alleen. Het chagrijn is enorm binnen de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. De conceptbrief voelt als een koude douche. Eigenlijk staat er amper iets in, ondanks de tientallen pagina’s. Dan al klinkt twijfel of Staghouwer de juiste man voor de klus is. Zijn brief zou veel te vrijblijvend zijn, grote bedrijven die miljarden verdienen in de agrarische sector zouden verplicht moeten worden om bij te dragen.

23 juni 2022 - Kamer: ‘Broddelwerk’

Nadat het kabinet de uitwerking van de kabinetsplannen op 10 juni heeft gepresenteerd, strompelt Staghouwer erachteraan. Collega-minister Christianne van der Wal (VVD) brengt in een urenlang Kamerdebat haar ‘verschrikkelijke boodschap’ duidelijk over. “Ik zie dat het ontzettend veel mensen raakt, het raakt mij ook.” Maar het kabinet heeft ‘geen keuze’, zo stelt de bewindsvrouw. Het contrast met Staghouwer kan haast niet groter. Ook al is er om boeren perspectief te bieden door dit kabinet met 25 miljard euro een flinke zak geld voor uitgetrokken, in het twaalf uur durende debat komt hij slecht over. Staghouwer zoekt lang en koortsachtig in zijn papieren om antwoorden op vragen te vinden die de ambtenaren hebben voorbereid.

De Tweede Kamer uit vernietigende kritiek op Staghouwer. De brief waarin hij de boeren perspectief moet bieden doet GroenLinks-leider Jesse Klaver zelfs af als ‘broddelwerk’. PvdA-Kamerlid Joris Thijssen legt hem in dat debat ook het vuur aan de schenen. “Ik begin steeds beter te begrijpen waarom de boeren zó boos waren.” D66-Kamerlid Tjeerd de Groot is vooral teleurgesteld. Hij is een van de fervente voorstanders van kringlooplandbouw, de methode waarbij voedsel op een duurzame manier wordt geproduceerd door de voedingsstoffen die aan de bodem worden onttrokken ook weer terug in de bodem te brengen. “Als er straks honger is in Afrika, is het omdat wij onze dieren voeren met hun eten.” Maar niet alleen de voorstanders van kringlooplandbouw zijn kritisch. Ook een traditiegetrouw beleefde partij als SGP is bikkelhard. SGP-Kamerlid Roelof Bisschop verklaart dat ‘er nog geen fractie van duidelijkheid’ is over wat kringlooplandbouw überhaupt is. Met 144 stemmen voor en slechts 6 stemmen tegen stuurt nagenoeg de voltallige Tweede Kamer Staghouwer met een flinke berg huiswerk op vakantie.

Tekst gaat verder onder de foto

Protesterende boeren buiten een distributiecentrum voor Aldi in de stad Drachten afgelopen juli.  Beeld AP
Protesterende boeren buiten een distributiecentrum voor Aldi in de stad Drachten afgelopen juli.Beeld AP

26 augustus - Bij andere ministers ‘onder curatele’

Gedurende de zomer volgen er presentaties van de coalitie ‘om Staghouwer te laten snappen wat er is afgesproken in de kabinetsformatie’. Naast de bewindsman zijn ook zijn hoogste ambtenaren daarbij. Tot ongenoegen van de coalitie is maanden later zijn huiswerk nog steeds niet af. Gevolg: Staghouwer komt volgens meerdere bronnen bijna ‘onder curatele’ in het kabinet. “Op 26 augustus is er in de ministerraad gezegd: dit is breed en heftig. Daar moeten meer ministers naar kijken,” vertelt een bron op een van de betrokken departementen. Naast de vicepremiers Sigrid Kaag (D66, Financiën), Wopke Hoekstra (CDA, Buitenlandse Zaken) en Carola Schouten (ChristenUnie, Armoedebeleid), zijn ook economische en sociale zaken betrokken. Omdat Mark Rutte vanwege onder meer Oekraïne en de gascrisis het al erg druk heeft is ‘aan minister Harbers gevraagd om dat clubje voor te zitten’. In dat kringetje is bijna dagelijks contact.

Die benadering helpt Staghouwer niet, klinkt het in kringen rond de ChristenUnie-bewindsman. “Die acht betrokken bewindspersonen wilden ‘allemaal andere, soms tegenstrijdige dingen. Henk werd opgezadeld met een reeks opdrachten. Zo werd zijn positie door de maanden heen steeds onmogelijker.” Ook op zijn eigen ministerie wordt beaamd dat het overleg op 26 augustus ‘moeizaam’ is gegaan. “De coalitie kon gewoon niet goed kiezen. Toen hij terug kwam had hij zoiets van: ‘Wat moet ik doen? Kan ik dit?’ Landbouw is niet op de winkel passen, maar een monsterjob.” En wat volgens de ChristenUnie ook niet meehielp is dat coalitiegenoten hem in de media ‘zwakker probeerden neer te zetten dan hij was’. Dat stak de minister zelf ook. “Hoezo werd er door bronnen binnen de coalitie gezegd dat ik vier weken op vakantie ben geweest?”

5 september - Eerste minister Rutte IV stapt op

Acht maanden na het aantreden van het kabinet-Rutte IV, maakt Staghouwer bij zijn fractievoorzitter bekend dat hij het voor gezien houdt. Vrijdag heeft hij dat besluit genomen. Zijn eigen beslissing, wordt benadrukt. Coalitiepartners worden bewust pas later geïnformeerd. Wel belt hij op dinsdagmiddag collega-minister Christianne van der Wal. Zij is op dat moment niet in het land, omdat ze op uitnodiging van de Belgische liberalen van de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) in Antwerpen is. Partijgenoten stellen dat hij zijn knopen heeft geteld. “Het debat voor de zomer ging niet goed. Dat heeft vast een rol gespeeld bij zijn besluit.” Toch is hij volgens die ChristenUnie-bron ‘de enige die de vraag heeft gesteld of hij de juiste man voor deze functie was’. “Dat deden wij niet.” En juist ‘die eerlijkheid’ kenmerkt Henk Staghouwer, zo verklaart ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers over zijn vertrek. “Henk zat hier nooit voor zichzelf, maar altijd voor de zaak.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden