Chaos compleet: debat over blunder bij formatie uitgesteld naar donderdag

Het langverwachte debat over de uitgelekte formatienotitie wordt verplaatst naar donderdag. De Tweede Kamer wil eerst álle stukken rond de formatie toegestuurd krijgen en die hadden zij vanavond om 19 uur nog niet binnen. ‘Dit treintje is totaal van de rails gereden.’

Voormalig verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) in de Tweede Kamer voorafgaand aan een debat over de mislukte formatieverkenning.  Beeld ANP
Voormalig verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) in de Tweede Kamer voorafgaand aan een debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

De Tweede Kamer vroeg woensdagmiddag, voor het debat zou beginnen, meer informatie. Zo wilde PVV-leider Geert Wilders de hele notitie waarvan vorige week één pagina uitlekte. Oud-verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) stuurden die naar de Kamer, maar vervolgens wilde het parlement álle stukken zien.

“Dit is incompleet,” zei Wilders, die wees op de paar kantjes informatie die hij had gekregen, terwijl Ollongren vorige week met ‘een pak papier’ onder haar arm liep. “De gespreksverslagen ontbreken en ik wil ook al het verkeer tussen de verkenners en derden, sms- en appverkeer, telefoonverslagen.”

Ollongren antwoordde dat de stukken die naar de Kamer zijn gegaan de enige stukken zijn die het verkennersduo nog heeft. “De rest ligt bij het bureau van de verkenners,” zei ze, verwijzend naar de opvolgers Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66). Kamervoorzitter Khadija Arib vroeg bij het nieuwe verkennersduo álle formatiestukken tot nu toe op.

Strik erom

De nieuwe verkenners zijn alle documenten, apps en sms’jes aan het verzamelen, liet Arib om 17.00 uur aan de Kamer weten. Maar dat kan ‘enkele uren’ duren. Volgens SP-leider Lilian Marijnissen is het ‘een schoffering’ dat het zo lang moet duren. “Het is al dagen bekend dat dit debat vandaag zou zijn. De verkenners werken in opdracht van de Tweede Kamer, in opdracht van ons.” Ook Wilders reageerde verbolgen: “Ongelooflijk, we hadden de stukken gisteren of vandaag al moeten krijgen met een strik eromheen.”

Toen de stukken ook na 19 uur nog niet binnen waren, werd besloten het debat naar donderdag te verplaatsen. “Dit treintje is totaal van de rails gereden,” zo vatte CDA-leider Wopke Hoekstra de afgelopen week samen. “Het is totaal, maar dan ook totaal misgegaan.”

Wie was het?

In dat debat moet de vraag beantwoord worden wie verantwoordelijk was voor de tekst op de ‘Ollongren-notitie’. Was het VVD-leider en premier Mark Rutte, D66-leider en minister Kaag of waren het toch de verkenners Jorritsma (VVD) en Ollongren (D66)?

Het velletje papier uit de verkennende fase van de formatie, dat vorige week donderdag gefotografeerd werd toen Ollongren na een positieve coronatestuitslag in allerijl het Binnenhof verliet, houdt de gemoederen al dagenlang bezig. Vooral vanwege wát er op het zichtbare A4-tje stond: dat de linkse partijen elkaar ‘niet echt vasthouden’, dat een meerderheid in de Eerste Kamer ‘voor niemand een must’ is en dat er vraagtekens werden gezet bij de ‘onderhandelingsstijl’ van CDA’er Hoekstra. Maar het meest brisante was natuurlijk: ‘Omtzigt, functie elders’. Alsof er in de verkennende gesprekken al gekeken werd naar een andere functie voor het populaire CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Persoonlijke verhoudingen

VVD-leider Mark Rutte deed nog een poging om niet alle gespreksverslagen openbaar te maken. Zijn voorstel was alleen de stukken te delen waar de naam van Pieter Omtzigt in voorkomt. “Daar gaat het om.” Hij wees erop dat de gesprekken met de verkenners vertrouwelijk zijn en dat partijleiders de namen van collega’s genoemd kunnen hebben. “Dan zijn we eindeloos bezig de persoonlijke verhoudingen te repareren. We moeten ook ooit een missionair kabinet hebben.” Rutte wilde overigens wel dat zijn verslag openbaar werd.

Zijn collega-fractieleiders waren het daar niet mee eens. Volgens hen is het vertrouwen zo geschaad doordat vertrouwelijke informatie op straat is komen te liggen, dat ‘het proces’ juist gebaat zou zijn met volledige transparantie. “Als er dan een probleem ontstaat met de persoonlijke verhoudingen, dan is dat zijn probleem,” vond SP-leider Marijnissen. “Het waren zijn verkenners, hij heeft ze aangewezen.”

Excuses

De verkenners stapten vorige week op en gingen eerder deze week al door het stof. Ze boden hun ‘diepgevoelde excuses’ aan en vonden de woorden over Omtzigt ‘zeer ongepast’. Ook benadrukten Jorritsma en Ollongren dat ‘geen van de fractievoorzitters’ heeft gesproken ‘over de heer Omtzigt’ en dat ook de mediaberichten niet de basis vormden voor de opmerking. ,,Er zijn slechts twee mensen verantwoordelijk voor het bestaan en de inhoud van deze brief, dat zijn wij.”

De Tweede Kamer heeft nog te veel vragen en willen dat de onderste steen boven komt. Want wáár komt dat ‘functie elders’ vandaan? Wie schreef het op en waarom? En een groot deel van de Kamer heeft ook al de fiducie verloren in het nieuwe verkennersduo Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66). PVV, CDA, SP en ChristenUnie zien liever een partijloze begeleider.

Historisch

Hoe dan ook wordt het een historisch debat. In Vak-K, normaal voorbehouden aan bewindspersonen of Kamerleden die hun initiatiefwet verdedigen, stonden vandaag twee ambteloos burgers. Hoewel Ollongren demissionair minister van Binnenlandse Zaken is, moet ze zich – net als senator Jorritsma – als privépersoon verdedigen. In de formatie hebben verkenners immers geen formele rol, die is alleen weggelegd voor de informateur en de formateur.

Ook zal het debat vanuit de Kamer gevoerd worden door net geïnstalleerde Kamerleden die normaal juist wél in Vak-K staan: Rutte (VVD), Kaag (D66) en Hoekstra (CDA) hadden vanaf vandaag een dubbele pet op: ze zijn demissionair minister, maar óók Kamerlid. Daarom voeren zij namens hun partijen het woord. Ook zal het debat de vuurdoop zijn van nieuwkomers Laurens Dassen (Volt), Sylvana Simons (Bij1) en Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging. Ook herintreder Joost Eerdmans, die eerder voor de LPF in de Kamer zat, keert terug. Dit keer met zijn nieuwe partij JA21.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden