Plus Achtergrond

Chris regelt eigen nachttrein naar Berlijn: ‘Zo avontuurlijk’

Beeld Tim Manthey

De internationale nachttrein is snel en relaxed, maar vanuit Nederland vertrekt ie niet meer. Liefhebber Chris Engelsman (45) organiseert daarom zelf een nachtelijke trein naar Berlijn.

Hoe fijn zou dat zijn, dat je je ’s avonds rond een uur of half negen op Amsterdam CS meldt en je de volgende ochtend bij het wakker worden Rome binnenrijdt. Uitgerust, je hebt jezelf een prijzige hotelovernachting ­bespaard, helemaal klaar voor een paar dagen in de Eeuwige Stad.

Die directe nachttrein naar Rome rijdt al een eeuwigheid niet meer. Sterker nog, de laatste internationale nachttrein vanuit Nederland werd in 2016 de nek omgedraaid: er waren voldoende reizigers, maar het onderhouden van een nachtelijke netwerk was te duur. Er wordt in nachtelijke uren nog wel over het spoor naar het buitenland gereden, maar alleen bij hoge uitzondering en bijvoorbeeld tijdens de treincharters naar wintersportgebieden.

Ergens is dat gek, helemaal met het oog op de discussie over de rol die de trein kan spelen bij het terugdringen van het groeiende aantal vliegreizen over kortere afstanden. Het gaat de goede kant op: voor Parijs is de trein inmiddels een concurrerend alternatief en ook Londen komt over het spoor voor veel reizigers steeds dichterbij. Je doet er per trein vaak nog iets langer over dan per vliegtuig, maar ­tegenover het tijdverlies staat een aanmerkelijk relaxtere reis en je staat zomaar ineens midden in een stad.

Voor bestemmingen die op iets grotere afstand liggen, steden als Rome, Barcelona en Madrid, Wenen, Boedapest en Warschau, is een treinreis echter nog te vaak een te grote aanslag op schaarse vakantiedagen: als je ’s morgens ­instapt, arriveer je met een beetje geluk pas ’s avonds op je bestemming. Heen en terug twee reisdagen is een beetje te veel voor een lang weekend in een leuke stad. 

’s Nachts reizen kán dan een uitkomst zijn, maar nachtelijke treinen die volgens een constante dienstregeling Europese steden met elkaar verbinden, doen Nederland niet meer aan en dat is eeuwig zonde, zegt Chris Engelsman, treinenthousiasteling in hart en nieren. “De nachttrein is heel praktisch: je slaapt het grootste deel van de reis. En daarnaast is het natuurlijk vooral een geweldige manier om op je bestemming te komen, zo avontuurlijk en romantisch.”

Jazz en een leesclub

Om de internationale nachttrein weer op de kaart te krijgen, besloot Engelsman dan maar zélf een reis te organiseren. Eind juni, in het weekend van de 28ste, vertrekt zijn Jazz Night Express (‘hopelijk vanaf spoor 2’) vanaf Amsterdam CS richting Berlijn. Huur van de trein: een ton. Aan boord zijn optredens van gerenommeerde jazz­artiesten en dj’s, een leesclub met Arnon Grunberg en een klassiek treinrestaurant. “Vertrek is om 20.30 uur, om 7.30 uur komen we aan op station Berlin Zoo.”

Het moet een ode aan de nachttrein worden, de eerste keer van een meerjarige traditie bovendien. Want één keer een reisje naar Berlijn organiseren is leuk en aardig, waar het Engelsman om te doen is, is vooral meer bekendheid geven aan die grote nachtelijke treinreizen. “We ­maken er echt een evenement van. Tegelijk is dat niet in de eerste plaats waar het om draait.”

Wanneer is de reis geslaagd? Engelsman krabt zich achter de oren, want de organisatie van de reis is voor hem persoonlijk. “Het is een beetje dubbel. Ik zit erin met eigen geld, het is voor mij wel belangrijk dat we straks voldoende aanmeldingen hebben. Alleen de huur van het treinmaterieel kost al een ton. Om het een financieel succes te laten zijn, hebben we vierhonderd mensen nodig die een kaartje willen kopen van 159 euro voor een enkele reis of 189 voor een retourticket.”

De verkoop loopt goed, zegt Engelsman. “We hebben ­inmiddels 260 kaartjes verkocht, dus ik maak me niet al te veel zorgen. En ook leuk: voor zover we kunnen zien, vormen de mensen die zich hebben aangemeld een gemê­leerd gezelschap, ze zijn van alle leeftijden en hebben verschillende achtergronden.”

Vieze sokken voor het raam

Maar als gezegd: de financiële kant van de zaak is niet waar het in de eerste om draait voor Engelsman en twee ­compagnons. “Vorige maand hebben we de beslissing ­genomen: we doen het, het gaat door. Als ik wat geld verlies is dat allemaal heel vervelend, maar ik wil dit vooral zakelijk benaderen: ik zie het als een investering, want volgend jaar willen we weer.”

Engelsman is inmiddels al meer dan tweeënhalf jaar bezig met zijn eigen trein. Een ingewikkeld proces, zegt hij, waarbij hij als veredelde treinamateur soms met vreemde ogen werd bekeken. “Ik heb veel steun gehad, maar er zijn ook momenten geweest dat het best tegenviel. De steun uit de treinenwereld liep niet over van het enthousiasme. Zij hebben een puur zakelijke drive en hoewel ik echt wel zie dat dat goed en verstandig is, word ik meer gedreven door passie.”

De liefde voor de nachttrein zit diep bij Engelsman, wiens vader bij de spoorwegen werkte. Hierdoor kon hij als jongere vaak voor weinig geld het hele continent over. “Ik heb veel in nachttreinen gezeten en heb daar warme herinneringen aan. Fijn was dat, met je vrienden op zoek naar een coupeetje en dan al je vieze sokken voor het raam hangen in de hoop dat er geen andere mensen bij je kwamen zitten. Vaak lukte dat wel.”

Het organiseren van zo’n treinreis is een heidens karwei, zegt Engelsman. “Het is fascinerend wat we allemaal zijn tegengekomen. We charteren de trein bij een verhuurder in Duitsland. Op een opstelterrein aan de rand van Münster hebben we wagons uitgezocht. Er moest voldoende comfort zijn in de slaapwagons, we moesten de juiste ­wagons hebben voor de concerten. Werkt de muziek­installatie, is de airconditioning goed?”

Alleen met een treinstel ben je er nog niet. De Duitse verhuurder schakelt voor het Nederlandse deel een ­andere onderneming in, die de treinpaden bij ProRail ­bestelt en conducteurs regelt, aldus Engelsman. “En zij moeten dan weer een gecertificeerde spoorvervoerder ­inhuren voor de locomotief en de machinist. Dat is iets waar ik heel erg de vinger aan de pols heb gehouden. Stiekem heb ik er natuurlijk ook lol in en het kan geen kwaad om precies te weten hoe het allemaal werkt.”

Ook de belastingtechnische afwikkeling is een ingewikkelde puzzel, zegt Engelsman. “We moeten ook in Duitsland belastingaangifte doen. De btw over treinkaartjes moet naar het aantal kilometers per land worden ver­rekend, maar btw over het eten en de muziek zijn weer totaal ­anders geregeld. En dat terwijl over vliegtickets helemaal geen btw wordt geheven.”

Maar, zegt Engelsman, er gloort licht aan de horizon. “Er is animo voor de nachttrein, ik zie overal om me heen veel enthousiasme. En onlangs hoorde ik dat voor het eerst in lange tijd de Oostenrijkse spoorwegen nieuw ­materieel aanschaffen.”

Dat zou een stevige stap voorwaarts zijn: het klassieke nachttreinen had uiteindelijk best veel weg van kamperen tussen de rails. Engelsman: “Dat hoort allemaal ook een beetje bij de romantiek van de nachttrein.”

PS nachttrein Beeld Tim Manthey

Jazz Night Express, 28 – 29 juni 2019, vanaf Amsterdam Centraal.

‘Sympathiek project’

In december 2016 vertrokken de laatste internationale nachttreinen vanuit Amsterdam naar München en Zürich. Reden dat destijds Deutsche Bahn de stekker trok uit de rechtstreekse verbinding, was dat er te veel concurrentie zou zijn van goedkope luchtvaartmaatschappijen en de nog goedkopere langeafstandsbussen.

De NS noemt het project van ­Engelsman ‘sympathiek’. Maar volgens een woordvoerder is de internationale nachttrein financieel ‘lastig rond te breien’. “Het spreekt tot de verbeelding natuurlijk, maar de markt is lastig. De nachttrein is iets wat mensen één keer doen, dat is een lastige businesscase om een heel nachtelijk treinennet voor op te tuigen en in de lucht te houden.”

Wel zegt de woordvoerder dat er onder­zoek wordt gedaan naar de mogelijk­heid om de Oostenrijkse nachttrein tussen Düsseldorf en Wenen door te trekken naar Amsterdam. “Nu is het nog zo dat mensen vanuit Nederland naar Düsseldorf reizen en dan overstappen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden