PlusInterview

COA-baas over opvangcrisis: ‘We hebben vaak aan de bel getrokken’

De asielopvang in Nederland zit overvol, zegt bestuursvoorzitter van het COA Milo Schoenmaker. ‘De komende weken moeten mensen in hotels en op cruiseboten worden opgevangen.’

Eind augustus werd een noodopvang ingericht op het Amsterdamse Marineterrein voor evacués uit Afghanistan. Beeld ANP
Eind augustus werd een noodopvang ingericht op het Amsterdamse Marineterrein voor evacués uit Afghanistan.Beeld ANP

Op aanmeldcentrum Ter Apel moesten nieuw aangekomen asielzoekers deze week op stoelen slapen omdat alle bedden bezet waren. Ondertussen bellen medewerkers van het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) stad en land af of hotels nog bedden beschikbaar hebben voor de komende weken. Defensie schiet te hulp door een kazerne beschikbaar te stellen als noodopvang.

De Nederlandse asielopvang bevindt zich opnieuw in een crisis. Door een (plotse) stijging van het aantal asielzoekers dat zich meldt, door nareizende familieleden, door de honderden evacués uit Afghanistan en doordat asielzoekers die al een verblijfsvergunning hebben niet kunnen doorstromen naar een woning. De 30.000 beschikbare bedden zijn bezet.

“We doen er alles aan om crisisnoodopvang op veldbedden in sporthallen te voorkomen, daar werken onze mensen keihard aan,” zegt Milo Schoenmaker, sinds 2019 bestuursvoorzitter van het COA. “Maar we zijn er de afgelopen weken wel dichtbij geweest en het gevaar is nog steeds niet geweken.”

Kunt u een actuele stand van zaken geven?

“We zijn hard bezig tijdelijke extra opvangplekken te vinden: in hotels en op cruiseschepen. Voor die rivierschepen is het seizoen nu een beetje voorbij, dus die hebben mogelijk plek voor opvang. Dat zal nog een paar weken nodig zijn. Vanaf begin november komen er grote noodopvanglocaties beschikbaar, de Frieslandhallen in Leeuwarden, de Jaarbeurs in Utrecht. Dan hebben we de 4000 extra plekken gevonden waarvan we in september voorspelden dat we die nodig zouden hebben.”

Er melden zich momenteel elke week zo’n 1000 tot 1200 nieuwe asielzoekers in Ter Apel. Hoe lang kunt u nog nieuwe bedden vinden?

“De aantallen zijn fors. Maar er stromen ook mensen uit bij azc’s. Dat betekent een effectieve stijging van 300 à 400 mensen per week. Zeg dat het er gemiddeld 65 per dag zijn, we hebben berekend dat we dat vanaf eind oktober aankunnen. Maar ook dan is het scherp aan de wind.”

Tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 was er maandenlang paniek door een tekort aan opvangbedden. U waarschuwde in 2019 al dat het COA meer reservecapaciteit moest krijgen. Uw voorganger deed dat in 2017 ook.

“We hebben vaak aan de bel getrokken. In november 2019 hebben we gezegd dat we 5000 extra plekken nodig zouden hebben, 400 per provincie, maar dat is niet van de grond gekomen. In maart 2020 hadden we al noodopvang klaar, maar hebben we die niet hoeven gebruiken omdat de asielinstroom stil kwam te liggen door de coronapandemie. Toen dit voorjaar de internationale reisbeperkingen werden versoepeld is aan alle gemeenten een brief gestuurd: het COA heeft meer opvangplekken nodig, anders loopt het vast. Maar de gemeenten voelden de urgentie niet zo. Dat is het grote verschil met de crisis van 2015: toen zag iedereen de beelden van de grote groepen mensen die naar Europa trokken. Deze keer is het een sluipend proces geweest. Er is overigens wel een beperkte reservecapaciteit gekomen, maar die was al snel vol.”

De bedden in de azc’s waren al bijna allemaal bezet en toen kwamen er ook nog honderden evacués uit Afghanistan, nadat de Taliban daar de macht overnamen.

“In augustus hebben we gezegd: dit kunnen wij niet meer hebben. Toen is Defensie in­gesprongen. Die hebben groepen Afghanen opgevangen op de kazernes in Harskamp en Zoutkamp. De opvang in Harskamp wordt nu verlengd. Daar zijn we Defensie dankbaar voor.”

Het cynische is: op zich heeft het COA plek zat. In de azc’s zitten bijna 11.000 statushouders die eigenlijk al een woning buiten de opvang zouden moeten hebben. Gemeenten kunnen hen niet plaatsen omdat er al woningnood is.

“Wij zouden het niet erg vinden als gemeenten ook hierop nog meer doorpakken. Dat kan ook door statushouders tijdelijk in een hotel op te vangen of een leegstaand gebouw snel bewoonbaar te maken. Als twintig gemeenten dat zouden doen, zijn wij alweer geholpen.”

Als deze opvangcrisis voorbij is, hoe wilt u dan voorkomen dat er over een paar jaar weer een nieuwe is?

“Als je opeens noodopvang moet regelen in ­evenementenhallen, hotels en op cruiseschepen is dat duur. Ik weet nog niet welke bedragen we daar nu aan kwijt zijn, maar we moeten het niet meer zo willen. We willen wel een ­stabiele opvangcapaciteit in de azc’s, met langjarige contracten met gemeenten. Niet steeds azc’s die open gaan, sluiten en dan weer open moeten. Als voormalig burgemeester (van Gouda, red), weet ik hoeveel onrust dat kan opleveren.”

Opvang in Amsterdam

In Amsterdam worden in het azc Willinklaan in Nieuw-West 512 mensen opgevangen. Van hen wachten 190 statushouders langer dan de wettelijke termijn van 14 weken op een sociale huurwoning. Net zoals veel andere steden kampt ook Amsterdam met een groot ­tekort aan sociale huurwoningen; 1800 (nieuwe) Amsterdammers krijgen dit jaar ondanks hun urgentie geen huis toegewezen. In 2023 opent Amsterdam een nieuw azc in de Houthavens. Daar zullen 500 opvangplekken zijn.

Wanneer het COA een verzoek voor meer opvangplekken indient, toetst de gemeente of daaraan kan worden meegewerkt, zegt wethouder Rutger Groot Wassink (Sociale Zaken). Op het Marineterrein worden de komende drie weken 300 asielzoekers en statushouders opgevangen. In augustus verbleven hier ook al 400 Afghaanse evacués. In een StayOkay aan de Kloveniersburgwal ­verblijven 90 statushouders; zij wachten op een sociale huurwoning en zullen in principe vijf weken in het hostel verblijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden