Chaos bij poststemmen: veel stemmen tellen niet mee

Bij het poststemmen gaat veel mis. In het Brabantse Bernheze is 8,5 procent van de stemmen al ongeldig verklaard. Ook blijkt dat tellers zich geen raad weten met de instructies vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat inmiddels laat weten in overleg te zijn met de Kiesraad over het probleem.

Stemmentellers sorteren de briefstemmen uit de gemeente Nijmegen en gooien de stemmen in de stembussen. Beeld ANP
Stemmentellers sorteren de briefstemmen uit de gemeente Nijmegen en gooien de stemmen in de stembussen.Beeld ANP

Naar schatting 800.000 ouderen brengen deze Tweede Kamerverkiezingen hun stem uit per post. Gemeenten zijn sinds dit weekeinde bezig die poststemmen alvast te openen, zodat ze vanaf woensdagochtend geteld kunnen worden. Maar bij dit zogenoemde vooropenen gaat veel mis.

In de Brabantse gemeente Bernheze is al 8,5 procent van de poststemmen ongeldig verklaard. Bij normale verkiezingen is 0,3 procent van de stemmen ongeldig. Het grote probleem: veel 70-plussers hebben hun stempas of stembiljet in de verkeerde envelop gedaan. Dit probleem speelt in meerdere gemeenten, melden bronnen aan deze nieuwssite.

Als uiteindelijk 8,5 procent van álle 800.000 verwachte poststemmen ongeldig wordt verklaard, staat dat aantal gelijk aan de stemmen die nodig zijn voor ongeveer één zetel in de Tweede Kamer.

Ook persbureau ANP meldt het probleem, maar dan in de gemeenten Roermond en Bergen op Zoom. Roermond schat het aantal afgekeurde briefstemmen rond de 5 procent. In Bergen op Zoom schat een woordvoerder dat ‘7 tot 8 procent’ ongeldig is verklaard omdat in de eerste envelop geen ondertekende stempas zat. “We gaan pas woensdag de andere envelop met daarin het stembiljet openen.”

Twee enveloppen

Ouderen hebben twee enveloppen thuis gekregen: een stemenvelop en een retourenvelop. Het was de bedoeling dat kiezers hun ingevulde stembiljet in de stemenvelop deden, waarna ze die envelop met hun stempas in de retourenvelop stopten. Die envelop kon vervolgens op de post. Maar een deel van de ouderen heeft ook hun stempas in de stemenvelop gedaan.

Als dat laatste gebeurt, kan een teller zien wie op welke partij iemand heeft gestemd: het stemgeheim is dan geschonden. Daarom worden retourenveloppen zonder stempas ongeldig verklaard. In een reportage van NOS is te zien dat tellers in Bernheze vandaag tóch de stemenvelop openen, om zo de stempas eruit te halen. ”Ik heb deze weer dichtgeplakt voor het stemgeheim,” zegt een teller. Even later grijpt een ander stembureaulid in: “Nee, nee, nee, jullie mogen die nooit openmaken.”

Nieuwe instructie

De onduidelijkheid werd het afgelopen weekeinde groter. Toen kwamen er signalen vanuit gemeenten dat sommige ouderen hun stempas in de stemenvelop hadden gedaan én het ingevulde stembiljet in de retourenvelop. Zondagavond besloot het ministerie daarom een instructie naar alle gemeenten te sturen met de boodschap dat tellers de stemenvelop tóch mogen openmaken als zij voelen dat er geen (dik) stembiljet in zit, maar waarschijnlijk wel een stempas.

Het ministerie had eerder al besloten dat wanneer het ingevulde stembiljet los met de stempas in de retourenvelop zit, deze stem wél meetelt. “Dat is inderdaad het risico als er iedere keer zoveel verandert en als er telkens weer andere instructies komen’’, zegt het hoofd van het stembureau in Bernheze tegen de NOS over de ontstane chaos. “Dan is het op een gegeven moment voor de mensen die het moeten uitvoeren best wel lastig.’’

Het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten in overleg met de Kiesraad te zijn over het ‘behoorlijke percentage’ poststemmen van 70-plussers dat een aantal gemeenten terzijde heeft gelegd en dus niet gaat meetellen. “Omdat het gaat om een behoorlijk percentage zijn we hierover in overleg met de Kiesraad,” laat het departement weten.

Verkeerde envelop in brievenbus

Vorige week bleek al dat 2,5 procent van de poststemmen ongeldig was. Toen ging het om ongeadresseerde stemenveloppen die PostNL uit de brievenbussen had gevist. Dat waren dus géén retourenveloppen, waarop het adres van de gemeente staat. Zo’n 10.000 van de 400.000 poststemmen zijn om die reden afgekeurd.

Ouderen die op dit moment vermoeden dat zij verkeerd hebben gestemd, kunnen dit niet meer goedmaken. Het was tot afgelopen vrijdag 17.00 uur mogelijk bij de gemeente een nieuwe stempas en enveloppen op te vragen. Een woordvoerder van het ministerie zegt dat ‘de signalen uit Bernheze bekend zijn en dat hier nu naar wordt gekeken’.

ANBO maakt zich zorgen over verloren gaan ouderenstem

Vanwege de problemen bij het briefstemmen maakt ouderenbond ANBO zich grote zorgen over het mogelijk verloren gaan van de stem van veel 70-plussers, die hun voorkeur voor de Tweede Kamerverkiezingen per brief hebben uitgebracht. Dit terwijl de bond al weken zegt te waarschuwen voor de omslachtige procedure. ,,Dit is een ongeluk dat je van verre zag aankomen, aldus een woordvoerder. ,,Ouderen voelen zich, vaak meer dan jongeren, sociaal verplicht om te stemmen. Als dan blijkt dat die stemmen mogelijk niet worden meegeteld, telt dat heel zwaar voor deze mensen. We maken ons hier grote zorgen over.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden